Liên kết di sản, mở rộng không gian trải nghiệm
Tại Hải Phòng, việc kết nối vịnh Lan Hạ với vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) đã mở ra không gian du lịch liên vùng giàu tiềm năng. Những hành trình liên vịnh không chỉ giúp du khách trải nghiệm trọn vẹn cảnh quan biển đảo, mà còn góp phần giảm áp lực cho từng điểm đến riêng lẻ.
Không dừng lại ở di sản thiên nhiên, liên kết còn được mở rộng sang lĩnh vực văn hóa. Các quần thể di tích như Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc khi được kết nối đã trở thành không gian văn hóa thống nhất, nơi du khách có thể theo dấu lịch sử, tín ngưỡng và đời sống tâm linh của người Việt qua nhiều giai đoạn.
Từ thực tế đó, nhiều sản phẩm du lịch liên vùng đã ra đời như hành trình “Một chuyến đi - nhiều điểm đến” hay các tour chuyên đề theo dấu chân lịch sử, góp phần nâng tầm giá trị di sản. Khi không gian du lịch được mở rộng, lợi ích kinh tế cũng được phân bổ đều hơn, tạo cơ hội phát triển cho các địa phương vệ tinh.
Nếu liên kết giúp mở rộng không gian, thì chiều sâu văn hóa chính là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn bền vững. Ninh Bình là ví dụ điển hình khi chuyển hướng từ khai thác cảnh quan sang phát triển du lịch dựa trên nền tảng di sản. Sở hữu Quần thể danh thắng Tràng An cùng hàng nghìn di tích lịch sử, địa phương này đã xây dựng các tuyến du lịch theo hướng “kể chuyện bằng di sản”.
Tương tự, tại Đắk Lắk, định hướng phát triển trục du lịch “rừng xuống biển” cho thấy cách tiếp cận mới trong khai thác di sản. Sự khác biệt giữa không gian Tây Nguyên và vùng duyên hải được xem là lợi thế để tạo ra các sản phẩm đa trải nghiệm. Từ văn hóa cồng chiêng, buôn làng đến đời sống ngư nghiệp và hệ sinh thái biển, mỗi yếu tố đều có thể trở thành một “câu chuyện du lịch”. Vấn đề đặt ra là cách tổ chức và truyền tải, để những giá trị này thực sự chạm đến cảm xúc của du khách.
Nhiều chuyên gia cho rằng, muốn làm được điều đó, cần xây dựng hệ thống sản phẩm có bản sắc rõ ràng. Ví dụ, Đắk Lắk có thể định vị là “thủ phủ cà phê”, trong khi các địa phương ven biển hướng đến hình ảnh gắn với ngư nghiệp. Sự phân vai này giúp tạo nên hành trình đa dạng nhưng không trùng lặp.
Cân bằng giữa bảo tồn và phát triển
Dù tiềm năng lớn, phát triển du lịch di sản luôn đi kèm với áp lực bảo tồn. Khi lượng khách tăng nhanh, nguy cơ quá tải, ô nhiễm môi trường và thương mại hóa di sản trở thành thách thức hiện hữu.
Tại Ninh Bình, một số điểm đến đã ghi nhận tình trạng quá tải vào mùa cao điểm. Điều này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát lượng khách, tổ chức lại không gian du lịch và nâng cao chất lượng dịch vụ. Nếu không có giải pháp kịp thời, chính những giá trị cốt lõi của di sản có thể bị bào mòn.
Bài toán tương tự cũng xuất hiện tại các địa phương đang đẩy mạnh liên kết. Khi không gian du lịch được mở rộng, việc đồng bộ cơ chế quản lý giữa các tỉnh, thành trở nên cấp thiết. Nếu mỗi nơi một quy định, một cách làm, sự kết nối sẽ khó đạt hiệu quả trọn vẹn.
Một hướng đi được nhiều chuyên gia đề xuất là phát triển du lịch theo mô hình tăng trưởng xanh, đặt bảo tồn làm trục xuyên suốt. Điều này không chỉ thể hiện ở việc bảo vệ cảnh quan, mà còn ở cách ứng xử với di sản, từ quy hoạch, đầu tư đến vận hành.
Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng đóng vai trò quan trọng. Đội ngũ làm du lịch, đặc biệt tại cộng đồng cần được đào tạo bài bản để vừa phục vụ du khách, vừa truyền tải đúng giá trị văn hóa.
Thực tiễn tại Ninh Bình, Hải Phòng hay Đắk Lắk cho thấy, phát triển du lịch di sản không còn là câu chuyện riêng của từng địa phương, mà là bài toán liên kết vùng và tư duy dài hạn. Khi di sản được đặt trong một không gian rộng lớn, các giá trị sẽ được cộng hưởng và lan tỏa mạnh mẽ hơn...
Để làm được điều đó, cần có sự đồng hành của nhiều bên, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến cộng đồng dân cư. Mỗi chủ thể đóng một vai trò khác nhau, nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung là phát triển bền vững.
Trong xu thế cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế của du lịch Việt Nam không chỉ nằm ở cảnh quan, mà còn ở chiều sâu văn hóa. Khi di sản được khai thác đúng cách, trở thành nguồn lực thay vì gánh nặng, du lịch sẽ có thêm động lực để bứt phá. Và khi những hành trình không chỉ dừng lại ở tham quan, mà trở thành trải nghiệm giàu cảm xúc, di sản sẽ thực sự “sống” trong lòng du khách, mở ra tương lai bền vững cho ngành du lịch.
XUÂN MAI