“Lỗ hổng” trong quản lý phim chiếu mạng
Cuối năm 2025, dư luận không khỏi bức xúc trước vụ việc bộ phim truyền hình Trung Quốc mang tên "Hãy để tôi tỏa sáng", khi phát hành trên nền tảng mạng tại Việt Nam đến tập 16, đã bị phát hiện chứa hình ảnh bản đồ đường lưỡi bò phi pháp - hình ảnh xuyên tạc chủ quyền lãnh thổ quốc gia, vi phạm pháp luật Việt Nam. Trước sự việc này, 2 đơn vị liên quan đến phát hành bộ phim đã bị tạm dừng toàn bộ hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng tại Việt Nam cho đến khi được công nhận đủ điều kiện thực hiện hoạt động này.
Trước đó, nhiều bộ phim khác như "Gửi thời thanh xuân ngây thơ tươi đẹp", "Hướng gió mà đi"… cũng từng vướng phải phản ứng gay gắt từ dư luận vì chứa bản đồ phi pháp.
Với hơn 30 triệu người xem phim trên mạng trả phí vào năm 2025, những nền tảng như: Netflix, iQIYI, WeTV, VieON, FPT Play, Galaxy Play… cạnh tranh quyết liệt để thu hút khán giả Việt bằng kho nội dung đồ sộ, đa dạng thể loại và xuất xứ.
Theo các chuyên gia, sức ảnh hưởng của phim ảnh, đặc biệt là phim trên không gian mạng, không chỉ dừng lại ở giải trí mà còn góp phần định hình tư duy, nhận thức văn hóa - chính trị. Việc để lọt các yếu tố xâm phạm chủ quyền có thể dẫn đến hệ lụy lâu dài, tác động đến nhận thức cộng đồng. Và điều đáng lo ngại là phía sau làn sóng phát triển mạnh mẽ ấy lại tồn tại nguy cơ "xâm nhập" của các sản phẩm văn hóa có yếu tố vi phạm chủ quyền, xuyên tạc lịch sử một cách rất tinh vi. Trong khi nhiều khán giả, đặc biệt là giới trẻ, khi xem phim chỉ để ý các nội dung chính chứ khó có thể để ý các chi tiết.
Theo ông Ngô Hương Giang, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, trong bối cảnh công nghệ số thay đổi liên tục, nhiều lỗ hổng pháp lý dễ bị lợi dụng. Nếu so với các lĩnh vực khác như báo chí, quảng cáo thì điện ảnh và nội dung trực tuyến đang thiếu vắng hệ thống cảnh báo sớm và phối hợp liên ngành. “Do vậy việc kiểm soát những hình ảnh vi phạm trong phim phát hành trên không gian mạng là thách thức không nhỏ với các cơ quan chức năng”, ông Giang chia sẻ.
Đẩy mạnh số hóa để nâng cao hiệu quả quản lý
Mới đây, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Tạ Quang Đông đã chủ trì buổi làm việc giữa Cục Điện ảnh với FPT Telecom (Bộ Công an) nhằm bàn giải pháp tăng cường kiểm soát phim phát hành trên không gian mạng trong bối cảnh Luật Điện ảnh đã có hiệu lực và đi vào thực tiễn hơn 2 năm.
Theo ông Tạ Quang Đông, sau khi triển khai Luật Điện ảnh (sửa đổi), thực tiễn đang đặt ra nhiều thách thức mới, nhất là trong việc kiểm soát, thống kê, phân loại phim và đánh giá thị trường phim phổ biến trên không gian mạng - lĩnh vực còn thiếu các nguồn dữ liệu chính xác và đáng tin cậy. Trong bối cảnh đó, việc hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, nhà cung cấp dịch vụ được xem là hướng đi cần thiết.
Ông Tạ Quang Đông mong muốn xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu cơ bản về lĩnh vực phim, trong đó có các thông tin cụ thể về lượng người xem, doanh thu phim trên mạng, cũng như các chỉ số phát hành theo tháng hoặc theo quý. Đây sẽ là nguồn dữ liệu quan trọng, giúp cơ quan quản lý có căn cứ chính xác để quản lý và hoạch định chính sách, đồng thời khắc phục tình trạng phụ thuộc vào các nguồn thống kê chưa được kiểm chứng trên thị trường.
Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Viễn thông FPT (FPT Telecom) Hoàng Việt Anh cho biết, đơn vị đã chủ động nghiên cứu, phát triển các công cụ ứng dụng AI nhằm hỗ trợ kiểm soát nội dung trên nền tảng số chặt chẽ hơn. Các công cụ này có khả năng nhận diện, phát hiện sớm những hình ảnh, thông điệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật Việt Nam, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý, kiểm duyệt và đảm bảo môi trường nội dung lành mạnh trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, hệ thống này cũng cho phép theo dõi dữ liệu người xem theo thời gian thực, giúp cung cấp các chỉ số chính xác về lượt xem, xu hướng nội dung. Với tỷ lệ khoảng 82% hộ gia đình cả nước đã sử dụng internet thông qua 3 nhà mạng lớn, dữ liệu người dùng trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan quản lý nắm bắt xu hướng xem phim, từ đó định hướng nội dung và tăng cường kiểm soát hiệu quả hơn. Đây được xem là cơ sở quan trọng để hai bên có thể phối hợp xây dựng hệ thống dữ liệu chung, phục vụ công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực điện ảnh trên môi trường số.
Nguyệt Hà