Ưu tiên chuyên gia trong các lĩnh vực mới.
Bộ Tư pháp đang thẩm định dự thảo Nghị định quy định về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam do Bộ Nội vụ xây dựng.
Tại dự thảo, Bộ Nội vụ sửa đổi theo hướng lồng ghép thủ tục báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài vào thủ tục nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lao động. Theo phương án này, thời gian cấp giấy phép lao động dự kiến giảm tối đa từ 36 ngày còn 10 ngày, theo lịch nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lao động. Dự thảo sửa đổi quy định về điều kiện chuyên gia theo hướng bổ sung một số trường hợp chỉ tốt nghiệp đại học cũng đủ điều kiện làm việc tại Việt Nam trong lĩnh vực tài chính, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, lĩnh vực Việt Nam ưu tiên phát triển hoặc theo thoả thuận hợp tác của Chính phủ Việt Nam mà không cần phải có kinh nghiệm trong lĩnh vực nêu trên.
Ngoài ra, Bộ Nội vụ cũng bổ sung trường hợp được xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động đối với chuyên gia trong lĩnh vực đặc thù như: Tài chính, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và lĩnh vực ưu tiên phát triển; giảng viên... được các Bộ chuyên ngành (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo...) xác nhận là chuyên gia. Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định bổ sung quy định “trường hợp đặc biệt do Chính phủ quyết định theo đề nghị của Bộ Nội vụ" để sớm được xem xét, giải quyết đối với các đối tượng phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Cắt giảm các rào cản pháp lý để thu hút nhân tài quốc tế
Nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước, dự thảo hướng tới việc tháo gỡ tối đa các rào cản pháp lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và phân cấp quản lý. Mục tiêu tối thượng là tạo điều kiện thuận lợi nhất để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao (chuyên gia, nhà khoa học) trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo vào Việt Nam, đồng thời đảm bảo công tác quản lý nhà nước hiệu quả, chặt chẽ.
Nghị định 219/2025/NĐ-CP quy định về quản lý người lao động nước ngoài làm tại Việt Nam đã bộc lộ một số hạn chế cần khắc phục như: Quy định điều kiện chuyên gia (dựa vào số năm kinh nghiệm) chưa phù hợp với các ngành đặc thù, công nghệ mới (AI, bán dẫn, lượng tử, văn hóa, giáo dục).
Bên cạnh đó, quy định chỉ chấp nhận giấy khám sức khỏe do cơ sở y tế Việt Nam cấp gây lãng phí thời gian và chi phí cho người lao động. Các quy định hiện hành thiếu đồng bộ với các chính sách ưu đãi khác (như thẻ miễn thị thực đặc biệt) và vướng mắc trong việc yêu cầu cung cấp bản sao/công chứng giấy tờ tại các địa phương.
Dự thảo Nghị định đang được Bộ Nội vụ xây dựng đã sửa đổi, bổ sung Nghị định số 219/2025/NĐ-CP, trong đó các nội dung được lược bỏ trong dự thảo gồm: Bỏ yêu cầu về số năm kinh nghiệm đối với chuyên gia công nghệ/đổi mới sáng tạo; bỏ quy định địa phương tự lập danh mục lĩnh vực ưu tiên; bỏ yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xác nhận đối tượng miễn giấy phép.
Theo dự thảo, các nội dung sửa đổi, đơn giản hóa gồm: Không yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự và chứng thực đối với hộ chiếu; không yêu cầu nộp các giấy tờ đã có thể khai thác trên cơ sở dữ liệu dùng chung (như ảnh, hộ chiếu, phiếu lý lịch tư pháp); đồng bộ hóa thủ tục nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Dự thảo cũng bổ sung các nội dung quan trọng như: Chấp nhận giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế có thẩm quyền của nước ngoài cấp, giúp người lao động có thể hoàn thiện hồ sơ ngay từ nước ngoài; bổ sung tiêu chí chuyên gia cụ thể cho các ngành công nghệ chiến lược và lĩnh vực đặc thù (văn hóa, thể thao, giáo dục); làm rõ các khái niệm như "di chuyển nội bộ doanh nghiệp", "tình nguyện viên", "lao động ngắn hạn".
Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu của người sử dụng lao động và cơ quan cấp phép để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia "đúng - đủ -sạch - sống - thống nhất - dùng chung”. Cải cách hành chính được thể hiện trong dự thảo ở các quy định chuyển mạnh từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" (tăng cường sử dụng bản sao), cắt giảm tối đa thành phần hồ sơ không cần thiết. Dự thảo cũng quy định về việc phân cấp, phân quyền, theo đó giao quyền mạnh mẽ cho UBND cấp tỉnh trong việc cấp, thu hồi giấy phép và quyết định việc ủy quyền thực hiện thủ tục căn cứ vào tình hình thực tiễn tại địa phương với tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Dự thảo Tờ trình thể hiện một bước tiến lớn trong tư duy quản lý nhà nước đối với lao động nước ngoài tại Việt Nam. Bằng việc áp dụng nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền", cắt giảm mạnh mẽ các rào cản hành chính và đẩy mạnh số hóa, dự thảo không chỉ giải quyết triệt để các vướng mắc của doanh nghiệp hiện nay mà còn tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng, hấp dẫn để Việt Nam cạnh tranh thu hút nhân tài quốc tế trong kỷ nguyên mới.
Thái An
