Một bộ SGK nhưng không “đóng khung” bài giảng của giáo viên
Bộ GD&ĐT đã nêu rõ các lý do chọn bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" (NXB Giáo dục Việt Nam) làm SGK thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026 -2027.
Theo Bộ GD&ĐT, về tính đồng bộ, so với 3 bộ sách được phát triển trong giai đoạn xã hội hóa SGK, bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” có nhiều môn học/hoạt động giáo dục nhất ở cả 3 cấp (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông) được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Về tính ổn định, bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” được lựa chọn nhiều trong các SGK đã có; việc tiếp tục sử dụng bộ sách này sẽ ít tác động đến nhà trường, giáo viên và học sinh. Về năng lực cung ứng, bộ SGK này thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, là đơn vị có đủ năng lực kỹ thuật, hệ thống kho vận và phân phối để bảo đảm cung ứng sách đến tận vùng sâu, vùng xa, hải đảo.
Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT cũng khẳng định không phủ nhận giá trị khoa học, sư phạm và thực tiễn của các bộ SGK đã được biên soạn, thẩm định và phê duyệt trước đây (như “Cánh diều”, “Chân trời sáng tạo”…) Đó đều là các sản phẩm trí tuệ được xây dựng và phê duyệt đúng quy trình, quy định, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Chương trình phổ thông do Bộ GD&ĐT ban hành.
Theo Bộ GD&ĐT, trong giai đoạn chuyển đổi, các bộ sách này không bị loại bỏ, mà chuyển từ vai trò SGK chính khóa sang tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ quan trọng. Do đó, các nhà trường, thư viện có thể tiếp tục lưu trữ, khai thác và sử dụng để giáo viên và học sinh tham khảo, so sánh, đối chiếu, làm phong phú nội dung dạy học, bài giảng. Việc thống nhất sử dụng một bộ SGK không đồng nghĩa với việc áp đặt phương pháp dạy học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là chương trình mở, trong đó SGK chỉ là tài liệu cụ thể hóa các yêu cầu cần đạt, không phải là khuôn mẫu cứng nhắc cho hoạt động dạy học.
Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong tổ chức dạy học, lựa chọn phương pháp, hình thức và học liệu phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tiễn của nhà trường. Giáo viên dạy học theo yêu cầu cần đạt của chương trình, không dạy học theo lối “đọc - chép” nội dung SGK, bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh đúng định hướng đổi mới giáo dục.
SGK chỉ là học liệu, giáo viên quyết định cách dạy học
Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) Thái Văn Tài nêu rõ: Chương trình giáo dục phổ thông là pháp lệnh, còn SGK kể cả khi dùng một bộ vẫn chỉ là học liệu cơ bản. Giáo viên là người quyết định việc tổ chức dạy học. Việc lựa chọn bộ Kết nối tri thức với cuộc sống để sử dụng thống nhất được Bộ GD&ĐT thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện, có ý kiến tư vấn của các hội đồng chuyên môn. Bộ sách này có đầy đủ, đồng bộ các môn học ở cả 3 cấp, đã triển khai ổn định tại nhiều địa phương và có mức độ sẵn sàng cao về cung ứng, chỉnh lý (nếu có). Khi được sử dụng thống nhất, bộ sách sẽ tiếp tục được rà soát, cập nhật theo đúng quy định, bảo đảm tính kế thừa, tránh gây xáo trộn trong dạy và học.
TS Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam cho rằng, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và SGK có vai trò, vị trí và mục đích khác nhau, song chúng có mối quan hệ chặt chẽ, tương hỗ trong quá trình tổ chức dạy học. Do đó, việc có một hay nhiều bộ SGK không phải là yếu tố quyết định để đạt mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Điều quan trọng là các nhà trường cần có tư duy mới và cách làm phù hợp khi chuyển từ dạy học với nhiều bộ SGK sang sử dụng một bộ SGK thống nhất.
Theo thầy Nghiêm Xuân Lực, giáo viên toán Trường THPT Thăng Long (TP Hà Nội), SGK luôn là tài liệu tham khảo quan trọng nhưng không phải là toàn bộ bài dạy. Tôi nghĩ, kể cả khi bộ Kết nối tri thức với cuộc sống được chọn để sử dụng thống nhất, giáo viên vẫn có quyền và nên sử dụng các bộ sách khác làm học liệu bổ trợ. Bởi điều quan trọng là dạy theo yêu cầu cần đạt, bảo đảm mục tiêu của chương trình, chứ không phải theo từng trang sách.
VÂN KHÁNH