Mô hình mới chỉ thực sự hiệu quả khi chính quyền gần dân, hiểu dân
Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Thái Nguyên từng bước tạo ra những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Từ đô thị trung tâm đến các địa phương miền núi, khi đi vào hoạt động, mô hình mới đã đáp ứng yêu cầu tinh gọn tổ chức, thúc đẩy đổi mới tư duy quản trị, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở theo hướng gần dân, sát dân và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Tại phường Phan Đình Phùng, sau sáp nhập từ 7 phường trung tâm của TP Thái Nguyên cũ, quy mô dân số lên tới hơn 121.000 người, trong khi biên chế Trung tâm Phục vụ hành chính công chỉ có 7 cán bộ. Áp lực công việc tăng mạnh nhưng địa phương đã lựa chọn chuyển đổi số là giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả phục vụ.
Ông Mai Trọng Tấn, Chủ tịch UBND phường Phan Đình Phùng chia sẻ, ngay sau sáp nhập, địa phương xác định nếu vẫn vận hành theo phương thức cũ sẽ rất khó đáp ứng khối lượng công việc mới. Vì vậy, phường tập trung chuẩn hóa quy trình xử lý hồ sơ, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến và hỗ trợ người dân tiếp cận môi trường số.
Đồng thời, địa phương cũng triển khai nhiều mô hình hỗ trợ người dân như: “Thanh niên tình nguyện hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến”; trang bị hệ thống máy lấy số tự động, màn hình tra cứu thông tin, hệ thống đánh giá mức độ hài lòng, giúp minh bạch và nâng cao trải nghiệm của người dân; phối hợp với doanh nghiệp công nghệ đào tạo kỹ năng số cho cán bộ…
Đặc biệt, phường là một trong những địa phương tiên phong khai trương và đưa vào vận hành hệ thống trợ lý ảo (AI) trong phục vụ hành chính công, giúp hướng dẫn, giải đáp và hỗ trợ người dân 24/7... Qua đó, từ tháng 7/2025 đến nay, phường đã tiếp nhận gần 25.000 hồ sơ hành chính, phần lớn được thực hiện trực tuyến, trong đó, số hồ sơ đã giải quyết lên tới 97,2%.
“Điều quan trọng nhất sau sáp nhập không chỉ là giải quyết thủ tục nhanh hơn mà còn thay đổi cách tiếp cận của chính quyền cơ sở. Chính quyền phải chủ động phục vụ, gần dân hơn và minh bạch hơn. Chuyển đổi số không chỉ để giảm áp lực công việc mà còn giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, công khai và tiết kiệm thời gian, đặc biệt cần xây dựng hình ảnh người cán bộ “chuyên nghiệp - trách nhiệm - tận tâm”. Điều này góp phần thay đổi phương thức phục vụ từ hành chính truyền thống sang hành chính số, chủ động, thông minh một cách hiệu quả”, ông Mai Trọng Tấn nhấn mạnh.
Nếu tại đô thị, chuyển đổi số được xem là đòn bẩy nâng cao hiệu quả quản lý thì ở khu vực miền núi, yếu tố quan trọng nhất lại là giữ được sự gần gũi giữa chính quyền với người dân.
Xã Chợ Rã được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 địa phương là xã Thượng Giáo, Địa Linh và thị trấn Chợ Rã, với diện tích gần 93km2, gồm 31 thôn và gần 14.500 người dân thuộc 15 dân tộc cùng sinh sống. Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, khối lượng công việc tăng lên trong khi điều kiện cơ sở vật chất và nguồn nhân lực còn nhiều khó khăn. Ngay từ đầu, địa phương xác định nhiệm vụ quan trọng nhất là ổn định tổ chức bộ máy, bảo đảm việc giải quyết công việc cho người dân không bị gián đoạn.“Mô hình mới chỉ thực sự hiệu quả khi chính quyền gần dân, hiểu dân và giải quyết được những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Vì vậy, chúng tôi đặc biệt chú trọng công tác tiếp công dân, đối thoại trực tiếp với nhân dân để kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân”, ông Triệu Anh Chư, Chủ tịch UBND xã Chợ Rã chia sẻ.
Sau một năm triển khai, xã đã thực hiện gần 100 lượt tiếp công dân, tiếp nhận 63 đơn thư phản ánh, kiến nghị; trong đó phần lớn các vụ việc được giải quyết dứt điểm tại cơ sở. Công tác cải cách hành chính tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Với phương châm “mỗi thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn là thêm một lần tạo niềm tin cho nhân dân”, UBND xã đã tập trung nâng cao chất lượng hoạt động của Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả; duy trì hiệu quả cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông”; thực hiện công khai, minh bạch các thủ tục hành chính, phí và lệ phí theo quy định.
