Vì vậy, cha mẹ cần nhận diện dấu hiệu bất thường, trang bị kỹ năng tự bảo vệ và tạo môi trường để trẻ sẵn sàng lên tiếng.
Nguy cơ có thể đến từ người mà trẻ tin tưởng
Xâm hại trẻ em không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những hành vi tiếp xúc thân thể rõ ràng. Thượng tá, tiến sĩ Vũ Thị Hà, Phó trưởng khoa Lý luận chính trị và Khoa học xã hội nhân văn (Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II) cho rằng, cần thay đổi nhận thức về đối tượng có nguy cơ xâm hại trẻ em. Không chỉ người xa lạ, có biểu hiện bất thường, mà bất kỳ ai cũng có thể có hành vi vượt qua ranh giới an toàn của trẻ.
Trên không gian mạng, nguy cơ này càng khó nhận diện. Đối tượng xấu chủ động kết bạn, trò chuyện, tạo dựng sự thân thiết rồi từng bước khai thác thông tin riêng tư, đề nghị trẻ gửi hình ảnh hoặc video cá nhân. Khi có được những dữ liệu này, chúng sử dụng đe dọa, ép buộc hoặc phát tán nhằm gây tổn thương cho trẻ.
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 1.000 vụ xâm hại trẻ em, trong đó khoảng 80% là xâm hại tình dục và gần 60% đối tượng gây hại là người thân quen.
Đáng chú ý, trẻ em không phải lúc nào cũng nhận thức đầy đủ về hành vi xâm phạm mình. Các em chưa phân biệt được sự quan tâm thông thường với hành vi lợi dụng, cũng chưa biết cách phản ứng khi rơi vào tình huống nguy hiểm. Ngay cả khi nhận ra điều bất thường, trẻ vẫn có thể im lặng vì sợ bị trách mắng, không được tin tưởng hoặc lo ngại làm ảnh hưởng đến gia đình...
Bà Huỳnh Thị Thúy Phương, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TPHCM cho rằng, thay vì trách trẻ sao không lên tiếng, người lớn cần tìm hiểu điều gì khiến các em không dám chia sẻ. Trẻ cần được biết rằng khi gặp tình huống không an toàn, các em có quyền từ chối và sẽ được cha mẹ bảo vệ.
Trang bị kỹ năng để trẻ tự bảo vệ
Một trong những cách giúp cha mẹ nhận diện nguy cơ là quan sát những thay đổi bất thường trong cảm xúc, hành vi và sinh hoạt của con. Theo TS xã hội học Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, chuyên viên tham vấn tâm lý Nhà Văn hóa Phụ nữ TPHCM, trẻ có thể trở nên lo lắng, mất ngủ hoặc đột nhiên sợ hãi một người, một địa điểm nào đó. Một số trẻ không nói rõ sự việc mà chỉ bày tỏ rằng không thích gặp một người hoặc không muốn đến một nơi nhất định. Những dấu hiệu này cần được cha mẹ quan tâm, tìm hiểu nguyên nhân. Việc dành thời gian trò chuyện, quan sát con trong sinh hoạt hàng ngày và duy trì kết nối với thầy cô, những người thường xuyên tiếp xúc với trẻ có ý nghĩa rất quan trọng.
Cùng với việc lắng nghe, giáo dục trẻ về cơ thể và ranh giới cá nhân cần được thực hiện từ sớm, phù hợp với độ tuổi. Trẻ cần nhận biết những vùng riêng tư trên cơ thể, hiểu rằng không ai được tự ý chạm vào những vùng này khi chưa có sự đồng ý, đồng thời biết lên tiếng khi cảm thấy không thoải mái.
TS Phạm Thị Thúy gợi ý cha mẹ hướng dẫn trẻ ghi nhớ quy tắc "No - Go - Tell" - nghĩa là nói không, rời khỏi tình huống nguy hiểm và kể lại với người đáng tin cậy. Tuy nhiên, việc trang bị kỹ năng không đồng nghĩa với đẩy toàn bộ trách nhiệm tự bảo vệ lên vai trẻ. Người lớn vẫn phải chủ động giám sát, tạo môi trường an toàn và can thiệp khi phát hiện nguy cơ. Đối với không gian mạng, thay vì chỉ kiểm soát điện thoại hoặc cấm đoán, cha mẹ cần đồng hành, hướng dẫn con sử dụng mạng an toàn và khuyến khích trẻ chia sẻ khi nhận được tin nhắn, hình ảnh hoặc lời đề nghị đáng ngờ.
Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị quấy rối, xâm hại, gia đình cần nhanh chóng đưa trẻ ra khỏi tình huống nguy hiểm, tìm kiếm sự trợ giúp và bảo vệ các thông tin liên quan. Với những vụ việc xảy ra trên mạng, phụ huynh nên lưu giữ tin nhắn, hình ảnh, video và các dữ liệu liên quan, tránh tự ý xóa hoặc chỉnh sửa chứng cứ. Trường hợp cần thiết, cha mẹ có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, trình báo cơ quan công an hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế để được hỗ trợ.
ĐỨC THỌ
