Giáo viên tiếng Anh thiếu cả về số lượng và chất lượng
Theo thông tin từ Bộ GD&ĐT, cả nước hiện thiếu khoảng 22.000 giáo viên tiếng Anh, tập trung chủ yếu ở bậc mầm non và tiểu học. Khoảng trống lớn về nhân lực cho thấy đây không phải thách thức ngắn hạn, mà đòi hỏi lộ trình lâu dài, giải pháp đồng bộ và sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, ngành, địa phương.
Bên cạnh số lượng thì chất lượng đội ngũ giảng viên cũng là rào cản lớn. Năng lực chuyên môn giáo viên tiếng Anh không đồng đều, nhiều người chưa đáp ứng chuẩn ngoại ngữ mới. Trong khi đó, dạy học tiếng Anh theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi giáo viên không chỉ giỏi ngoại ngữ mà còn phải thành thạo phương pháp sư phạm hiện đại và ứng dụng công nghệ hiệu quả. Vì vậy, công tác bồi dưỡng, tái đào tạo đội ngũ giảng viên trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhưng cũng tạo áp lực không nhỏ cho các địa phương.
Để kịp thời ứng phó với tình trạng thiếu giáo viên, Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định về định mức giờ dạy, tạo cơ sở pháp lý để các địa phương linh hoạt hơn trong bố trí đội ngũ giáo viên. Trên cơ sở đó, các địa phương có thể áp dụng những giải pháp như dạy liên trường, sử dụng giáo viên nước ngoài, thuê giáo viên hợp đồng hoặc điều chuyển giáo viên giữa các cơ sở giáo dục.
Ông Nguyễn Thế Sơn, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GD&ĐT) cho rằng, việc triển khai các đề án liên quan đến đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai cần có lộ trình hợp lý, tính đến nhu cầu, năng lực đội ngũ và điều kiện cơ sở vật chất của từng địa phương. Đồng thời, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị trong và ngoài nước để hoàn thiện giải pháp phù hợp thực tiễn. Tuy vậy, các giải pháp nêu trên chủ yếu mang tính tình thế, chưa thể thay thế cho một chiến lược phát triển đội ngũ giáo viên tiếng Anh bền vững, lâu dài.
Trong bối cảnh thiếu hụt giáo viên, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) có thể trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng. AI có thể đóng vai trò trợ giảng, gia sư ảo, gợi ý học liệu, hỗ trợ học sinh khuyết tật hoặc học sinh có năng lực tiếp thu khác nhau. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng giáo viên vẫn là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, công nghệ chỉ có vai trò bổ trợ.
Dạy và học tiếng Anh ở nông thôn: Khó khăn chồng chất
Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam vừa khảo sát thực trạng dạy và học tiếng Anh tại 3 địa phương trước khi sáp nhập địa giới hành chính gồm: TP Hà Nội, Tuyên Quang và Sóc Trăng, với 1.440 học sinh và 960 giáo viên tham gia. Theo thầy Đỗ Đức Lân, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hợp tác và Phát triển, tại khu vực nông thôn, khoảng 30 - 40% học sinh chưa tự tin về năng lực tiếng Anh, dù điểm số trên học bạ vẫn ở mức khá. Đánh giá của giáo viên cho thấy, chỉ 3 - 4% học sinh đạt mức vượt chuẩn; 50% đạt chuẩn; khoảng 35% gần đạt và phần còn lại chưa đạt yêu cầu. Đáng chú ý, 14% học sinh cho rằng bài kiểm tra, đánh giá môn tiếng Anh chưa phù hợp; nhiều em chịu áp lực khi học, thiếu môi trường thực hành và cơ hội được đánh giá thường xuyên ở kỹ năng nghe - nói.
Về điều kiện dạy học, phần lớn giáo viên (40 - 50%) nhận định nhà trường mới đáp ứng được một phần yêu cầu. Chỉ 25 - 27% cho biết điều kiện được đáp ứng đầy đủ. Tỷ lệ giáo viên đủ năng lực dạy các môn học bằng tiếng Anh còn rất thấp. Nhiều cán bộ quản lý và giáo viên chung quan điểm rằng việc triển khai dạy học tích hợp bằng tiếng Anh gặp khó khăn chủ yếu do hạn chế về đội ngũ.
Toàn huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang) chỉ có một giáo viên tiếng Anh cho 18 trường tiểu học. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tiếng Anh là môn bắt buộc từ lớp 3, nhưng các trường đang đối mặt thách thức lớn về thiếu giáo viên. Bà Lục Thị Hà, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Pả Vi (Tuyên Quang) cho biết, chỉ tiêu tuyển dụng còn nhiều, song hầu như không tuyển được, khiến việc triển khai môn học gặp nhiều khó khăn.
Để giải quyết bài toán thiếu nhân lực giáo viên tiếng Anh, thầy Đỗ Đức Lân đề xuất cần đánh giá đầy đủ thực trạng hoàn thiện khung pháp lý và các cơ chế, chính sách đặc thù cho dạy học tiếng Anh theo điều kiện từng địa phương. Thầy Lân kiến nghị triển khai chương trình đào tạo tín chỉ tích hợp tại các trường sư phạm; tổ chức bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên đương nhiệm về phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ. Đồng thời, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực ngoại ngữ chuyên ngành cho giáo viên và học sinh theo chuẩn quốc tế; phát triển kho học liệu số dùng chung cấp quốc gia và nền tảng đánh giá trực tuyến. Đặc biệt, cần có chính sách riêng cho các cơ sở giáo dục ở vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn.
Theo dự báo, đến năm 2030, cần bổ sung khoảng 12.000 giáo viên tiếng Anh mầm non, gần 10.000 giáo viên tiếng Anh tiểu học và bồi dưỡng ít nhất 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh. Bậc tiểu học và trung học được dự báo thiếu hụt lớn hơn do yêu cầu dạy học bằng tiếng Anh và phát triển các mô hình trường học sử dụng tiếng Anh thường xuyên. Ở giáo dục nghề nghiệp và đại học, định hướng chuẩn quốc tế càng đòi hỏi đội ngũ giảng viên có trình độ cao.
ĐỨC KIÊN