Du lịch tự túc và hành trình sống chậm của người trẻ

Khi người trẻ muốn “tự viết” hành trình

Sáng sớm ở bản làng vùng cao thuộc tỉnh Tuyên Quang, sương còn phủ mờ những triền núi đá xám, Minh Anh, sinh viên năm cuối một trường đại học tại Hải Phòng ngồi bên hiên nhà gỗ, nhấp ngụm trà nóng do chủ nhà mời. Không có tiếng loa gọi đoàn, không có lịch trình dày đặc, chuyến đi tự túc đầu tiên của cô chỉ đơn giản là sống theo nhịp của người bản địa: Dậy cùng mặt trời, đi bộ qua con đường đất đỏ, ăn bữa cơm giản dị và nghe chuyện đời bên bếp lửa. “Lần đầu tiên mình thấy chuyến đi không phải để chạy cho đủ điểm, mà để ở lại và cảm nhận. Chi phí cho 4 ngày 3 đêm ở vùng cao Tây Bắc gần 3 triệu đồng - không quá cao so với những gì mình nhận lại”, Minh Anh chia sẻ.

Cảm giác được làm chủ thời gian, không gian và cảm xúc ấy đang khiến nhiều bạn trẻ lựa chọn du lịch tự túc thay vì các tour trọn gói quen thuộc. Họ chủ động lên kế hoạch từ đầu đến cuối: Chọn điểm đến, đặt phương tiện, tìm nơi lưu trú, xây dựng lịch trình linh hoạt theo sở thích cá nhân.

Sự phát triển của công nghệ số góp phần quan trọng vào xu hướng này. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người trẻ có thể so sánh giá vé, đặt phòng, tra cứu bản đồ, xem đánh giá điểm đến hay tham gia các hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm. Những rào cản từng khiến du lịch tự túc trở nên khó khăn nay đã được thu hẹp đáng kể.

Kiến trúc sư trẻ Nguyễn Thế Hùng, người có nhiều năm kinh nghiệm du lịch tự túc cho biết, nếu biết tính toán hợp lý, chi phí các chuyến đi trong nước thường thấp hơn tour trọn gói. Tuy nhiên, với các hành trình di chuyển bằng máy bay hoặc đi nước ngoài, du khách cần chủ động săn vé sớm, chuẩn bị kỹ thủ tục và tìm hiểu kỹ thông tin lưu trú.

Không chỉ tiết kiệm, du lịch tự túc còn mang lại trải nghiệm chân thực. Thay vì những điểm đến quá đông đúc, nhiều bạn trẻ ưu tiên các cung đường thiên nhiên, những bản làng còn giữ được nét văn hóa nguyên bản như: Đèo Thung Khe, bản Lác, bản Poom Coọng (Phú Thọ), hang Mỏ Luông, hang Chiều hay các điểm săn mây như đèo Ô Quy Hồ, Y Tý, Tà Xùa. Ở miền biển, không ít người tìm đến vườn quốc gia Cát Bà, làng Việt Hải (Hải Phòng) để tận hưởng nhịp sống chậm rãi.

Tuy nhiên, phía sau sự hấp dẫn ấy là yêu cầu cao hơn về ý thức và trách nhiệm cá nhân. Anh Phạm Văn Trường, đại diện một doanh nghiệp lữ hành tại Hải Phòng cho rằng du lịch tự túc không đồng nghĩa với việc “tự lo mọi thứ” trong mọi hoàn cảnh. Người trẻ có thể tìm đến dịch vụ tư vấn lịch trình, mua bảo hiểm, thuê hướng dẫn viên địa phương theo từng chặng. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng chính là chìa khóa để chuyến đi tự do trở thành trải nghiệm tích cực, thay vì rủi ro đáng tiếc.

Cá nhân hóa hành trình và sự nổi lên của Travel Planner

Ở góc độ thị trường, sự gia tăng của du lịch tự túc kéo theo một “nhánh” dịch vụ mới: Travel Planner - người thiết kế hành trình riêng theo nhu cầu, ngân sách và phong cách của từng khách.

Khác với tour truyền thống có lịch trình cố định, các hành trình do Travel Planner xây dựng cho phép du khách linh hoạt về thời gian, không phải ghé qua những điểm mua sắm hay tham quan đại trà nếu không có nhu cầu. Thay vào đó, họ có thể lưu lại lâu hơn ở nơi mình yêu thích, tiếp cận sâu hơn với văn hóa bản địa.

