Không ít người phải cắt giảm mọi nhu cầu cá nhân, thậm chí tính chuyện rời Thủ đô để tìm cuộc sống dễ thở hơn ở quê nhà.
Chưa hết tháng đã cạn tiền
Với nhiều lao động trẻ tại Hà Nội, mức lương trên dưới 10 triệu đồng/tháng từng được xem là đủ để duy trì cuộc sống cơ bản. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá thuê nhà, thực phẩm, dịch vụ và chi phí sinh hoạt đồng loạt tăng mạnh, khoản thu nhập này ngày càng trở nên eo hẹp.
Khảo sát thực tế cho thấy, người độc thân thuê trọ tại nội thành phải chi từ 3,5 - 7 triệu đồng/tháng cho căn phòng khép kín rộng khoảng 20 - 30m². Mức giá này chưa bao gồm điện, nước và các chi phí phát sinh khác. Đáng nói, nhiều chủ trọ tiếp tục tăng giá 10 - 15% mỗi năm do nhu cầu thuê nhà luôn ở mức cao. Không ít sinh viên mới ra trường, nhân viên văn phòng, công nhân hay shipper (người giao hàng) cho biết thường rơi vào tình trạng “cháy túi” từ giữa tháng. Sau khi trả tiền nhà, điện nước, ăn uống và đi lại, họ gần như không còn khả năng tích lũy.
Anh Quang làm nghề giao hàng có thu nhập trung bình 10 - 12 triệu đồng/tháng cho biết, tiền thuê trọ đã hơn 2 triệu đồng dù ở khu vực ngoại thành, điều kiện chật chội. Mỗi bữa cơm bụi dao động 30.000 - 40.000 đồng, dù giá xăng đã giảm nhưng chi phí sinh hoạt vẫn cao khiến việc tích lũy tiền ngày càng eo hẹp.
Theo số liệu của Cục Thống kê, Hà Nội tiếp tục là địa phương có chỉ số giá sinh hoạt cao nhất cả nước trong 3 năm liên tiếp 2023 - 2025. Cơ cấu tiêu dùng của người dân tập trung nhiều vào các nhóm dịch vụ như thuê nhà, y tế, giáo dục và ăn uống ngoài gia đình. Giá nhà, đất tại Hà Nội tăng do quỹ đất hạn chế trong khi nhu cầu lớn, kéo theo chi phí thuê nhà và sinh hoạt tăng. Chi phí dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao tập trung tại khu vực này góp phần làm chỉ số giá sinh hoạt ở Hà Nội tăng cao hơn các vùng khác.
Mặc khác, chi phí đầu vào như giá thuê mặt bằng, chi phí lao động và chi phí dịch vụ ở mức cao làm tăng chi phí sản xuất, kinh doanh và cung ứng hàng hóa, dịch vụ, qua đó tác động đến mặt bằng giá tiêu dùng của dân cư.
Chị Diệu Linh (phường Cầu Giấy) cho biết, trước đây cầm 300.000 đồng đi chợ cho cả ngày là thoải mái nhưng giờ phải “tính nát óc” mới đủ. Muốn đảm bảo dinh dưỡng cho cả nhà thì mỗi bữa phải chi 150.000 - 200.000 đồng. Riêng tiền ăn đã tiêu tốn 8 - 9 triệu đồng/tháng, trong khi lương chỉ khoảng 12 triệu đồng. “Đây là mức chi tối giản nhất rồi nhưng tôi vẫn không biết phải cắt giảm thêm ở đâu”, chị băn khoăn.
Thu nhập 30 triệu đồng/tháng vẫn không dám mơ mua nhà
Không chỉ người thu nhập thấp chịu áp lực, nhiều gia đình có tổng thu nhập khoảng 30 triệu đồng/tháng cũng rơi vào tình trạng “không dư nổi đồng nào”. Chị Bảo Phương (phường Văn Miếu) cho biết, vợ chồng chị sống gần 10 năm cùng nhà chồng trong căn nhà 60m2 và luôn mong có nhà riêng nhưng chưa thể thực hiện. Anh chị có 3 đứa con, riêng tiền học mỗi tháng đã tiêu tốn 12 - 13 triệu đồng. “Nếu cắt học thêm thì giảm được một nửa nhưng sợ con không theo kịp nên đành siết chặt các khoản khác”, chị chia sẻ.
