Từ lời hẹn ngọt ngào đến địa ngục buôn người
Em Lò Thị V. (xã Sốp Cộp, tỉnh Sơn La) vẫn rùng mình khi kể về chuyện được giải cứu khỏi bọn buôn người vào năm 2024. Năm em tròn 15 tuổi, chuẩn bị lên lớp 9, bố mẹ chia tay, ở với ông bà nội. Vì thiếu thốn tình cảm, V. làm quen với một bạn trai trên mạng. Đối tượng rủ V. đi chơi xa rồi lừa vào đường dây buôn bán người, may mắn trên đường vào TPHCM, em được Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La giải cứu kịp thời.
Nạn nhân khác là phụ nữ ở xã Mường Lạn (tỉnh Sơn La). Trước đó vài tháng, do mâu thuẫn gia đình, chị tìm đến mạng xã hội để giải khuây. Tại đây, chị được kéo vào một nhóm có tên gọi “hẹn hò xuyên biên giới”. Trong nhóm ấy, các đối tượng đóng vai những người đàn ông Trung Quốc lịch thiệp, tử tế, thường xuyên nhắn tin hỏi han, an ủi, tạo cảm giác được quan tâm, được yêu thương. Và đúng như kịch bản được sắp đặt, ngay khi người phụ nữ ấy đặt chân sang bên kia biên giới, mọi thứ lập tức đổi khác. Chị bị bán cho một người đàn ông Trung Quốc với giá 150.000 nhân dân tệ (hơn 563 triệu đồng), bị giữ trong nhà, ép làm vợ và bị kiểm soát chặt chẽ. Điện thoại, giấy tờ đều bị tịch thu, mọi liên lạc với bên ngoài gần như bị cắt đứt. Trong tuyệt vọng, chị lén sử dụng mạng xã hội để liên lạc với người thân ở Việt Nam. Tín hiệu cầu cứu ấy được gia đình lập tức chuyển đến Đồn Biên phòng Mường Lạn và chị may mắn được giải cứu.
Với những chiêu bài như "việc nhẹ lương cao", "lấy chồng nước ngoài", "hẹn hò xuyên biên giới" đang bị các đường dây tội phạm khai thác triệt để để biến nạn nhân thành người “tự nguyện” rơi vào bẫy. Theo cơ quan công an, đối tượng mua bán người có tổ chức và hoạt động rất tinh vi. Để tránh bị cơ quan chức năng phát hiện, quá trình từ tiếp xúc, tuyển chọn, chứa chấp, đưa nạn nhân đi cho đến thanh toán đều thực hiện chủ yếu qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.
Số liệu mới nhất được Bộ Công an công bố, trong giai đoạn 2021 - 2025, cơ quan điều tra các cấp đã tiếp nhận, xử lý 563 tin báo, tố giác tội phạm có liên quan đến mua bán người. Phát hiện, điều tra 358 vụ, 925 bị can tội mua bán người; 369 vụ, 765 bị can tội mua bán người dưới 16 tuổi. Kết thúc điều tra, cơ quan điều tra các cấp đề nghị truy tố 158 vụ, 481 bị can tội mua bán người; 190 vụ, 486 bị can tội mua bán người dưới 16 tuổi. Các tòa án đã giải quyết, xét xử theo thủ tục sơ thẩm 398 vụ với 1.068 bị cáo...
Hỗ trợ nạn nhân có việc làm, thu nhập bền vững
Sau khi được giải cứu, nạn nhân buôn bán người cần được hỗ trợ tâm lý, sự sẻ chia, hỗ trợ từ chính quyền địa phương, gia đình, xã hội. Đặc biệt, họ cần có sinh kế để ổn định cuộc sống.
Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, việc hỗ trợ sinh kế ổn định chính là hàng rào phòng ngừa hiệu quả nhất để nạn nhân làm chủ cuộc sống và cắt đứt nguy cơ tái bị lừa, trở thành nạn nhân buôn bán người.
Trong bối cảnh nhu cầu của thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, nhiều địa phương đã triển khai các mô hình đào tạo nghề linh hoạt, bám sát thực tiễn, danh mục nghề được mở rộng đáng kể, từ kỹ thuật chăm sóc sắc đẹp, chế biến thực phẩm đến thương mại điện tử và dịch vụ du lịch... Chỉ khi nghề học gắn với việc làm thực tế, nạn nhân mới có khả năng cạnh tranh và trụ vững lâu dài.
Bên cạnh đó, việc mở rộng nghề không chỉ dựa vào năng lực sẵn có của địa phương mà còn xuất phát từ xu hướng việc làm mới, giúp nạn nhân có khả năng cạnh tranh thực sự trên thị trường lao động. Nhiều mô hình tạo việc làm tại chỗ cũng được triển khai nhằm hỗ trợ những nạn nhân có hoàn cảnh khó khăn, không thể đi xa hoặc không đủ điều kiện tham gia các chương trình đào tạo dài hạn. Các cơ sở sản xuất nhỏ, tổ hợp tác và doanh nghiệp địa phương trở thành “bến đỗ” đầu tiên, giúp nạn nhân có thu nhập ổn định mà không phải rời khỏi môi trường sống quen thuộc. Với những người có mong muốn làm việc ngoài tỉnh hoặc tìm việc ở các khu công nghiệp, cơ quan chức năng tiến hành kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ thủ tục, nhà ở và đảm bảo điều kiện làm việc an toàn nhằm giảm nguy cơ bị bóc lột hoặc tái bị mua bán.
Song song với đào tạo nghề, các chương trình phát triển kỹ năng mềm cần được ưu tiên triển khai để nạn nhân tự lập trong tương lai. Các khóa học về quản lý tài chính cá nhân, kiến thức pháp luật cơ bản, kỹ năng ứng xử nơi làm việc và định hướng nghề nghiệp giúp họ phục hồi năng lực tự chủ, hiểu được giá trị của mình và biết cách bảo vệ bản thân trong môi trường lao động mới. Đây chính là những yếu tố giúp nạn nhân đứng vững, thay vì chỉ dựa vào hỗ trợ tạm thời.
Thời gian qua, các mô hình sinh kế đã chứng minh rằng chúng không chỉ mang lại thu nhập, mà còn trao cho nạn nhân cơ hội tái thiết cuộc đời bằng chính đôi tay của mình. Sinh kế bền vững vì thế không chỉ là đích đến, mà là chiếc cầu đưa nạn nhân từ đau thương sang hy vọng, từ bị tổn thương sang chủ động kiến tạo cuộc sống mới.
ĐỨC THỌ