Ngành hàng hải, logistics và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK) Việt Nam cũng không ngoại lệ, phải đối mặt với áp lực rất lớn từ sự đội giá chi phí và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động XNK
Theo tổng hợp của Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, thuộc Hội đồng tư vấn cải cách Thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ), tác động nhãn tiền và nghiêm trọng nhất của cuộc xung đột tại Trung Đông là sự "nghẽn cổ chai" tại các eo biển chiến lược toàn cầu. Trước tình hình chiến sự khốc liệt, các "ông lớn" trong ngành vận tải container như CMA CGM, Maersk và Hapag-Lloyd đều đồng loạt thông báo chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) để tránh vùng chiến sự, trong khi MSC tạm thời ngừng nhận đặt chỗ (booking) đến Trung Đông. Việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu bị kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày.
Hệ lụy tất yếu của sự chuyển hướng này là sự bùng nổ về chi phí logistics. Theo đánh giá từ Văn phòng Ban IV, giá cước container dự báo có thể tăng mạnh gấp 2 - 3 lần mức bình thường, vượt mốc 5.000 USD/container 40 feet, lặp lại kịch bản của giai đoạn 2024 - 2025. Đồng thời, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Thêm vào đó, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ đã đẩy giá dầu thô Brent tăng vọt lên mức 72,87 USD/thùng, kéo theo sự gia tăng của phụ phí nhiên liệu trong cả vận tải biển và hàng không.
Ngay khi căng thẳng nổ ra, các hãng tàu ngoại đã đồng loạt tăng phụ phí xếp dỡ cùng nhiều loại phí dịch vụ với mức tăng dao động 10 - 20%, theo ghi nhận của Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA). Sự gia tăng đột ngột này ảnh hưởng trực tiếp tới hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt là với các ngành chủ lực như nông sản, dệt may và da giày. Bên cạnh đó, vẫn theo đánh giá của Ban IV thời gian vận chuyển kéo dài do tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng đang tạo ra áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng “just-in-time” (đúng thời điểm) của ngành linh kiện ô tô và điện tử. Đặc biệt, nhóm hàng nông sản nhạy cảm vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây tươi và thủy sản đang đối mặt với rủi ro sụt giảm chất lượng trầm trọng do thời gian vận chuyển trên biển quá lâu, đồng thời làm phát sinh chi phí bảo quản khổng lồ. Ngoài đường biển, tuyến vận tải hàng hóa đường hàng không sang các nước vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng nặng nề do nhiều quốc gia Trung Đông hạn chế hoặc đóng cửa không phận, buộc các chuyến bay phải chuyển hướng, kéo dài thời gian và đội chi phí.
Tham gia tư vấn, xúc tiến xuất khẩu (XK) cho nhiều doanh nghiệp Việt, ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Công ty TNHH VIETGO nhận định, căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông tạo ra làn sóng bất ổn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có hoạt động logistics; nguy cơ bị gián đoạn nếu căng thẳng quân sự kéo dài, gây thiệt hại đáng kể đối với doanh nghiệp có hoạt động XNK.
“Đầu tiên là cước vận tải biển đưa hàng đi châu Âu sẽ tăng cao vì không thể đi được qua kênh đào Suez như trước mà phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng. Đáng ngại, hiện một số hãng tàu biển đã từ chối nhận vận chuyển, thậm chí dừng báo giá vận chuyển hàng hóa qua khu vực Trung Đông… Với tình hình này, nếu các hãng tàu báo giá trở lại thì dự kiến chi phí cước vận chuyển cũng như thời gian vận chuyển hàng hóa sẽ tăng rất cao”, ông Việt dự báo.
Đảm bảo đạt mục tiêu tăng trưởng XK 15 - 16%
Trong văn bản khẩn gửi các ngành hàng XNK, logistics ngày 2/3, Bộ Công Thương dự báo giá cả các mặt hàng tiêu dùng, nhiên liệu, giá dầu thế giới sẽ có biến động tăng trong thời gian tới, gây tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều tới hoạt động XNK của Việt Nam. “Đối với dịch vụ logistics, giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải bằng đường hàng không tiếp tục tăng cao, đồng thời ảnh hưởng tới tuyến vận tải hàng hóa… gây tăng thời gian vận chuyển và chi phí nhiên liệu”, Bộ Công Thương khuyến cáo và yêu cầu trước rủi ro giá nhiên liệu tăng, các doanh nghiệp đầu mối tuyệt đối không để đứt gãy, thiếu hụt nguồn cung xăng dầu tại thị trường nội địa.
