40 - 60% sinh viên kỹ thuật tốt nghiệp muộn vì nhiều “điểm nghẽn”
Số liệu từ nhiều cơ sở đào tạo cho thấy, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn ở khối ngành kỹ thuật hiện ở mức khá thấp. Tại Đại học Quốc gia TPHCM, Trường Đại học Bách khoa chỉ đạt khoảng 40,6%, trong khi Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đạt 47,2%.
Tình trạng này cũng xuất hiện tại nhiều trường khác như Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông hay các trường kỹ thuật - công nghiệp, với tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn phổ biến quanh mức 40 - 46%.
Dù vẫn đạt ngưỡng tối thiểu theo quy định của Bộ GD&ĐT, lãnh đạo các trường cho rằng con số này chưa đáp ứng kỳ vọng, phản ánh nhiều bất cập trong quá trình đào tạo.
Theo phân tích của Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo (Đại học Quốc gia TPHCM), khoảng 35 - 54% sinh viên tốt nghiệp muộn do chưa đạt chuẩn ngoại ngữ đầu ra.
Ở Hà Nội, PGS Lê Xuân Thành, Trưởng phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất cho biết, kết quả khảo sát tại gần 10 trường kỹ thuật cho thấy khoảng 40% sinh viên chậm tiến độ vì “vướng” chuẩn ngoại ngữ, tin học. Bên cạnh đó, đặc thù chương trình đào tạo với nhiều môn học khó như toán, vật lý, lập trình cùng phương thức đánh giá khắt khe cũng khiến không ít sinh viên không theo kịp tiến trình học tập.
Tuy nhiên, một nguyên nhân nổi lên trong những năm gần đây là việc sinh viên đi làm từ quá sớm.
Theo GS, TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) bày tỏ lo ngại: “Việc quan trọng nhất của sinh viên là học. Nếu không có nền tảng kiến thức cơ bản mà đã đi làm, các em sẽ bỏ qua những kỹ năng cốt lõi, rất khó phát triển lâu dài”.
Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ cho rằng, nhiều sinh viên có thể đạt mức thu nhập 5 - 10 triệu đồng/tháng khi còn ngồi trên giảng đường nhưng lại đối mặt nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” - tức là khó nâng cao thu nhập, không thể thăng tiến lên các vị trí cao hơn trong tương lai.
Đồng quan điểm, PGS, TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) cho biết, nhiều sinh viên năm thứ ba đã đi làm và ưu tiên công việc hơn học. “Có em chỉ còn thiếu 1 - 2 môn để tốt nghiệp nhưng không mặn mà hoàn thành vì doanh nghiệp không quá coi trọng bằng cấp ở giai đoạn đầu”, ông Thắng nói.
Trong khi đó, PGS Lê Xuân Thành chỉ ra rằng cơ chế đào tạo theo tín chỉ cho phép sinh viên kéo dài thời gian học lên 1,5 - 2 lần so với chương trình chuẩn, vô hình trung tạo điều kiện để người học trì hoãn việc tốt nghiệp.
Ngoài ra, GS Chử Đức Trình cũng nhấn mạnh một hạn chế khác là phương pháp học tập của sinh viên. Nhiều em vẫn giữ thói quen học thụ động từ phổ thông, thiếu tinh thần tự học - yếu tố rất quan trọng trong các ngành kỹ thuật, công nghệ.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đậu Thanh Hòa, Trưởng phòng Nhân sự LG R&D Việt Nam cho biết, đơn vị này không tuyển dụng sinh viên chưa tốt nghiệp. “Các bạn cần tập trung vào việc học, tích lũy kiến thức và kỹ năng. Nếu làm thêm thì chỉ nên ở mức độ vừa phải, chẳng hạn cuối tuần”, bà Hòa khuyến nghị.
Sinh viên ngành kỹ thuật thường đi làm từ rất sớm.
Cá nhân thiệt thòi, thị trường thiếu nhân lực chất lượng
Việc sinh viên tốt nghiệp muộn kéo theo nhiều hệ lụy đáng lo ngại. Theo PGS Lê Xuân Thành, tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô đào tạo và chỉ tiêu tuyển sinh của các trường trong những năm tiếp theo. Ở góc độ cá nhân, GS Chử Đức Trình cho rằng sinh viên phải gánh thêm chi phí học tập, sinh hoạt khi kéo dài thời gian học, đồng thời dễ hình thành tâm lý trì trệ. Việc chậm trễ lâu dần sẽ tạo thành thói quen, ảnh hưởng đến tác phong làm việc sau này. Đáng chú ý, hệ lụy lớn hơn nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Khi sinh viên ra trường muộn, thiếu nền tảng kiến thức vững chắc, thị trường lao động sẽ thiếu hụt lực lượng lao động có trình độ cao, có khả năng sáng tạo và thích ứng.
Ông Phạm Tuấn Anh, đại diện nền tảng tuyển dụng Joboko nhận định: “Việc tuyển dụng sinh viên chưa hoàn thiện kỹ năng có thể tạo ra những hệ lụy lâu dài. Doanh nghiệp cũng khó có được nguồn nhân lực để đi xa mà chỉ đáp ứng nhu cầu ngắn hạn”.
Dù vậy, các chuyên gia cũng nhìn nhận không phải mọi trường hợp tốt nghiệp muộn đều tiêu cực. Một số sinh viên chủ động giãn tiến độ để tích lũy kinh nghiệm, tham gia dự án hoặc học thêm kỹ năng. PGS Lê Xuân Thành cho rằng, nhóm này có thể tận dụng thời gian để hoàn thiện bản thân nhưng cần có định hướng rõ ràng, tránh sa đà vào công việc trước mắt.
Trước thực trạng trên, nhiều trường đại học đã triển khai các giải pháp nhằm giảm tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp muộn. GS Chử Đức Trình cho biết Trường Đại học Công nghệ đã nâng tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn từ khoảng 50% lên hơn 70% và đang hướng tới mục tiêu 85%. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường vai trò của cố vấn học tập, định hướng sinh viên ngay từ đầu khóa.
Tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất, PGS Lê Xuân Thành cho biết, nhà trường đã điều chỉnh quy chế, rút ngắn thời gian tối đa hoàn thành chương trình xuống còn 6 - 6,5 năm tùy ngành. Nhiều trường cũng siết chặt chuẩn đầu ra ngoại ngữ, công nghệ thông tin, thậm chí yêu cầu sinh viên phải đạt chuẩn mới được bảo vệ đồ án tốt nghiệp. Bên cạnh đó, Đại học Quốc gia TPHCM dự kiến áp dụng bài thi tiếng Anh VNU-EPT nhằm chuẩn hóa đánh giá năng lực ngoại ngữ, qua đó phát hiện sớm sinh viên “cận chuẩn” để kịp thời hỗ trợ.
ĐỨC THỌ