Bức tranh thế giới năm 2025: Những mảng màu đan xen

Chính sách “Nước Mỹ trên hết” thời kỳ Trump 2.0

Tỷ phú Donald Trump nhậm chức Tổng thống Mỹ lần thứ hai vào ngày 20/1/2025, mang theo khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” quyết liệt hơn. Chỉ trong năm đầu, ông ký hơn 225 sắc lệnh hành pháp, tập trung vào bảo hộ thương mại, nhập cư nghiêm ngặt và ưu tiên năng lượng hóa thạch.

Các chính sách đối nội bao gồm giảm thuế doanh nghiệp, siết chặt an ninh biên giới và thúc đẩy khai thác dầu khí, giúp nền kinh tế Mỹ tăng trưởng nội lực nhưng đồng thời cũng gây chia rẽ xã hội ngày càng lớn với những cuộc biểu tình lớn ở các bang Dân chủ. Đáng chú ý, Mỹ ban hành Chiến lược An ninh quốc gia mới với những điều chỉnh mang tính chiến lược. Về đối ngoại, Tổng thống Trump chủ trương rút khỏi các cơ chế đa phương, giảm đóng góp cho NATO, đàm phán lại các thỏa thuận đa phương và ưu tiên quan hệ song phương, như thỏa thuận với Ecuador về thương mại.

Ông cũng ban hành lệnh hành pháp về an ninh không gian vào ngày 18/12/2025, nhằm đảm bảo “Ưu thế Không gian Mỹ”. Các thay đổi về chính sách di trú mở rộng lệnh cấm du lịch, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia, theo NAFSA.

Nhà kinh tế Joseph Stiglitz nhận định rằng chính quyền Trump 2.0 khác biệt nhờ Quốc hội ủng hộ mạnh mẽ, giúp thực thi nhanh chóng, nhưng cảnh báo sự cô lập hóa có thể làm suy yếu vị thế siêu cường lâu dài. Viện Brookings chỉ rõ Chiến lược An ninh Quốc gia mới nhấn mạnh bỏ qua trật tự quốc tế cũ, có thể đe dọa lợi ích Mỹ. Năm 2025 dưới thời ông Trump là sự phục hồi nội lực nhưng cũng đầy rủi ro ngoại giao.

Căng thẳng thương mại và tái cấu trúc toàn cầu

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung lên cao vào năm 2025 với việc Tổng thống Trump tuyên bố áp mức thuế quan lên đến 84% đối với hàng hóa Trung Quốc, dẫn đến Bắc Kinh trả đũa 34%. Tuy nhiên, đến cuối năm, có dấu hiệu hòa hoãn khi ông Trump giảm thuế liên quan đến fentanyl, Trung Quốc đình chỉ một số thuế quan trả đũa từ tháng 3/2025. Theo Nhà Trắng, thỏa thuận kinh tế tháng 11 bao gồm Trung Quốc mua đậu nành Mỹ, dừng thuế lên nông sản như gà, lúa mì, ngô.

Chính phủ Trung Quốc đáp trả bằng chiến lược “song tuần hoàn”, tăng tự chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo - AI, chip bán dẫn và năng lượng tái tạo, đồng thời mở rộng ảnh hưởng qua cơ chế BRICS. Tax Foundation ước tính thuế quan tương đương tăng 1.200 USD mỗi hộ gia đình Mỹ. Đến tháng 12, Trung Quốc giảm xuất khẩu khoáng sản quan trọng, buộc Mỹ lui bước trong một số vấn đề an ninh quốc gia.

Chuyên gia từ Vox bình luận rằng 2025 là năm Trung Quốc chứng minh khả năng đối đầu kinh tế với Mỹ, dẫn đến cuộc “chiến tranh công nghệ 2.0”. Viện Peterson nhận định căng thẳng thương mại Mỹ - Trung không dẫn đến tách rời hoàn toàn mà chỉ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, lợi ích cho các nước thứ ba. Đồng thời lưu ý các cuộc đình công và thay đổi chính sách thương mại tạo nên năm hỗn loạn cho logistics toàn cầu. Gam màu sáng là sự phục hồi công nghệ; bóng tối là rủi ro suy thoái nếu leo thang tiếp tục.

