AI đang gây áp lực lên người lao động châu Á buộc họ phải nâng cao kỹ năng, trong khi công nghệ này cũng mang lại những hình thức giải trí “giá rẻ” để tiêu khiển.
Khi châu Á vật lộn với tình trạng tỷ lệ sinh giảm, các nhà phân tích cảnh báo rằng sự trỗi dậy của AI có thể đang làm vấn đề trầm trọng hơn, gây áp lực buộc người lao động phải nâng cao trình độ và đồng thời tạo ra những yếu tố gây xao nhãng đối với việc lập gia đình, sinh con.
Tỷ lệ sinh trên nhiều nước trong khu vực đã giảm xuống một trong những mức thấp nhất thế giới, thấp hơn nhiều so với mức thay thế dân số 2,1 con/phụ nữ, ngưỡng được coi là cần thiết để duy trì dân số ổn định theo thời gian.
Theo James Liang, giáo sư thỉnh giảng tại Trường Phát triển Quốc gia thuộc Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc), sự suy giảm này chủ yếu bắt nguồn từ áp lực tài chính và yêu cầu nghề nghiệp mà những người ở độ tuổi 30 và 40, độ tuổi lý tưởng để lập gia đình, đang phải đối mặt.
Nhiều quốc gia châu Á đối diện cuộc khủng hoảng dân số. Ảnh: SCMP
Theo các chuyên gia nhân sự, việc AI ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp sẽ làm thay đổi môi trường làm việc, khiến các công ty yêu cầu nhiều khóa đào tạo và chứng chỉ hơn.
“Ở châu Á, các bậc cha mẹ đang mắc kẹt trong cuộc chạy đua về học thêm, hoạt động ngoại khóa và trường lớp tinh hoa, đổ vào mỗi đứa trẻ lượng thời gian và tiền bạc khổng lồ chỉ để duy trì tính cạnh tranh. Không chỉ trẻ em mà chính cha mẹ cũng phải học thêm để duy trì năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên AI", ông Liang nói.
Ông cho biết thêm, nhiều người trẻ buộc phải trì hoãn hoặc từ bỏ việc làm cha mẹ do yêu cầu nghề nghiệp, thu nhập hạn chế và chi phí chăm sóc trẻ cao. “Mặc dù nhiều quốc gia đã điều chỉnh chính sách sinh đẻ và đưa ra trợ cấp, thực tế cho thấy chỉ đơn giản nới lỏng hạn chế sinh con không thể tạo ra sự phục hồi bền vững về tỷ lệ sinh”, ông Liang nói thêm.
Ngoài nơi làm việc, sự phổ biến của AI cũng trở thành yếu tố gây xao nhãng lớn đối với hàng triệu người ở Trung Quốc, Nhật Bản và các nước khác trong khu vực. Theo các chuyên gia, ngày càng nhiều người tương tác với “bạn trai, bạn gái” ảo, thú cưng robot và các hình thức giải trí tích hợp AI khác, xu hướng đã nới rộng khoảng cách giữa họ với gia đình.
Ông Liang cảnh báo rằng video ngắn, thực tế ảo và trò chơi tích hợp AI đang cản trở trách nhiệm làm cha mẹ.
Cả các nền kinh tế phát triển và đang phát triển ở châu Á đều ghi nhận tỷ lệ sinh giảm trong những năm gần đây. Tại Hàn Quốc, tỷ lệ sinh giảm xuống mức thấp kỷ lục 0,75 vào năm 2024 trước khi nhích lên ước tính 0,79 - 0,8 vào năm 2025. Ở Trung Quốc, con số này dao động dưới mức 1 tính đến năm ngoái. Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, tỷ lệ sinh giảm xuống khoảng 1,9 trong giai đoạn 2023 - 2025, theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc và chính phủ Ấn Độ.
Một diễn đàn đầu tiên về khủng hoảng sinh sản toàn cầu đã được tổ chức tại Hong Kong vào tháng trước để thảo luận về thách thức ngày càng gia tăng của tỷ lệ sinh giảm, với các đại biểu đề xuất những giải pháp khả thi.
Amir Ullah Khan, giáo sư kinh tế y tế tại Đại học Manipal (Ấn Độ) đề xuất, các chính phủ trong khu vực nên xem xét tài trợ chi phí đào tạo như một phần trong nỗ lực giải quyết cả tình trạng thiếu hụt kỹ năng và tỷ lệ sinh giảm.
Trong trường hợp của Ấn Độ, vấn đề còn phức tạp hơn do sự ưa chuộng con trai về mặt văn hóa, đặc biệt ở các bang miền bắc, theo ông Khan. Tuy nhiên, tỷ lệ sinh thấp cũng có một điểm tích cực: Mở rộng cơ hội cho phụ nữ trong lực lượng lao động, qua đó nhấn mạnh nhu cầu tăng cường giáo dục và kỹ năng cho họ.
“Nếu nhà nước không can thiệp mạnh mẽ hơn vào giáo dục thì chỉ những người có đặc quyền mới được hưởng lợi”, ông nói.
ĐỨC HOÀNG (theo SCMP)