Thiếu hụt lao động trên diện rộng
Thị trường xây dựng ghi nhận sự tăng tốc rõ rệt với hàng loạt dự án hạ tầng, bất động sản được triển khai trở lại. Tuy nhiên, đà phục hồi này lại đi kèm một nghịch lý: Thiếu hụt lao động trên diện rộng. Nhà thầu Newtecons hiện có khoảng 15.000 nhân công nhưng vẫn cần bổ sung thêm 5.000 lao động trong thời gian tới. Tương tự, Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị (UDIC) với khoảng 10.000 công nhân cũng đứng trước nguy cơ thiếu hụt khi khối lượng công việc dự kiến tăng gấp 1,5 - 2 lần.
Không chỉ các “ông lớn”, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng rơi vào tình trạng tương tự. Nhiều nhà thầu tại TPHCM cho biết, nhu cầu tuyển dụng năm nay tăng từ 30 - 50% so với cùng kỳ, song mới chỉ tuyển được khoảng 10 - 15%. Việc thiếu hụt nhân lực khiến doanh nghiệp buộc phải giãn tiến độ, tăng ca và chấp nhận chi phí cao hơn để giữ chân người lao động.
Theo Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, mỗi năm ngành xây dựng cần bổ sung khoảng 400.000 - 500.000 lao động. Dự báo đến năm 2030, quy mô lực lượng lao động có thể đạt 12 - 13 triệu người. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng 75% lao động vẫn mang tính thời vụ, chưa qua đào tạo bài bản, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thi công.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam nhận định: “Khan hiếm lao động cùng với chi phí tăng cao đẩy nhiều doanh nghiệp vào nguy cơ thua lỗ. Có đơn vị phải trả khoảng 15 triệu đồng/tháng cho lao động phổ thông, 30 triệu đồng cho kỹ sư, thậm chí 1 - 1,5 triệu đồng/ngày cho công nhân tại các dự án gấp”.
Áp lực chi phí không chỉ đến từ nhân công mà còn từ giá vật liệu. Theo ghi nhận, nhiều loại vật liệu chủ lực trong quý I đã tăng trên 10%, khiến tổng chi phí thi công vượt xa dự toán ban đầu. Ông Nguyễn Phúc Huy, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Xây dựng Tài Phú cho biết: “Giá nhân công đã tăng 15 - 30%, gây áp lực lớn lên các hợp đồng trọn gói. Chi phí tăng nhưng không có cơ chế điều chỉnh phù hợp khiến doanh nghiệp khó kiểm soát hiệu quả”.
Trong khi đó, ông Phan Hoàng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xây nhà tốc độ chia sẻ: “Chi phí nhân công hiện chiếm 30 - 40% giá trị dự án. Biến động lao động khiến giá dự thầu tăng, làm giảm khả năng cạnh tranh, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ”.
Theo các doanh nghiệp, nguồn cung lao động hiện chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu và có thể giảm xuống dưới 50% trong các giai đoạn cao điểm. Điều này buộc các nhà thầu phải cạnh tranh gay gắt để giữ chân lao động, từ tăng lương, cải thiện phúc lợi đến tận dụng uy tín thương hiệu.
Công trình trọng điểm thiếu người, nguy cơ chậm tiến độ
Tình trạng thiếu hụt lao động không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các công trình, đặc biệt là tại các địa phương đang đẩy mạnh đầu tư công như Đà Nẵng.
Gần đây, thành phố này chứng kiến sự bùng nổ của hàng loạt dự án hạ tầng, khu công nghiệp và giao thông trọng điểm. Từ các khu công nghiệp Nam Thăng Bình, Tam Anh - An An Hòa đến dự án cảng Liên Chiểu hay các tuyến cao tốc, quốc lộ… tất cả đang được triển khai đồng loạt. Tuy nhiên, đi cùng với đó là bài toán nhân lực ngày càng nan giải. Đại diện nhà đầu tư đang triển khai dự án tại khu công nghiệp Tam Anh - An An Hòa cho biết, doanh nghiệp đã đăng tuyển hàng chục vị trí từ kỹ sư đến công nhân nhưng số lượng ứng viên không đáp ứng kỳ vọng. Tương tự, đại diện thi công gói thầu XL01 thuộc dự án cao tốc La Sơn - Hòa Liên chia sẻ tình trạng thiếu nhân công đang diễn ra phổ biến tại các công trường. Ông Nguyễn Quốc Bảo, đại diện doanh nghiệp xây dựng cho hay: “Chúng tôi phải đăng tuyển liên tục nhưng số lượng hồ sơ rất ít. Nhiều công trình cần gấp lao động để đảm bảo tiến độ nhưng không đủ người triển khai”.
Ghi nhận thực tế tại các công trường xây dựng cho thấy, dù máy móc hoạt động liên tục, công nhân làm việc theo ca cả ngày lẫn đêm, nhiều nhà thầu vẫn chưa thể bố trí đủ nhân lực theo kế hoạch.
Ông Võ Văn Toàn, Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư Tư vấn kỹ thuật xây dựng Kỹ Việt cho biết: “Dù đã tăng lương và cải thiện điều kiện làm việc, doanh nghiệp vẫn khó tuyển đủ người. Lao động có xu hướng chuyển sang các ngành đỡ vất vả hơn”.
Trước thực trạng trên, các chuyên gia cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để cân bằng cung - cầu lao động trong ngành xây dựng. Trong đó, việc điều chỉnh đơn giá nhân công theo sát thị trường được xem là yếu tố cấp thiết nhằm giảm áp lực cho doanh nghiệp; đồng thời cần hoàn thiện cơ chế hợp đồng linh hoạt hơn để ứng phó với biến động chi phí.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc đào tạo nghề bài bản không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn nâng cao tính ổn định của lực lượng lao động.
Bên cạnh đó, một số ý kiến đề xuất xem xét bổ sung lao động nước ngoài và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tự động hóa trong thi công để giảm phụ thuộc vào lao động thủ công. Tuy nhiên, đây là hướng đi đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian triển khai dài.
Trong bối cảnh thị trường xây dựng còn nhiều biến động, việc chủ động tái cấu trúc nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị và thích ứng linh hoạt sẽ là yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp. Nếu không sớm có giải pháp căn cơ, cơn khát lao động có thể tiếp tục kéo dài, trở thành lực cản lớn đối với tiến độ dự án và sự phát triển bền vững của ngành xây dựng trong những năm tới.
HỒNG THÚY