Thay vì chủ yếu dựa vào hệ số và thâm niên, chính sách tiền lương mới hướng tới ghi nhận đúng giá trị công việc, năng lực và đóng góp của mỗi cán bộ, công chức, viên chức.
Hoàn thiện vị trí việc làm, chuẩn bị cải cách tiền lương
Từ ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang tăng 8%, từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Đây là bước điều chỉnh thu nhập, trong khi mục tiêu cải cách tiền lương tiếp theo là thay đổi cách xác định và chi trả tiền lương trong khu vực công.
Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm trong toàn bộ hệ thống chính trị. Nhiệm vụ này dự kiến hoàn thành trong năm 2026, tạo cơ sở phân bổ biên chế năm 2027 và tiến tới trả lương theo vị trí việc làm gắn với sản phẩm đầu ra.
Theo kế hoạch, Đề án tổng thể cải cách chính sách tiền lương dự kiến được trình Bộ Chính trị vào tháng 2/2027. Sau đó, Hội nghị Trung ương 5 diễn ra vào tháng 3/2027 sẽ xem xét, thông qua đề án.
Để bảo đảm tiến độ, Chính phủ giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan rà soát, đánh giá tổng thể, hoàn thiện đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền.
Các cơ quan liên quan có trách nhiệm đánh giá mức lương cơ sở, hệ thống bảng lương, chế độ phụ cấp và cơ chế tiền lương đối với từng nhóm thuộc phạm vi quản lý. Những nội dung này sẽ được gửi về Bộ Nội vụ để tổng hợp, phục vụ quá trình xây dựng phương án cải cách.
Nguồn lực thực hiện cũng là vấn đề cần tính toán song song. Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, đề xuất giải pháp tạo nguồn cho cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội (BHXH). Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ quan liên quan tổng hợp kinh nghiệm quốc tế, từ đó nghiên cứu phương án phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Tại hội nghị giao ban triển khai nhiệm vụ công tác tháng 10 và quý IV diễn ra ngày 9/10, Chánh Văn phòng Bộ Nội vụ Bùi Huy Tùng cho biết, xây dựng đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quý IV.
Cùng với đó, Bộ tiếp tục xây dựng các nghị định, thông tư liên quan đến tiền lương, mức lương tối thiểu, BHXH và quan hệ lao động.
Trả lương theo giá trị công việc, tạo động lực làm việc
Theo định hướng cải cách, tiền lương trong khu vực công sẽ được tính toán dựa trên vị trí việc làm đảm nhận, thay vì chủ yếu dựa vào mức lương cơ sở, hệ số, ngạch bậc và thâm niên như trước. Cơ cấu thu nhập dự kiến gồm lương cơ bản và các khoản phụ cấp.
Tuy nhiên, cải cách tiền lương không đơn thuần là tăng thu nhập đồng loạt. PGS, TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, yêu cầu quan trọng hơn là thay đổi cách xác định giá trị công việc, phương thức trả lương và cách sử dụng nhân lực trong khu vực công. Tiền lương cần phản ánh mức độ phức tạp, trách nhiệm, phạm vi ảnh hưởng và yêu cầu năng lực của từng vị trí. Cùng với đó, cơ chế mới phải tạo ra sự khác biệt hợp lý về thu nhập giữa người làm việc hiệu quả và người chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở mức trung bình.
Một vị trí có thể có những người đảm nhiệm với năng lực, kinh nghiệm và khả năng xử lý công việc khác nhau. Vì vậy, ngoài tiền lương theo giá trị vị trí, cần có cơ chế ghi nhận năng lực và trình độ nghề nghiệp, tạo cơ hội tăng thu nhập cho người giỏi mà không nhất thiết phải chuyển sang làm quản lý. Điều này có ý nghĩa trong việc thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao ở các lĩnh vực như y tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và những ngành đòi hỏi chuyên môn sâu.
Một yếu tố khác là gắn thu nhập với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Theo PGS, TS Ngô Trí Long, việc đánh giá cần dựa trên nhiều tiêu chí như số lượng, chất lượng, thời gian hoàn thành, mức độ hài lòng của người dân, việc tuân thủ pháp luật và tác động thực tế của công việc. Để trả lương theo kết quả thực chất, cần công khai tiêu chí đánh giá, có cơ chế kiểm tra chéo, bảo đảm quyền giải trình và xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Nếu việc đánh giá vẫn bình quân, nể nang, gần như ai cũng được xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ, cơ chế trả lương theo hiệu quả sẽ khó phát huy tác dụng.
PGS, TS Ngô Trí Long cho rằng, cải cách tiền lương cần được triển khai đồng bộ với hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá cán bộ, tinh giản biên chế, đổi mới hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập và cải cách BHXH. Đồng thời, chính sách phải nằm trong khả năng tài chính dài hạn của Nhà nước bởi tiền lương là khoản chi thường xuyên, kéo dài qua nhiều năm.
Khi vị trí việc làm được xác định rõ, thu nhập phản ánh đúng năng lực và kết quả công việc, tiền lương có thể trở thành động lực nâng cao chất lượng thực thi công vụ. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là cải thiện đời sống người hưởng lương mà còn hướng tới bộ máy hoạt động hiệu quả hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.
V. KHÁNH
