Trách nhiệm của đại biểu Quốc hội đối với cử tri và nhân dân được Hiến pháp năm 2013 quy định cụ thể tại các Điều 79, 80 và 82.
Tại Điều 79, Hiến pháp xác định rõ địa vị pháp lý và trách nhiệm của đại biểu Quốc hội. Theo đó, đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của nhân dân cả nước. Đại biểu Quốc hội liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri; thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri với Quốc hội, các cơ quan, tổ chứcêu cầu trách nhiệm của đại biểu Quốc hội ngày càng cao hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của đại biểu và của Quốc hội; trả lời yêu cầu và kiến nghị của cử tri; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và hướng dẫn, giúp đỡ việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo. Đại biểu Quốc hội phổ biến và vận động nhân dân thực hiện Hiến pháp và pháp luật.
Tại Điều 80, Hiến pháp ghi nhận quyền chất vấn của đại biểu Quốc hội đối với các chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Đại biểu Quốc hội có quyền chất vấn Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng Kiểm toán nhà nước. Người bị chất vấn phải trả lời trước Quốc hội tại kỳ họp hoặc tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội; trong trường hợp cần thiết, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho trả lời bằng văn bản. Đại biểu Quốc hội có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân đó. Người đứng đầu cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có trách nhiệm trả lời những vấn đề mà đại biểu Quốc hội yêu cầu trong thời hạn luật định.
Thực tế, chất vấn là hoạt động giám sát trực tiếp đặc biệt quan trọng, thể hiện quyền lực của cơ quan dân cử và trách nhiệm của các đại biểu dân cử với cử tri của mình, đồng thời cũng xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan công quyền. Vì vậy, đây vừa là quyền, đồng thời là trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trước cử tri và nhân dân. Thông qua hoạt động chất vấn, đại biểu Quốc hội thể hiện trách nhiệm của người đại biểu trước cử tri và nhân dân, nhiều vấn đề bức xúc của cử tri được đại biểu đưa ra để tìm giải pháp khắc phục.
Tại Điều 82 của Hiến pháp năm 2013, đại biểu Quốc hội có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nhiệm vụ đại biểu, có quyền tham gia làm thành viên của Hội đồng Dân tộc hoặc Ủy ban của Quốc hội. Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và các cơ quan khác của Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện để đại biểu Quốc hội làm nhiệm vụ đại biểu. Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động của đại biểu Quốc hội.
Hiến pháp năm 2013 đã thiết lập khuôn khổ pháp lý rõ ràng, đầy đủ và chặt chẽ nhằm bảo đảm đại biểu Quốc hội thực hiện đúng vai trò là cầu nối giữa nhân dân với Nhà nước. Không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận quyền hạn, Hiến pháp còn nhấn mạnh trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo đức của đại biểu trước cử tri và nhân dân.
Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và tăng cường dân chủ ngày càng cao, việc mỗi đại biểu Quốc hội thực hiện nghiêm túc trách nhiệm của mình không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội mà còn củng cố niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan dân cử. Qua đó, khẳng định rõ bản chất của Nhà nước ta là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
KHÁNH VÂN