Khủng hoảng niềm tin bữa ăn học đường

Phụ huynh hoang mang, niềm tin đổ vỡ

Ngày 25/3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án hình sự liên quan đến các tội danh vi phạm quy định về an toàn thực phẩm an toàn thực phẩm (ATTP); lạm dụng chức vụ quyền hạn và giả mạo trong công tác. Trong số 8 bị can bị khởi tố, có tới 4 người là cán bộ thú y, kiểm dịch, những người đáng lẽ phải đóng vai trò “gác cổng” cho ATTP.

Trước đó, ngày 17/3, lực lượng chức năng phát hiện một cơ sở giết mổ tại xã Nam Phù tiêu thụ thịt lợn có dấu hiệu nhiễm bệnh. Quá trình điều tra cho thấy số thịt này được cung cấp cho một doanh nghiệp thực phẩm, sau đó phân phối đến nhiều nơi, bao gồm cả bếp ăn trường học. Đáng lo ngại, kết quả kiểm tra phát hiện một số sản phẩm dương tính với dịch tả lợn châu Phi. Mỗi ngày, đường dây này giết mổ từ 2.000 - 3.000 con lợn, đưa ra thị trường qua các chợ đầu mối, chợ dân sinh và đơn vị cung cấp suất ăn.

Đằng sau đó là một quy trình “hợp thức hóa” thịt bẩn tinh vi: Từ việc thu gom lợn bệnh, lợn chết đến làm giả hồ sơ kiểm dịch. Chỉ với khoản “bôi trơn” vài trăm nghìn đồng mỗi chuyến xe, thậm chí vài triệu đồng mỗi tháng, một số cán bộ đã tiếp tay để thực phẩm độc hại vượt qua mọi khâu kiểm soát.

Thông tin thịt lợn bệnh có thể đã lọt vào bữa ăn học đường khiến nhiều phụ huynh rơi vào trạng thái hoang mang. Không ít người thừa nhận họ gần như mù thông tin về nguồn gốc thực phẩm mà con mình sử dụng mỗi ngày.

Mới đây, tại Trường mầm non Hoà Bình (xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên), phụ huynh đã tự góp tiền mang mẫu thịt đi xét nghiệm và phát hiện nhiễm vi khuẩn E.coli cùng dịch tả lợn châu Phi. Sự việc như “giọt nước tràn ly”, khiến nỗi lo âm ỉ bấy lâu bùng phát.

Ngay sau đó, nhiều phụ huynh tại Hà Nội đồng loạt xin dừng ăn bán trú cho con từ đầu tháng 4. Đây không đơn thuần là phản ứng nhất thời, mà là biểu hiện rõ ràng của sự đổ vỡ niềm tin. Khi niềm tin bị lung lay, phản ứng tự nhiên là giành lại quyền kiểm soát - tự chuẩn bị bữa ăn hoặc đón con về nhà vào giờ trưa.

Vụ việc không chỉ là câu chuyện của một đường dây thực phẩm bẩn, mà còn phản ánh những lỗ hổng trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo Luật Thú y 2015, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên ngành có trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ hoạt động giết mổ, vận chuyển động vật. Tuy nhiên, việc một đường dây quy mô lớn tồn tại trong thời gian dài cho thấy dấu hiệu buông lỏng quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát thường xuyên. Đặc biệt nghiêm trọng khi có sự tiếp tay của cán bộ kiểm dịch - yếu tố khiến toàn bộ hệ thống kiểm soát bị vô hiệu hóa.

Khôi phục niềm tin: Không thể chỉ bằng lời hứa

Liên quan đến vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh bị tuồn vào trường học, Bộ Y tế mới đây đã đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát bếp ăn tập thể. Ngay sau đó, nhiều địa phương đã yêu cầu rà soát toàn bộ công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học, nhất là nguồn cung thịt lợn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những biện pháp trước mắt này vẫn chưa đủ. Vấn đề đặt ra không chỉ là kiểm soát thực phẩm mà còn là khôi phục niềm tin. Trong môi trường giáo dục, niềm tin không thể đến từ những lời trấn an chung chung, mà cần được xây dựng bằng sự minh bạch: Công khai nguồn gốc thực phẩm, quy trình chế biến, và cho phép phụ huynh tham gia giám sát ở mức độ phù hợp.

Về lâu dài, các chuyên gia pháp lý cho rằng cần xây dựng một cơ chế giám sát minh bạch và đa tầng, bao phủ toàn bộ chuỗi cung ứng: Từ lò mổ, vận chuyển, kiểm dịch đến bếp ăn trường học. Nhà trường phải công khai nguồn thực phẩm, quy trình chế biến; việc lựa chọn nhà cung cấp suất ăn cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, được kiểm tra định kỳ và có trách nhiệm giải trình. Đồng thời, phụ huynh cần được tạo điều kiện tham gia giám sát. Không thể để bữa ăn học đường trở thành “vùng trũng” trong quản lý. Bên cạnh đó, cần trao quyền nhiều hơn cho phụ huynh và xã hội trong việc giám sát, phản ánh kịp thời các dấu hiệu bất thường. Chỉ khi có sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan chức năng, nhà trường và cộng đồng, vấn đề ATTP học đường mới có thể được kiểm soát hiệu quả.

Niềm tin, một khi đã mất rất khó khôi phục. Nhưng nếu không bắt đầu từ những thay đổi thực chất, những bữa ăn học đường sẽ còn tiếp tục là nỗi lo thay vì sự yên tâm của hàng triệu gia đình.

Tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát các cơ sở giết mổ gia súc

Ngày 30/3, Thủ tướng đã ký Công điện số 26/CĐ-TTg, yêu cầu  Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát các cơ sở giết mổ nhằm ngăn chặn, phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp thu gom, vận chuyển, đưa sản phẩm động vật không đủ điều kiện ra tiêu thụ trên thị trường. Kiên quyết xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi tiếp tay, hợp thức hóa đối với cơ sở giết mổ không bảo đảm vệ sinh thú y, ATTP.

Châu Anh