Châu Á với nhà lãnh đạo mới ở Nhật Bản và sự gắn kết trong ASEAN

Châu Á nổi bật với sự ổn định tương đối trong năm 2025. Bà Sanae Takaichi trở thành nữ Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên vào tháng 10, kế thừa di sản của cố Thủ tướng Shinzo Abe với đường lối cứng rắn. Bà tăng ngân sách quốc phòng, thúc đẩy sửa đổi Hiến pháp hòa bình và quay lại năng lượng hạt nhân. Bà cũng gặp gỡ giới sáng tạo nội dung để thúc đẩy xuất khẩu văn hóa.

Tại Đông Nam Á, Hội nghị ASEAN lần thứ 47 trong Năm Chủ tịch của Malaysia đạt nhiều kết quả: Timor-Leste chính thức gia nhập làm thành viên thứ 11, củng cố đoàn kết kinh tế qua RCEP và lập trường chung về Biển Đông. Theo giới chuyên gia, chủ đề “Hòa nhập và bền vững” phản ánh cam kết về sẻ chia; chỉ rõ hội nghị không chỉ là sân khấu cho ông Trump mà còn khẳng định vai trò trung lập của ASEAN.

Chuyên gia từ Fulcrum đánh giá Malaysia kết hợp chính sách ngoại giao linh hoạt với kết quả thực tiễn, như hiệp ước ngừng bắn giữa Thái Lan và Campuchia. Châu Á 2025 là minh chứng cho khả năng cân bằng giữa cạnh tranh siêu cường.

Châu Âu gặp khó khăn kinh tế 

Giới chuyên gia nhận định, 2025 là một năm đầy thách thức đối với châu Âu, nền kinh tế phục hồi chậm giữa bối cảnh bất ổn địa chính trị và áp lực từ bên ngoài. Theo dự báo của IMF và European Commission, tăng trưởng GDP khu vực đồng euro chỉ đạt 1,2 - 1,3% trong năm nay, thấp hơn so với Mỹ và bị ảnh hưởng bởi lạm phát dai dẳng, giá năng lượng cao và hệ lụy từ chiến tranh Ukraine. Dù tránh được suy thoái nghiêm trọng, châu Âu vẫn đối mặt với cuộc khủng hoảng đa tầng, từ năng lượng đến nợ công, theo phân tích của Eurofound và World

Economic Forum.

Tuy nhiên, cũng có gam màu sáng trong năm qua. Trong đó, phần lớn các nước châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng, hoàn thiện thị trường đơn nhất và thúc đẩy “chuyển đổi xanh” dù nới lỏng một số quy định môi trường. Các chuyên gia như từ Viện Brookings nhấn mạnh, nếu vượt qua bất ổn chính trị, châu Âu có thể tận dụng chương trình tái thiết EU từ “Thế hệ kế tiếp của EU” (khoảng 806,9 tỷ euro) để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Về tổng thể, 2025 là năm châu Âu đối mặt “cơn bão hoàn hảo” về kinh tế - chính trị, nhưng cũng là cơ hội thúc đẩy cải cách để duy trì vị thế trong “thế giới đa cực”.

Trung Đông: Xung đột kéo dài 

2025 cũng là một năm đầy biến động ở chảo lửa Trung Đông, với những gam màu tối chủ đạo của xung đột kéo dài, xen lẫn hy vọng mong manh từ các thỏa thuận ngừng bắn. Đỉnh điểm là cuộc chiến trực tiếp ngắn ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6, kéo dài chỉ 12 ngày nhưng gây thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạt nhân và quân sự của Tehran. Israel đã phá hủy nhiều mục tiêu quan trọng, làm suy yếu đáng kể “Trục Kháng chiến” do Iran dẫn dắt, bao gồm Hezbollah và Hamas.

