Thủ tướng Chính phủ phân tích rằng, đất của người dân đã có quyền sử dụng nên họ có quyền xây dựng. Không chỉ vậy, mảnh đất đã được quy hoạch chi tiết về chiều cao, tỷ lệ cây xanh, mật độ xây dựng cùng các quy chuẩn khác. Tất cả đã có quy định nên không việc gì phải đi xin giấy phép xây dựng. Trách nhiệm của UBND xã phường là phải đi kiểm tra xem người dân có xây đúng không.
Thực tế thời gian qua, cấp phép xây dựng là một trong những thủ tục mà người dân gặp nhiều phiền hà nhất và tệ nhũng nhiễu cũng bám vào đó để sinh sôi nảy nở. Nhiều người dân cho biết, mặc dù họ đã thuê kiến trúc sư thực hiện bản vẽ để xin cấp phép, nhưng cấp phê duyệt lấy đủ thứ lý do để… trả hồ sơ. Chỉ đến khi một doanh nghiệp sân sau do chính cán bộ nhà đất giới thiệu đến vẽ và trực tiếp làm hồ sơ (với khoản chi phí không nhỏ) thì hồ sơ mới được chấp thuận.
Không ít người dân nói rằng, cán bộ nhà đất cấp quận huyện, xã phường là người có “quyền sinh quyền sát”, nên “nói kiểu gì cũng đúng” và không ai dám cãi lại. Vì nếu dám cãi thì nhiều khả năng hồ sơ của họ sẽ bị “ngâm” vô thời hạn với đủ thứ lý do trên trời dưới đất mà ngay cả dân chuyên môn cũng “bó giáo quy hàng” (!).
Sau chỉ đạo của Thủ tướng, nhiều người dân mới dám… nói thật, rằng cấp phép xây dựng là thủ tục gây tốn kém cho xã hội, là cơ hội để nảy sinh cửa quyền, tham nhũng. Vấn đề còn lại là quy hoạch 1/500, không phải chỗ nào hiện cũng có đầy đủ. Đây là trách nhiệm của cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương, nhưng nếu nơi nào làm chậm thì người dân cũng không biết căn cứ vào đây để làm quy chuẩn xây dựng.
Mặc dù rất vui mừng với chỉ đạo của Thủ tướng, nhưng không ít người dân còn băn khoăn, rằng liệu những người, những cơ quan bấy lâu nay vốn đã coi việc cấp giấy phép xây dựng như một nơi kiếm chác béo bở, sắp tới đây họ có tìm cách đối phó, tự đặt ra những “lệ làng” để mong tiếp tục “kiếm chác” hay không?
Một vấn đề nữa cũng bị người dân kêu ca nhiều, đó là thủ tục hậu kiểm - hay còn gọi là hoàn công. Thủ tục này cũng rất nhiêu khê, tốn kém cho người dân mà hiệu quả thực tế không hoàn toàn như lý thuyết. Nhiều người dân cho biết, xin phép xây dựng đã khó, sau đó còn phải tiếp tục chạy “dịch vụ” để được hoàn công, bởi chỉ có hoàn tất thủ tục hoàn công thì căn nhà mới thực sự là của mình. Thủ tục hoàn công cũng rất nhiêu khê, cũng là nơi phát sinh tệ nhũng nhiễu - nhiều khi là khá trắng trợn. Vì thế, nhiều ý kiến đề xuất lãnh đạo Chính phủ xem xét, nghiên cứu có hình thức điều chỉnh nào để thay thế thủ tục hoàn công nhằm đảm bảo quản lý trật tự xây dựng một cách thực chất mà người dân lại không phải chịu nhiều chi phí về thời gian, công sức và tiền bạc.
KHÁNH NGUYỄN