Người trẻ đối diện với những áp lực vô hình
Phía sau vẻ ngoài năng động, tự tin của nhiều bạn trẻ hôm nay là những khoảng lặng đầy lo âu. Không ít người trẻ đang sống trong cảm giác phải cố gắng nhanh hơn, giỏi hơn và thành công sớm hơn để không bị bỏ lại phía sau.
Đoàn Duy Hưng, sinh viên năm cuối ngành thiết kế đồ họa tại Hà Nội từng háo hức chờ ngày tốt nghiệp để bước vào môi trường làm việc chuyên nghiệp. Nhưng càng gần thời điểm ra trường, Hưng càng cảm thấy áp lực. Điều khiến cậu lo lắng không chỉ là chuyện tìm việc mà còn là nỗi sợ bản thân nhanh chóng trở nên lỗi thời trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI). “Có những công việc trước đây cần rất nhiều thời gian và công sức thì giờ AI chỉ làm trong vài phút. Em tự hỏi liệu những người trẻ mới ra trường như mình còn lợi thế gì nữa không”, Hưng chia sẻ.
Nỗi băn khoăn ấy cũng là tâm trạng chung của nhiều người trẻ hiện nay. Họ bước vào tuổi trưởng thành trong bối cảnh xã hội thay đổi liên tục, nơi kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng trở nên cũ kỹ vào ngày mai.
Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cảm giác chông chênh của Gen Z (nhóm người sinh từ năm 1997 đến 2012) cần được nhìn nhận trong bối cảnh xã hội đang biến động rất nhanh. Mỗi ngày, mạng xã hội liên tục xuất hiện những hình ảnh về cuộc sống giàu có, nổi tiếng hay những câu chuyện “thành công tuổi đôi mươi”. Dần dần, những hình mẫu ấy trở thành chuẩn mực vô hình khiến nhiều người trẻ tự tạo áp lực cho chính mình.
Không ít người dù vẫn học tập, làm việc bình thường nhưng luôn mang cảm giác mình “chậm hơn người khác”. Họ liên tục so sánh bản thân với những gì nhìn thấy trên mạng xã hội mà quên rằng mỗi người có xuất phát điểm, khả năng và hành trình riêng. Khi thành công bị đồng nhất với tiền bạc, danh tiếng hay hình ảnh hào nhoáng, nhiều người trẻ dễ rơi vào trạng thái sốt ruột, tự ti, thậm chí nghi ngờ giá trị bản thân nếu chưa đạt được điều gì nổi bật. Áp lực ấy khiến nhiều bạn trẻ luôn trong trạng thái căng mình. Có người làm việc liên tục nhưng vẫn bất an. Có người đạt được thành tích nhất định vẫn cảm thấy chưa đủ. Và cũng có những bạn trẻ cảm thấy cô đơn ngay giữa hàng nghìn kết nối trên mạng xã hội.
Nhiều ý kiến cho rằng Gen Z “mong manh” hơn các thế hệ trước. Tuy nhiên, theo TS Linh, cần nhìn nhận điều này công bằng hơn. Các thế hệ trước từng trải qua nhiều khó khăn nên được rèn luyện trong nghịch cảnh. Trong khi đó, một bộ phận người trẻ hôm nay có điều kiện sống tốt hơn, được gia đình bao bọc hơn và ít va chạm thực tế hơn nên khả năng chịu áp lực chưa được rèn luyện đầy đủ. Điều đó không có nghĩa Gen Z yếu kém hơn. Thách thức của các em hôm nay không còn chủ yếu là cơm áo gạo tiền mà là áp lực lựa chọn, cạnh tranh, hình ảnh cá nhân, sức khỏe tinh thần và nỗi lo về tương lai.
Điều người trẻ cần không chỉ là kỹ năng nghề nghiệp
Ở góc nhìn khác, TS Phạm Hoàng Mạnh Hà, giảng viên Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa cho rằng, Gen Z đang đối diện không chỉ với thách thức nghề nghiệp hay công nghệ mà sâu xa hơn là thách thức về bản lĩnh sống trong một xã hội biến động chưa từng có.
Một trong những nỗi lo lớn nhất của người trẻ là nguy cơ bị AI thay thế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều đáng lo không phải sự phát triển của công nghệ mà là việc con người đánh mất khả năng tự học và phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ. AI có thể thay thế nhiều thao tác lặp lại nhưng khó thay thế tư duy độc lập, khả năng sáng tạo, cảm xúc hay sự thấu hiểu con người. Vì vậy, trong bối cảnh tri thức thay đổi liên tục, bằng cấp không còn là “tấm vé bảo đảm” cho tương lai.
Theo TS Hà, năng lực tự học suốt đời mới là “nguồn vốn” bền vững nhất của người trẻ. Tự học không chỉ là kỹ năng mà còn là thái độ sống: Dám học lại từ đầu, dám bước ra khỏi vùng an toàn để trưởng thành.
Bên cạnh chuyên môn, trí tuệ cảm xúc và khả năng giao tiếp, hợp tác cũng ngày càng quan trọng. Một người trẻ thành công không chỉ giỏi chuyên môn mà còn cần biết cân bằng giữa lý trí và cảm xúc, giữa cạnh tranh và sự nhân văn.
Theo TS Hà, trong “biển” thông tin đa chiều hiện nay, người trẻ không thể chỉ tiếp nhận tri thức một cách thụ động mà cần biết đặt câu hỏi, phân tích vấn đề và nhận diện bản chất thay vì dễ dàng bị cuốn theo xu hướng đám đông.
Trong guồng quay của xã hội hiện đại, điều khiến nhiều người trẻ mệt mỏi không chỉ là áp lực học tập hay công việc mà còn là cảm giác mất phương hướng. Khi đứng trước quá nhiều lựa chọn, nhiều bạn trẻ không biết mình thực sự muốn gì, phù hợp với điều gì hay đang sống vì điều gì.
Theo TS Linh, khi rơi vào trạng thái khủng hoảng, điều người trẻ cần trước tiên là học cách nhìn lại bản thân một cách trung thực: Hiểu mình mạnh ở đâu, yếu ở đâu và cần bổ sung điều gì. Quan trọng hơn, người trẻ không nên chịu đựng áp lực một mình. Gia đình, bạn bè, thầy cô và cộng đồng cần trở thành những điểm tựa tinh thần thực sự.
Trong khi đó, TS Hà cho rằng, cốt lõi của mọi kỹ năng cuối cùng vẫn là hệ giá trị và bản lĩnh đạo đức. Giữa một thế giới nhiều biến động, chỉ những người có nền tảng giá trị vững chắc như trung thực, trách nhiệm và khát vọng cống hiến mới đủ khả năng không bị lạc hướng. Điều quan trọng nhất không phải là chạy thật nhanh để trở nên nổi bật mà là hiểu mình là ai và muốn sống thế nào. Bởi trong hành trình trưởng thành sẽ luôn có những giai đoạn hoang mang, lo âu và chông chênh. Nhưng cũng chính từ những thử thách ấy, con người học được cách thích nghi, trưởng thành và tìm ra “điểm tựa” cho riêng mình.
ĐỨC THỌ