Đảng Lao động cầm quyền đã công bố một gói ngân sách liên bang đầy tham vọng hôm 12/5 nhằm kiềm chế thị trường nhà ở. Dù động thái này nhận được nhiều lời khen ngợi nhưng các nhà phân tích cho rằng sẽ cần những biện pháp mạnh tay hơn nữa. Họ đề xuất các bước đi như mở rộng nguồn cung nhà ở và giảm nợ công để thực sự cải thiện triển vọng cho các thế hệ trẻ.
Dù trong nhiều năm luôn cam kết sẽ không cắt giảm ưu đãi thuế dành cho nhà đầu tư bất động sản, Thủ tướng Australia Anthony Albanese đã đưa ra quyết định mạnh mẽ khi chấm dứt 2 ưu đãi thuế quan trọng. Chính phủ sẽ bãi bỏ chính sách cho phép chủ sở hữu bất động sản đầu tư khấu trừ khoản lỗ từ tài sản vào thu nhập chịu thuế; chấm dứt ưu đãi giảm thuế lãi vốn, vốn cho phép nhà đầu tư bán tài sản chỉ phải nộp thuế trên một nửa khoản lợi nhuận. Để khuyến khích đầu tư xây dựng nhà mới, các thay đổi này sẽ chỉ áp dụng với nhà đã xây sẵn. Lý do sâu xa hơn cho hành động này là sự đồng thuận ngày càng lớn, kể cả trong giới kinh tế học, rằng Canberra cần khẩn cấp giải quyết khoảng cách về giàu nghèo ngày càng rộng giữa người Australia trẻ tuổi và lớn tuổi.
Biểu tượng rõ ràng nhất của khoảng cách này là giá bất động sản tăng vọt trên toàn quốc. Giá bất động sản trung bình tại các thành phố thủ phủ của Australia hiện đạt 1,2 triệu AUD, tăng gần gấp 3 trong 20 năm qua. Dữ liệu Chính phủ dựa trên cuộc điều tra dân số gần nhất năm 2021 cho thấy tỷ lệ sở hữu nhà ở của nhóm 30 - 34 tuổi đã giảm từ 64% năm 1971 xuống còn 50% vào năm 2021.
Phát biểu trước Quốc hội hôm 13/5, ông Albanese nói: “Nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ, chúng ta sẽ chứng kiến cả một thế hệ bị bỏ lại phía sau". Tuy nhiên, giới kinh tế học nhìn chung cho rằng các thay đổi này dù đáng hoan nghênh, có thể chưa giúp ích nhiều cho những người mua nhà lần đầu đang gặp khó khăn. Các biện pháp này được dự báo chỉ làm chậm tốc độ tăng giá nhà khoảng 2% trong dài hạn.
GS David Orsmond thuộc khoa kinh tế của Trường Kinh doanh Đại học Macquarie cho biết ông ủng hộ các thay đổi này và tin rằng Chính phủ cần giải quyết tình trạng bất bình đẳng giữa các thế hệ. Tuy nhiên, những cách hiệu quả nhất để làm điều đó là mở rộng nguồn cung nhà ở, giảm nợ công thông qua cắt giảm chi tiêu và thúc đẩy tăng trưởng bằng cách cải thiện năng suất của nền kinh tế. Ông đề xuất Chính phủ triển khai các biện pháp như hỗ trợ đầu tư và đào tạo trí tuệ nhân tạo, cũng như thúc đẩy cạnh tranh để khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới. Những biện pháp này có thể giúp thúc đẩy tăng trưởng, việc làm và cơ hội cho người Australia trẻ tuổi.
TS Luke Hartigan, nhà kinh tế tại Đại học Sydney nói rằng, khoảng cách tài sản giữa các thế hệ và sự phân hóa về bất động sản đã mất 2 thế hệ để hình thành và ngân sách hiện tại “có tác dụng phần nào nhưng sẽ chưa giải quyết được vấn đề”. Ông cho rằng Chính phủ cần mở rộng nguồn cung nhà ở thông qua các biện pháp như khuyến khích chính quyền địa phương cho phép xây dựng chung cư và nhà cao tầng, cũng như phát triển giao thông và hạ tầng khác để cải thiện kết nối giữa các khu thương mại trung tâm với vùng ngoại ô. “Chúng ta đang thiếu nguồn cung nhà ở. Ngân sách sẽ có tác động tới giá bất động sản, nhưng không phải liều thuốc chữa bách bệnh", ông nói.
Chính phủ Australia cũng đang chịu áp lực phải cắt giảm chi tiêu do tác động ngày càng nghiêm trọng của xung đột Trung Đông, vốn đã thúc đẩy lạm phát.
Bộ trưởng Tài chính Jim Chalmers phát biểu hôm 13/5 rằng cú sốc dầu mỏ đã làm đảo lộn nền kinh tế Australia và ngân sách của Chính phủ được thiết kế nhằm cân bằng giữa “những sức ép toàn cầu hiện nay với các nghĩa vụ và cơ hội giữa các thế hệ”. Tuy nhiên, có thể cần thêm những cải cách tham vọng hơn và cũng mang nhiều rủi ro chính trị hơn, để tạo ra thay đổi dài hạn đối với khoảng cách giàu nghèo giữa các thế hệ.
TS Hartigan lưu ý khoảng cách tài sản giữa các gia đình sở hữu tài sản và những gia đình không có tài sản, chỉ ra rằng nhà cửa và các tài sản đắt tiền khác có thể được truyền lại qua nhiều thế hệ, trong khi các gia đình không có tài sản như vậy có thể rất khó để sở hữu chúng. “Chính phủ nên xem xét áp dụng thuế tài sản hoặc thuế thừa kế để giải quyết những bất bình đẳng này, lưu ý rằng Mỹ và Anh đều có các loại thuế như vậy. Thuế tài sản là điều công bằng. Không phải ai cũng có "ngân hàng bố mẹ" để hỗ trợ”, ông cho hay.
ĐỨC HOÀNG (theo Straits Times)