Từ tháng 7/2025 đến nay, xã đã tiếp nhận, giải quyết hơn 3.300 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 87%; 100% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn.
Nhiều “điểm nghẽn” cần được đánh giá thẳng thắn và xử lý kịp thời
Tại tọa đàm khoa học với chủ đề "Đánh giá nhanh cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp" vừa được Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp là sự thay đổi sâu sắc về phương thức quản trị: Từ phân định thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực đến cách chính quyền tương tác với người dân.
Đánh giá sau 1 năm triển khai mô hình, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, bộ máy chính quyền địa phương vận hành ổn định trong điều kiện khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu chuyển đổi cao.
Ở nhiều địa phương, chính quyền mới nhanh chóng đi vào hoạt động; cán bộ, công chức nỗ lực thích ứng; người dân đồng thuận với chủ trương tinh gọn bộ máy và kỳ vọng vào nền hành chính hiện đại, thông suốt, trách nhiệm.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều vấn đề cần đánh giá thẳng thắn và xử lý kịp thời như: Nguồn lực, con người và hệ thống số chưa theo kịp, dịch vụ công dễ xuất hiện những điểm nghẽn. Người dân vẫn phải chờ đợi, đi lại nhiều lần bởi chưa rõ đầu mối giải quyết; cán bộ cơ sở phải xử lý nhiều việc hơn, phức tạp hơn, trong khi điều kiện công tác, kiến thức và kỹ năng chưa thật đầy đủ...
PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, cần sự chuyển dịch căn bản về tư duy quản trị. Đó là chuyển từ tư duy cơ quan nhà nước có thủ tục gì thì người dân làm theo thủ tục đó, sang tư duy người dân cần giải quyết vấn đề gì thì chính quyền thiết kế hành trình phục vụ tương ứng.
Chia sẻ góc nhìn về quá trình cải cách của Việt Nam, bà Ramla Khalidi, Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam nhận định, cải cách phân cấp không thể thành công chỉ bằng thay đổi cơ cấu mà chính quyền cơ sở cần đội ngũ cán bộ đủ năng lực, nguồn tài chính ổn định và hệ thống số hóa an toàn, lấy con người làm trung tâm.
Tại tọa đàm, nhóm nghiên cứu từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu phát triển Mekong (MDRI) đã công bố kết quả đánh giá nhanh dựa trên khảo sát toàn quốc với gần 5.000 người dân, trong đó có 299 người khuyết tật, cùng nghiên cứu điển hình qua lăng kính của cán bộ thực thi tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên.
Báo cáo cho thấy, đa phần người dân ủng hộ việc tinh gọn bộ máy và đánh giá tích cực việc không tổ chức cấp huyện đã giúp cải thiện dịch vụ hành chính công. Mức độ hài lòng với dịch vụ làm thủ tục ở cấp xã đạt 4,1/5 điểm.
Tuy nhiên, quá trình vận hành vẫn ghi nhận nhiều điểm nghẽn lớn. Tỷ lệ người dân sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia mới đạt 21,8%, đi kèm với khoảng cách số rất lớn giữa các nhóm dân cư, điển hình là có tới 93,65% người khuyết tật chưa từng sử dụng cổng này. Với các thủ tục phức tạp được phân cấp về cấp xã như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tỷ lệ trả kết quả đúng hẹn đạt 71,1% và hơn 26% người dân phản ánh phải đi lại nhiều lần.
Trong lĩnh vực y tế, tình trạng vượt tuyến khá cao khi có 34,47% người dân đi khám tại bệnh viện tuyến tỉnh. Cán bộ cấp cơ sở đối mặt với áp lực "quá tải chức năng" khi phải xử lý công việc đa ngành trong khi biên chế chưa tương xứng, bộ máy nhiều nơi mới chỉ lắp ghép cơ học.
Từ những bằng chứng thực tiễn, tọa đàm đã thống nhất nhiều hàm ý chính sách quan trọng cho nhiệm kỳ 2026 - 2031, nổi bật là kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương bảo đảm sự cân đối giữa phân cấp, thẩm quyền với phân bổ nguồn lực, hỗ trợ tài chính có mục tiêu cho số hóa ở cơ sở, chuyển từ quản lý biên chế sang quản trị nguồn nhân lực và cải cách tiền lương theo vị trí việc làm để phản ánh đúng khối lượng công việc của cán bộ cấp xã.
Bảo Châu