Dù chi tiêu tiết kiệm nhưng tổng chi phí sinh hoạt của gia đình dao động 25 - 30 triệu đồng/tháng. Không du lịch, ít giải trí và gần như không có khoản tích lũy nào cho tương lai. Vài ba tháng chị lại đưa các con về quê ngoại ở Thái Nguyên, vừa thay đổi không khí, vừa tranh thủ mua thực phẩm giá rẻ. “Nỗi lo lớn nhất là khi có người ốm sẽ phát sinh viện phí, khiến ngân sách gia đình bị đảo lộn”, chị nói.
Vợ chồng anh Nguyễn Đức Hoàng, Nguyễn Thị Tuyết (quê Lạng Sơn) sống tại Hà Nội từ năm 2017 với khát khao có căn nhà để an cư, tuy nhiên đến nay mong muốn ấy vẫn chưa thành hiện thực. Hoàng làm việc cho công ty công nghệ với mức thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng, vợ là giáo viên mầm non tư thục, thu nhập khoảng 12 triệu đồng/tháng; 2 con được gửi ông bà nội ở quê chăm sóc. “Trước đây, chúng em dự định làm việc chăm chỉ vài năm rồi mua nhà và đón con lên. Nhưng với chi phí sinh hoạt quá đắt đỏ nên đến giờ chưa mua được nhà, cũng không tích lũy thêm được bao nhiêu nên chúng em sẽ về quê lập nghiệp. Có thể thu nhập và cơ hội việc làm ở quê không bằng Hà Nội nhưng chắc chắn chi phí sinh hoạt thấp hơn”, Hoàng chia sẻ.
Vì sao Hà Nội ngày càng đắt đỏ?
Theo các chuyên gia kinh tế, tình trạng chi phí sống tăng mạnh tại Hà Nội là hệ quả của quá trình đô thị hóa nhanh và sự mất cân đối cung - cầu.
PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) nhận định, dân số cơ học tăng nhanh khiến nhu cầu về nhà ở, giáo dục, y tế và thực phẩm tăng mạnh trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp. Thị trường đang tồn tại hiện tượng “té nước theo mưa”: Khi xăng dầu hoặc chi phí đầu vào tăng, giá hàng hóa lập tức tăng theo nhưng khi chi phí đầu vào giảm, giá bán lẻ lại điều chỉnh rất chậm.
Ở góc độ khác, chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình cho rằng bất động sản là “trung tâm” của bài toán chi phí sống tại Hà Nội. “Giá thuê nhà và mặt bằng tăng kéo theo chi phí kinh doanh tăng, cuối cùng người tiêu dùng phải gánh thông qua giá hàng hóa và dịch vụ cao hơn”, ông phân tích.
Theo ông Bình, vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là sự “lệch pha” giữa tốc độ tăng thu nhập và tốc độ tăng chi phí sống. Khi thu nhập chỉ đủ trang trải nhu cầu cơ bản, người lao động gần như không có khả năng tích lũy, đầu tư hay cải thiện chất lượng cuộc sống. Một trong những hệ quả rõ nét nhất của chi phí sinh hoạt cao là giấc mơ sở hữu nhà ở của người dân ngày càng trở nên xa vời. Các chuyên gia cho rằng để giảm áp lực chi phí sống cho người dân Hà Nội, cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp. Trong đó, phát triển nhà ở xã hội và nhà ở giá hợp lý được xem là giải pháp then chốt giúp người thu nhập thấp và trung bình có cơ hội ổn định chỗ ở lâu dài. Bên cạnh đó, việc phát triển các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp và trung tâm kinh tế tại các tỉnh lân cận sẽ góp phần giãn dân, giảm áp lực lên hạ tầng và giá cả tại Hà Nội. Về lâu dài, giải pháp căn cơ nhất vẫn là nâng cao thu nhập của người lao động thông qua phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao, đầu tư vào giáo dục, khoa học - công nghệ và kinh tế số.
Hà Nội vẫn là miền đất hứa với nhiều cơ hội việc làm và phát triển. Nhưng để trở thành đô thị đáng sống đúng nghĩa, nơi người dân có thể “an cư lạc nghiệp”, bài toán chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ cần sớm có lời giải bền vững.
Hà Anh