Chi phí tăng, niềm tin giảm
Những năm gần đây, cùng với chương trình giáo dục chính khóa, các hoạt động liên kết như tiếng Anh tăng cường, kỹ năng sống, STEM, câu lạc bộ thể thao… xuất hiện ngày càng dày đặc trong trường học. Trên danh nghĩa, đây là các lớp học bổ trợ, tự nguyện nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh phản ánh, các lớp liên kết thường được xếp xen kẽ vào thời khóa biểu chính khóa, khiến việc lựa chọn “không học” gần như bất khả thi.
Chị Nguyễn Hồng Vân có con học lớp 2 tại Hà Nội chia sẻ, dù không tiếc tiền đầu tư cho việc học của con nhưng chị băn khoăn về hiệu quả. “Sách tiếng Anh liên kết rất đơn giản, chỉ là những từ rời rạc. Sau một học kỳ học ba tiết mỗi tuần, con vẫn không nắm được chữ nào”, chị nói.
Thực tế, nhu cầu học ngoại ngữ, kỹ năng hay công nghệ của học sinh là hoàn toàn chính đáng. Nhiều phụ huynh sẵn sàng đầu tư nếu chương trình thực sự mang lại giá trị. Tuy nhiên, khi “bổ trợ” dần trở thành “mặc định” và hiệu quả chưa rõ ràng, niềm tin bắt đầu bị bào mòn. Trong các cuộc họp phụ huynh, không ít ý kiến được nêu ra về chất lượng giảng dạy, trình độ giáo viên và phương pháp tổ chức lớp học. Có những giờ học liên kết với sĩ số lên tới hơn 50 học sinh, lớp học ồn ào, thiếu kiểm soát, khiến việc tiếp thu kiến thức trở nên hạn chế.
Tại TPHCM, chị Hoàng Thúy Lan cho biết, khi nhà trường thông báo về chương trình tiếng Anh tăng cường, thông tin khá chung chung, không nêu rõ giáo viên, số tiết hay sự khác biệt so với chương trình chính khóa. Phụ huynh thường đăng ký theo số đông vì không có đủ thông tin để cân nhắc.
Ở Hà Nội, chị Nguyễn Thúy Hoa có hai con đang học lớp 5 và 9, mỗi tháng chị phải chi 1 - 3 triệu đồng mỗi cháu cho các lớp năng khiếu, câu lạc bộ và dịch vụ ngoài giờ. “Rất tốn kém nhưng không hiệu quả”, chị Hoa bày tỏ.
Một phụ huynh khác cho biết, trong tổng chi phí hơn 2 triệu đồng mỗi tháng ở bậc tiểu học, riêng tiền học tiếng Anh liên kết đã chiếm hơn một nửa. Thế nhưng, sau cả năm học, con vẫn chưa thể đọc hay giao tiếp những câu đơn giản.
Không chỉ ở bậc tiểu học, tình trạng này còn xuất hiện ở nhiều cấp học. Tại trường mầm non ở phường Cầu Giấy (Hà Nội), trẻ cùng lúc tham gia tới 8 chương trình liên kết, với tổng chi phí gần 4 triệu đồng/tháng.
Trả lại giá trị thực cho giáo dục
Theo ông Hồ Tấn Minh, Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM, các chương trình liên kết là một phần trong quá trình triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nhằm phát triển năng lực và phẩm chất học sinh. Tuy nhiên, việc tổ chức phải đảm bảo công khai, minh bạch, không gây áp lực tài chính và dựa trên tinh thần tự nguyện.
Bộ GD&ĐT cũng nhiều lần yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm quy định về dạy học liên kết, đặc biệt là không để xảy ra tình trạng lạm thu hay biến tướng.
Tuy vậy, theo các chuyên gia, khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vẫn còn đáng kể. TS Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, vấn đề không nằm ở việc có hay không các chương trình liên kết mà ở cách tổ chức. Khi những nội dung vốn thuộc trách nhiệm của nhà trường và gia đình bị “dịch vụ hóa” nhưng không mang lại hiệu quả tương xứng, phản ứng của phụ huynh là điều dễ hiểu.
Cùng quan điểm, chuyên gia giáo dục TS Hoàng Ngọc Vinh (nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD&ĐT) cho rằng, việc đưa các lớp học có thu phí vào thời khóa biểu chính khóa là một dạng “ép buộc mềm”. Trong hoàn cảnh đó, khoản chi không còn là lựa chọn mà trở thành gánh nặng, đặc biệt với các gia đình thu nhập thấp.
Để khắc phục, các chuyên gia đề xuất cần “trả lại giờ tự học” cho học sinh ngay tại trường, giúp các em hoàn thành bài tập trong ngày, giảm áp lực về nhà. Đồng thời, các chương trình liên kết phải được tách biệt hoàn toàn khỏi giờ học chính khóa, đúng nghĩa là tự nguyện. Nhà trường nên đóng vai trò tạo điều kiện, không phải là bên giới thiệu hay vận động. Các đơn vị liên kết có thể cung cấp thông tin minh bạch để phụ huynh tự lựa chọn, thay vì lồng ghép vào các cuộc họp hoặc thời khóa biểu.
Về lâu dài, việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trong các môn cốt lõi như ngoại ngữ, tin học, nghệ thuật là giải pháp bền vững, thay vì phụ thuộc vào các dịch vụ bên ngoài.
Nhìn thẳng vào thực tế, dạy học liên kết không phải là điều tiêu cực nếu được tổ chức đúng cách. Trong nhiều trường hợp, đây là giải pháp bổ sung hữu ích cho những nội dung chương trình chưa đáp ứng kịp. Tuy nhiên, khi ranh giới giữa “bổ trợ” và “thay thế” bị xóa nhòa, khi sự minh bạch chưa được đảm bảo thì những băn khoăn của phụ huynh là điều khó tránh.
HỒNG THÚY