Cú hích hạ tầng, thay đổi căn bản điều kiện học tập
Trong giai đoạn 1, từ tháng 11/2025, cả nước đã khởi công 108 trường nội trú liên cấp tại 15 địa phương; giai đoạn 2, từ tháng 3/2026 tiếp tục triển khai thêm 121 trường tại các xã biên giới thuộc 17 tỉnh, thành phố. Tổng mức đầu tư cho chương trình khoảng 30.000 tỷ đồng, trong đó phần lớn từ ngân sách Trung ương. Đây được xem là một trong những chiến dịch đầu tư giáo dục quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại khu vực vùng cao, vùng biên. Không chỉ tăng số lượng trường lớp, điểm nhấn của mô hình này là xây dựng hệ thống nội trú đồng bộ, giúp học sinh có thể học tập, sinh hoạt tập trung trong điều kiện tốt hơn.
Tại Hà Tĩnh - một trong những địa phương có nhiều xã biên giới khó khăn, hàng loạt dự án trường nội trú liên cấp đang được triển khai. Điển hình như Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Hương Xuân, với tổng mức đầu tư hơn 216 tỷ đồng, quy mô phục vụ khoảng 1.300 học sinh. Ông Hoàng Văn Trung, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Hương Xuân cho biết: “Việc xây dựng trường nội trú là giải pháp căn cơ, giúp học sinh không còn phải đi học xa, hạn chế tình trạng gián đoạn việc học”.
Không chỉ giải quyết vấn đề khoảng cách địa lý, các trường nội trú còn tạo ra môi trường học tập hiện đại, đồng bộ. Các công trình đều được đầu tư đầy đủ phòng học, thư viện, khu nội trú, nhà ăn, khu thể thao, thậm chí có cả bể bơi và không gian sinh hoạt chung. Tại xã Sơn Hồng, ông Lê Quang Phong, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội cho rằng, việc xây dựng trường nội trú tập trung thay thế các điểm trường nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ là hướng đi hiệu quả. “Điều này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp tối ưu nguồn lực đầu tư”, ông Phong nhận định.
Đổi thay từ những ngôi trường nội trú vùng cao
Thực tế các địa phương đã có trường nội trú đi vào hoạt động cho thấy những chuyển biến rõ rệt, không chỉ trong điều kiện dạy và học mà còn ở tâm lý, kỳ vọng và niềm tin của cả cộng đồng.
Tại xã Si Pa Phìn (Điện Biên) - một trong những nơi sớm đưa trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn vào vận hành - sự thay đổi có thể cảm nhận rõ từ những điều giản dị nhất. Nếu trước đây, nhiều học sinh phải dậy từ sáng sớm, băng rừng, lội suối để đến lớp thì nay các em được học tập và sinh hoạt trong một môi trường khang trang, an toàn ngay tại trường. Em Vàng Như Quỳnh, học sinh của trường không giấu được niềm vui cho biết: “Trường mới to và đẹp, có nhiều phòng học, sân chơi. Con rất vui vì được học ở đây”.
Không chỉ học sinh, đội ngũ giáo viên cũng là những người cảm nhận rõ hiệu quả của mô hình nội trú. Cô Bùi Thị Mai chia sẻ, trước đây việc dạy học ở vùng cao gặp nhiều trở ngại do thiếu thốn cơ sở vật chất, học sinh đi học không đều. “Khi có trường nội trú, mọi thứ thay đổi rất nhiều. Giáo viên yên tâm công tác, có điều kiện tổ chức bài giảng bài bản, đổi mới phương pháp dạy học. Học sinh cũng tập trung hơn, chủ động hơn trong việc học”, cô Mai cho biết.
Tại Lạng Sơn, nơi nhiều học sinh vẫn phải đi bộ hàng cây số đến trường mỗi ngày, mô hình nội trú được xem như bước ngoặt lớn đối với giáo dục địa phương. Cô Đàm Thùy Duyên, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Phú Xá cho biết, trước đây nhà trường chưa có điều kiện tổ chức nội trú, học sinh ở xa phải đi lại vất vả, nhiều em có nguy cơ bỏ học. “Có trường nội trú, các em không còn phải lo đường xa, mưa nắng. Nhà trường cũng thuận lợi hơn trong việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, tăng cường các hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống. Đây là điều mà trước đây chúng tôi rất khó thực hiện”.
Ở góc độ phụ huynh, sự thay đổi càng được cảm nhận rõ rệt. Với nhiều gia đình vùng cao, việc con cái được ăn ở, học tập ngay tại trường không chỉ giúp giảm gánh nặng đưa đón mà còn mang lại sự yên tâm lớn. Ông Liễu Văn Hiệu (xã Đồng Đăng, Lạng Sơn) xúc động chia sẻ: “Trước đây các cháu đi học xa, gia đình rất lo lắng, nhất là mùa mưa lũ. Nay có trường nội trú, các cháu được ở lại trường, có thầy cô quản lý, chăm sóc, chúng tôi thấy yên tâm. Đây là điều bà con mong mỏi từ lâu”.
Không khí phấn khởi ấy cũng lan tỏa tại nhiều địa phương như Lai Châu, Đắk Lắk - nơi các công trình đang được gấp rút hoàn thiện. Người dân không chỉ chờ đợi mà còn trực tiếp theo dõi từng ngày tiến độ xây dựng. Với họ, những ngôi trường nội trú không đơn thuần là công trình giáo dục, mà còn là biểu tượng của sự đổi thay.
Nhiều phụ huynh cho biết, trước đây việc cho con học lên cao là điều khó khăn vì khoảng cách địa lý và điều kiện kinh tế. Nhưng khi có trường nội trú, các em có thêm cơ hội được học tập lâu dài, ổn định hơn.
Tại Hà Tĩnh, nơi hàng loạt dự án đang được triển khai, kỳ vọng cũng rất lớn. Ông Trần Văn Hương, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hương Bình cho rằng, trường nội trú không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho học sinh mà còn tạo sự thay đổi trong nhận thức của người dân về giáo dục. “Học sinh được ăn ở tại trường, có chính sách hỗ trợ nên giảm bớt gánh nặng chi phí cho gia đình. Quan trọng hơn, phụ huynh yên tâm cho con theo học lâu dài, không còn tâm lý cho con nghỉ học sớm để phụ giúp gia đình như trước”.
Có thể thấy, từ góc nhìn của học sinh, giáo viên đến phụ huynh và chính quyền địa phương, mô hình trường nội trú đang tạo ra những tác động tích cực, toàn diện. Không chỉ nâng cao chất lượng dạy và học, những ngôi trường này còn góp phần thay đổi thói quen, nhận thức và mở ra cơ hội phát triển bền vững cho các vùng cao, vùng biên còn nhiều khó khăn.
KHÁNH LINH