Chán nản với chân phụ việc tại một xưởng sửa chữa ô tô, nơi liên tục cắt giảm giờ làm và từ chối tuyển nhân viên chính thức, anh Qu Yong đang cân nhắc biến công việc giao hàng làm thêm thành nghề nghiệp chính. Chàng trai 27 tuổi, quê Trùng Khánh, bắt đầu làm nghề giao hàng từ năm 2025. Anh nhận thấy chính quyền Trung Quốc gần đây chú ý nhiều hơn đến việc bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho những người lao động làm việc theo đơn thông qua các nền tảng, đồng thời thúc đẩy cải thiện phúc lợi cho họ. Sự giám sát chặt chẽ hơn này khiến anh tin rằng tương lai của mình với tư cách một người giao hàng làm toàn thời gian sẽ trở nên ổn định hơn.
Nền kinh tế làm việc theo đơn hàng đang bùng nổ tại Trung Quốc, với khoảng 200 triệu người lao động, nhưng cũng đi kèm hàng loạt vấn đề như tiền công thấp, thiếu phúc lợi và nguy cơ bị bóc lột.
Phòng Thương mại Benelux tại Thượng Hải, đại diện cho các doanh nghiệp đến từ Bỉ, Hà Lan và Luxembourg cho biết trong một báo cáo năm 2024 rằng quy mô nền kinh tế làm việc theo đơn của Trung Quốc đạt 3.400 tỷ nhân dân tệ (tính từ năm 2020).
Tháng 12/2025, các nhà lập pháp cấp cao của Trung Quốc đã thảo luận những biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ pháp lý cho người lao động tự do, dựa trên một báo cáo chỉ ra rằng dù đã có những tiến bộ trong những năm gần đây, các vấn đề như thu nhập không ổn định và thiếu bảo vệ lao động vẫn tiếp diễn.
Báo cáo do Quốc vụ viện Trung Quốc công bố ngày 22/12/2025 kêu gọi thực hiện các bước nhằm cải thiện mức độ bảo vệ và mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội cho những lao động làm việc trên các nền tảng, bao gồm người giao hàng, nhân viên chuyển phát và tài xế xe công nghệ chở khách hoặc chở hàng. Báo cáo cho biết tỷ lệ tham gia bảo hiểm hưu trí và BHYT của nhóm lao động này vẫn còn thấp, đồng thời nhấn mạnh rằng phạm vi bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp cần được mở rộng hơn. Theo báo cáo, sự phức tạp của lực lượng lao động tự do cùng với chuỗi tuyển dụng kéo dài khiến việc xác định trách nhiệm trở nên khó khăn. Báo cáo cũng chỉ ra rằng luật lao động hiện hành của Trung Quốc chưa bắt kịp so với thực tế việc làm thông qua nền tảng số, tạo ra những khoảng trống pháp lý mà một số doanh nghiệp có thể lợi dụng để né tránh trách nhiệm.
Theo số liệu của Quốc vụ viện, tính đến cuối năm 2024, số lao động làm việc tự do tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản là 70,57 triệu người, trong khi số người tham gia BHYT thấp hơn, ở mức 66,159 triệu người. Hệ thống BHXH của Trung Quốc bao gồm bảo hiểm hưu trí, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm thai sản, bảo hiểm tai nạn lao động và quỹ nhà ở.
Các nhà lập pháp cho rằng cần làm rõ định nghĩa về lao động tự do nhằm xác định những người làm việc theo đơn chưa được hưởng đầy đủ sự bảo vệ cần thiết, đồng thời ngăn các công ty cung cấp nền tảng việc làm trốn tránh nghĩa vụ pháp lý. Do phần lớn lao động làm việc theo đơn hàng được xếp vào diện tự kinh doanh, những người tham gia bảo hiểm phải tự chi trả cả phần đóng góp của người lao động lẫn phần vốn thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động.
Theo ông Guo Shuqing, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Kinh tế của Quốc hội Trung Quốc, khoản chi này chiếm khoảng 30% thu nhập cơ bản của lao động tự do và gánh nặng quá lớn này đã làm nản lòng nhiều người khi tham gia các chương trình bảo hiểm của nhà nước. Trung Quốc có thể tham khảo mô hình của Singapore, nơi từ tháng 1/2025 đã xác định lao động làm việc cho các nền tảng là một nhóm riêng biệt, đồng thời mở rộng một số cơ chế bảo vệ, bao gồm bảo hiểm tai nạn lao động. Ông nhấn mạnh rằng cần ban hành luật độc lập để điều chỉnh quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi của những người làm việc tự do, bởi việc áp dụng trực tiếp các luật lao động hiện hành cho nhóm này là rất khó khăn.
PGS Liu Xiangqing, giảng viên tại Đại học Tây An - Liverpool ở thành phố Tô Châu, miền đông Trung Quốc nhận định rằng, báo cáo của Quốc vụ viện và các cuộc thảo luận của giới lập pháp cho thấy việc bảo vệ người lao động làm việc theo đơn đã trở thành một ưu tiên quan trọng. Ông cho rằng khi ngày càng nhiều người tham gia loại hình lao động này, việc bảo vệ quyền lợi của họ không chỉ có ý nghĩa trong việc nâng cao thu nhập hộ gia đình và thúc đẩy tiêu dùng trong nước, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc duy trì ổn định xã hội.
Theo ông Liu, trong khoảng 3 năm tới, chính quyền Trung Quốc nhiều khả năng sẽ triển khai thêm các sáng kiến, chẳng hạn như mở rộng phạm vi bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp. Bước tiếp theo cũng có thể là việc thông qua Luật BHYT, cho phép lao động làm việc theo đơn tham gia các chương trình bảo hiểm tại thành phố nơi họ đang làm việc, thay vì bị giới hạn tại địa phương nơi đăng ký hộ khẩu.
ĐỨC HOÀNG (theo Straits Times)