Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 xuống còn 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024 và ở mức 1,93 con/phụ nữ năm 2025, ước khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
Để duy trì mức sinh thay thế, dự thảo Nghị định đưa ra các biện pháp can thiệp và hỗ trợ trực tiếp. Một trong những nội dung đột phá nhằm khuyến khích sinh đẻ là kéo dài thời gian nghỉ thai sản. Dự thảo quy định lao động nữ sinh con thứ hai (mà tại thời điểm sinh đã có một con đẻ) sẽ được nghỉ thai sản 7 tháng. Không chỉ riêng người mẹ, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có vợ sinh con thứ hai cũng sẽ được nghỉ 10 ngày làm việc.
Cùng với việc tăng thời gian nghỉ, dự thảo ấn định mức hỗ trợ tài chính khi sinh con là 2 triệu đồng/người/lần sinh. Mức hỗ trợ này nhắm tới các đối tượng gồm: Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ cư trú tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi (kể cả sinh đôi ở lần thứ nhất hoặc sinh lần thứ hai mà trước đó đã có một con đẻ). Trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng thì sẽ được hưởng tất cả chế độ hỗ trợ tương ứng. Bên cạnh đó, những người có từ 2 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Phần lớn các quy định trong dự thảo Nghị định dự kiến có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026. Riêng quy định về hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và ưu tiên về nhà ở xã hội có lộ trình lùi lại, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Dự thảo cũng quy định rõ sẽ không áp dụng hồi tố đối với trường hợp sinh đủ 2 con trước 35 tuổi mà đã sinh trước thời điểm Nghị định có hiệu lực.
Trước đó, tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Dân số với 4 mục tiêu lớn là phải duy trì mức sinh thay thế; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Dự thảo nghị định trên nhằm cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời các nội dung trong Luật Dân số, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Mức hỗ trợ được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số, lấy ý kiến ngày 16/3 và dự kiến trình Chính phủ ban hành trước ngày 30/4.
Dự thảo cho phép chính quyền địa phương cấp tỉnh áp dụng mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ quy định, căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
Thực tế, một số địa phương đang áp dụng hỗ trợ phụ nữ sinh đủ 2 con cao hơn mức Bộ Y tế đề xuất như trên. Ví dụ, TPHCM hiện hỗ trợ phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi là 3 triệu đồng. Thành phố dự kiến nâng mức hỗ trợ lên 5 triệu đồng trong bối cảnh nơi này có mức sinh thấp nhất cả nước. Một số tỉnh khác cũng thực hiện chính sách này với các khoản tiền khác nhau.
Bảo Châu