Ở Dải Gaza, cuộc chiến bước sang giai đoạn mới với thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào tháng 10/2025 nhờ trung gian Mỹ dưới thời Tổng thống Trump. Lệnh ngừng bắn này đã dừng phần lớn giao tranh, cho phép trao đổi con tin và tù nhân, đồng thời tăng viện trợ nhân đạo. Tuy nhiên, thỏa thuận vẫn mong manh, đến nay Israel đã vi phạm hơn 700 lần, gây thương vong cho hàng trăm dân thường Palestine, trong khi kiểm soát khoảng 53% lãnh thổ Gaza. Chuyên gia từ Viện Trung Đông (MEI) nhận định rằng thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10/2025 chỉ là giai đoạn đầu và triển vọng hòa bình phụ thuộc vào việc triển khai lực lượng quốc tế cũng như giải giáp Hamas.

Theo chuyên gia phân tích từ Atlantic Council, năm 2025 chứng kiến sự suy giảm ảnh hưởng của Iran, nhưng rủi ro leo thang vẫn cao do căng thẳng hạt nhân và bạo lực ở Bờ Tây. Lệnh ngừng bắn ở Gaza mở cửa cho hòa bình khu vực, nhưng cần nhượng bộ từ tất cả các bên để tránh “sau chấn động”. Nhìn chung, Trung Đông năm qua vẫn có nhiều xáo trộn, nhưng dấu hiệu “giảm leo thang” nhờ ngoại giao Mỹ mang lại tia hy vọng cho ổn định lâu dài.

Xung đột Nga - Ukraine: Cuộc chiến dai dẳng và hy vọng hòa đàm

Năm 2025 đánh dấu năm thứ tư của cuộc xung đột quân sự Nga - Ukraine, một cuộc chiến hao mòn với những tiến triển chậm chạp trên chiến trường nhưng lại chứng kiến sự sôi động ngoại giao nhờ nỗ lực của chính quyền Trump. Theo ISW, Nga đã kiểm soát thêm khoảng 4.700 km² lãnh thổ trong năm nay, một con số không nhỏ. Đà tiến công chủ yếu tập trung vào tỉnh Donetsk, với các trận đánh ác liệt quanh Pokrovsk và các khu vực lân cận, nhưng Nga gặp khó khăn lớn trong việc phá vỡ phòng tuyến kiên cố của Ukraine.

Về thương vong, con số tiếp tục tăng cao. Ước tính từ các nguồn phương Tây cho thấy Nga chịu hơn 500.000 thương vong kể từ đầu chiến tranh, với hàng nghìn lính thiệt mạng chỉ trong vài tháng cuối năm. Ukraine cũng chịu tổn thất nặng nề, khoảng 700.000 thương vong theo ước tính trước đó. Các cuộc tấn công tên lửa và UAV tự sát của Nga vào hạ tầng năng lượng Ukraine gây thiệt hại lớn, đẩy nhiều khu vực vào bóng tối mùa đông khắc nghiệt.

Điểm sáng ngoại giao nằm ở các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ dẫn dắt. Các phái đoàn Mỹ đã gặp riêng đại diện Ukraine, châu Âu và Nga tại Miami và Berlin (Đức). Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố đã nhất trí cơ bản với kế hoạch 20 điểm của Mỹ, bao gồm bảo đảm an ninh hậu chiến tranh kiểu NATO. Tuy nhiên, Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn giữ lập trường cứng rắn, tái khẳng định mục tiêu ban đầu từ năm 2022. Chuyên gia từ ISW nhận định Nga đang sử dụng chiến tranh nhận thức để đẩy mạnh đà tiến công, nhằm gây sức ép Ukraine nhượng bộ lãnh thổ.

Triển vọng hòa bình cho Ukraine năm 2026 phụ thuộc vào sự nhượng bộ đôi bên, song rủi ro leo thang vẫn cao nếu đàm phán thất bại. Cuộc chiến này không chỉ tàn phá hai quốc gia mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh năng lượng và lương thực toàn cầu.

Năm 2025 khép lại với một trật tự “thế giới đa cực” rõ nét hơn bao giờ hết. Đây là năm chuyển tiếp đầy thách thức, đặt nền móng cho một thập niên bất định nhưng cũng mở ra cơ hội cho các quốc gia khéo léo định vị bản thân trong cơn bão địa chính trị.

Đăng Khôi (Tổng hợp)