Ngoài ra, trước thực trạng bị chèn ép về giá cước, các hiệp hội ngành hàng cũng đã kiến nghị Bộ Xây dựng cần sớm có biện pháp kiểm soát, yêu cầu các hãng tàu ngoại minh bạch hóa lộ trình tăng phí, từ đó bảo vệ quyền lợi chính đáng cho chủ hàng nội địa và duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng quốc gia.
Số liệu thống kê về tình hình XNK vừa được cơ quan hải quan thuộc Bộ Tài chính công bố cho thấy, tính hết ngày 15/2/2026, tổng trị giá XK của Việt Nam đạt 63,64 tỷ USD, tăng 33,7%, tương ứng tăng 16,05 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025. Với đà tăng này, nhiều chuyên gia thương mại nhận định, mục tiêu tăng trưởng XK 15 - 16% so với năm 2025 tại Nghị quyết số 01/NQ-CP là có thể đạt được.
Tuy vậy, việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng XK đang có thêm thách thức với diễn biến khó lường của bối cảnh quốc tế, nhất là căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông khi các bên đều lên tiếng chuẩn bị cho một kịch bản kéo dài nhiều ngày. Đối với các doanh nghiệp Việt, cuộc chiến tại Trung Đông có nguy cơ tác động mạnh vào lợi nhuận và sức cạnh tranh.
Để giảm thiểu tác động tiêu cực và giữ vững mục tiêu tăng trưởng XK, từ kinh nghiệm tư vấn XNK của VIETGO, ông Việt khuyến nghị, DN Việt Nam cần điều chỉnh mặt hàng theo hướng bên cạnh sản xuất, XK các mặt hàng chủ lực, có thể chuyển hướng sang vật liệu xây dựng và những mặt hàng thiết yếu phục vụ tái thiết đất nước khi căng thẳng quân sự chấm dứt; bán hàng tiêu dùng…
Trước biến động này, Bộ Công Thương khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng và logistics cần đa dạng hóa nguồn cung và thị trường; siết chặt các điều khoản hợp đồng và bảo hiểm; chủ động thông tin và lên kịch bản ứng phó... Các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các thị trường thay thế để giảm thiểu rủi ro khi hoạt động xuất khẩu sang Israel, Iran và Trung Đông gặp ách tắc, qua đó xây dựng khả năng chống chịu lâu dài. Các hiệp hội thường xuyên cập nhật tình hình cho hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, điều chỉnh phương án XNK nhằm tránh ùn tắc, đồng thời phối hợp với bộ ngành để nắm bắt biến động giá cước, phụ phí và xây dựng phương án thích ứng linh hoạt.
Siết kiểm tra thị trường xăng dầu, ngăn đầu cơ găm hàng
Trước tình hình xung đột leo thang tại Trung Đông tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (QL&PTTTTN - Bộ Công Thương) ban hành văn bản hỏa tốc yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm trong kinh doanh xăng dầu, bảo đảm thị trường xăng dầu vận hành ổn định, không để xảy ra đứt gãy nguồn cung hay biến động giá bất thường trong nước.
Theo Cục QL&PTTTTN, xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên nguồn cung và mặt bằng giá dầu thô toàn cầu, kéo theo nguy cơ tác động dây chuyền tới thị trường trong nước. Để chủ động ứng phó rủi ro, cơ quan quản lý yêu cầu lực lượng quản lý thị trường tại địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, bám sát địa bàn, theo dõi sát diễn biến cung cầu và giá bán.Trọng tâm là kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như khan hiếm nguồn hàng, gián đoạn bán hàng không có lý do chính đáng, tăng giá bất hợp lý hoặc bán không đúng giá niêm yết. Các hành vi găm hàng chờ tăng giá, đầu cơ trục lợi, kinh doanh xăng dầu nhập lậu, không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.
Cục cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm đối với doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối và hệ thống cửa hàng bán lẻ. Với các vụ việc nghiêm trọng, phức tạp, vượt thẩm quyền phải báo cáo ngay cấp có thẩm quyền và phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng để xử lý dứt điểm, tránh tạo hiệu ứng tâm lý tiêu cực trên thị trường; đồng thời, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu lực lượng quản lý thị trường các cấp nếu để xảy ra vi phạm kéo dài, không được phát hiện, xử lý kịp thời.
THANH NHUNG