Từng đặt chân đến 36 quốc gia, 5 châu lục và hơn 200 thành phố, Nguyễn Thy Vân (SN 1990) được biết đến như một Travel Planner giàu kinh nghiệm. Bắt đầu hành trình từ năm 2011, cô thường lưu trú mỗi nơi ít nhất 2 tuần đến 1 tháng để hiểu kỹ điểm đến. Với vốn trải nghiệm tích lũy, Vân dần trở thành cầu nối cho những du khách muốn tự khám phá nhưng cần người “đỡ đầu” phía sau. Theo Vân, giá trị của Travel Planner không chỉ nằm ở việc lên lịch trình mà còn ở khả năng xử lý tình huống phát sinh. Khi du lịch tự túc đến những quốc gia khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa, rủi ro luôn tồn tại. Vì vậy, người thiết kế hành trình cần có mạng lưới kết nối, kinh nghiệm thực tế và trách nhiệm.

Một gương mặt khác là Phạm Mai Hương (SN 1991) - người sáng lập  Mertrip Adventure năm 2022. Trước đó, cô từng chinh phục nhiều vùng  đất khắc nghiệt: Dãy Himalaya, sống cùng bộ lạc Tsaatan ở Mông Cổ, khám phá thung lũng Ziro (Ấn Độ)  hay đặt chân đến Namibia, Ethiopia, Madagascar. Gần 10 năm qua, cô đã đi qua 35 quốc gia ở châu Phi, Trung Á, vòng Cực Bắc, Siberia…

Trong 3 năm, Mertrip Adventure đưa gần 2.000 người Việt đến những điểm đến xa xôi, ít phổ biến. Năm 2025, đơn vị này được vinh danh tại Hotlist Travellive ở hạng mục “Bespoke Tour - tour thiết kế đặc biệt”, còn Mai Hương được ghi nhận là “Gương mặt truyền cảm hứng”.

Theo các chuyên gia, tour thiết kế riêng sẽ không thay thế tour truyền thống mà tồn tại song song, phục vụ nhóm khách khác nhau. Nếu tour cá nhân hóa phù hợp với du khách có điều kiện tài chính, yêu thích trải nghiệm độc đáo thì tour truyền thống vẫn có lợi thế về giá và tính an toàn, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc    đoàn đông.

Sự xuất hiện của Travel Planner cho thấy du lịch Việt Nam đang bước vào giai đoạn đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa ngày càng cao.

Sống chậm để đi xa hơn

Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia đánh giá du lịch tự túc phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong hành vi tiêu dùng. Thế hệ trẻ không còn thỏa mãn với sản phẩm “một khuôn cho tất cả” mà mong muốn được lựa chọn, tự quyết và trải nghiệm theo cách riêng.

Chị Trần Thị Nhàn, chủ homestay tại Tà Xùa (Sơn La) cho rằng, du khách trẻ ngày nay không chỉ đến để chụp ảnh mà muốn hiểu nơi mình đặt chân tới. Họ sẵn sàng dậy từ 4 - 5h sáng để săn mây, ngồi hàng giờ nghe người bản địa kể chuyện, tham gia nấu ăn, trồng rau hay đi bộ xuyên rừng. “Đó là tín hiệu tích cực nếu được định hướng đúng”, chị nói.

Thực tế, nhiều địa phương hưởng lợi từ làn sóng du lịch tự túc. Du khách tự túc thường lưu trú lâu hơn, chi tiêu trực tiếp cho người dân và có xu hướng quay lại nếu trải nghiệm tốt. Lợi ích kinh tế vì thế được lan tỏa đến các khu vực trước đây ít được chú ý. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra yêu cầu về quy hoạch và quản lý. Nếu thiếu định hướng, du lịch tự túc có thể gây áp lực lên môi trường, hạ tầng và đời sống cộng đồng. Việc xây dựng bộ quy tắc ứng xử, cung cấp thông tin chính thống, nâng cao vai trò của chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư là điều cần thiết.

Một số chuyên gia đề xuất phát triển mô hình “bán tự túc” - kết hợp giữa sự linh hoạt của du khách và hỗ trợ chuyên nghiệp từ doanh nghiệp. Đây có thể là hướng đi dung hòa, vừa bảo đảm an toàn, vừa giữ được tinh thần tự do mà người trẻ tìm kiếm.

Sống chậm giữa những bản làng mù sương, giữa tiếng sóng biển hay trên những cung đường núi gió lộng, người trẻ đang “tự viết” câu chuyện của mình bằng những bước chân không vội vã. Và có lẽ, trong nhịp sống ngày càng hối hả, đó chính là cách để đi xa hơn - không chỉ về địa lý, mà cả trong hành trình trưởng thành.

KHÁNH VÂN