Đây được xem là bước đi mới nhằm hiện thực hóa các giá trị của chủ nghĩa xã hội ngay từ cấp gần dân nhất, đồng thời tạo nền tảng cho những mục tiêu phát triển chiến lược của đất nước trong giai đoạn mới.
Hiện thực hóa các giá trị xã hội chủ nghĩa từ cơ sở
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu, xây dựng thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác để xây dựng Đề án triển khai thí điểm trên địa bàn.
Mục tiêu của Đề án là cụ thể hóa và hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất. Theo đó, mọi chính sách và hoạt động đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ và không để ai bị bỏ lại phía sau.
Trong Đề án, khái niệm xã, phường xã hội chủ nghĩa được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở. Không chỉ thực hiện chức năng hành chính đơn thuần. Xã, phường sẽ trở thành đơn vị trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành những kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.
Việc lựa chọn địa bàn thí điểm được xây dựng trên các tiêu chí như: Còn nhiều dư địa phát triển, có khả năng tổ chức không gian phát triển mới, vị trí tương đối độc lập nhưng thuận lợi kết nối với hệ thống giao thông, hành lang xanh, sông hồ và các không gian chức năng liên quan, qua đó bảo đảm tính khả thi cũng như khả năng nhân rộng mô hình.
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội, thành phố dự kiến lựa chọn 2 xã liền kề để triển khai đồng thời mô hình thí điểm, với quy mô dân số cộng gộp khoảng 700.000 người.
Đề án được xây dựng theo lộ trình 3 giai đoạn. Năm 2026, Hà Nội sẽ hoàn thiện đề án, các dự án thành phần, ban hành chủ trương, lựa chọn địa bàn và bố trí nguồn lực triển khai. Giai đoạn 2027 - 2030 sẽ thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ tại địa bàn thí điểm, đồng thời sơ kết, hoàn thiện hệ thống tiêu chí vào năm 2030. Từ năm 2031 đến 2035, mô hình tiếp tục được triển khai, đánh giá và tổng kết để phục vụ công tác nhân rộng.
Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phục vụ
Đánh giá về việc Hà Nội cứu mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, PGS, TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, thời điểm hiện nay hội tụ đầy đủ các điều kiện về lý luận, thực tiễn và tổ chức thực hiện. Bởi, sau Đại hội XIV của Đảng, nhiều chủ trương lớn đã được xác lập với yêu cầu đưa nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, khắc phục tình trạng "độ trễ" trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống thể chế, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ cơ sở đã có những bước chuẩn bị quan trọng cho các mô hình phát triển mới.
Theo PGS, TS Lê Văn Cường, điểm khác biệt căn bản của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa không nằm ở tên gọi mà ở sự chuyển đổi tư duy từ "quản lý hành chính" sang "quản trị phục vụ người dân".
“Nếu trước đây người dân chủ yếu được xem là đối tượng quản lý hoặc đối tượng thụ hưởng chính sách thì trong mô hình mới, người dân trở thành chủ thể tham gia vào quá trình quản trị xã hội. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc "dân là chủ" mà hướng tới "dân được làm chủ", được tham gia ngay từ đầu vào quá trình xây dựng, giám sát và hoàn thiện các chính sách liên quan đến đời sống của mình.
Với mô hình này, người dân sẽ được tiếp cận công bằng hơn với các cơ hội phát triển, cơ hội làm giàu và cơ hội tăng trưởng. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát huy sức mạnh nội sinh của cộng đồng và tạo ra động lực phát triển bền vững.
Đây cũng là cơ sở quan trọng để quản lý, đánh giá và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức trong giai đoạn mới", PGS, TS Lê Văn Cường phân tích.
Tạo động lực phát triển mới từ cơ sở
Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ nhằm đổi mới mô hình quản trị địa phương mà còn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn của đất nước.
Theo PGS, TS Lê Văn Cường, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Trong khi đó, nhiều động lực tăng trưởng truyền thống đang dần suy giảm. Nguồn tài nguyên thiên nhiên không còn là lợi thế vô hạn, lao động giá rẻ không còn duy trì sức cạnh tranh như trước, còn lợi thế dân số vàng cũng đang thu hẹp. Điều này đòi hỏi đất nước phải tìm kiếm những động lực phát triển mới, trong đó đổi mới quản trị và phát huy sức mạnh từ cộng đồng cơ sở được xem là yếu tố then chốt.
Do đó, theo ông Cường, việc nghiên cứu xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa cần theo định hướng, các xã, phường trong tương lai cần được xây dựng trở thành những cộng đồng dân cư dân chủ, pháp quyền, kỷ cương, an toàn, xanh, số, nhân văn và hạnh phúc. Chính quyền cơ sở không chỉ làm nhiệm vụ quản lý hành chính mà phải đóng vai trò kiến tạo phát triển, phục vụ nhân dân và củng cố niềm tin xã hội.
Cùng quan điểm, GS, TS Nguyễn Quốc Sửu, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được nhìn nhận như một mô hình phát triển hiện đại, không phải sự quay lại cơ chế bao cấp hay phương thức quản lý cũ. Bởi, người dân không cảm nhận chủ nghĩa xã hội qua các khẩu hiệu mà thông qua những thay đổi cụ thể trong cuộc sống hàng ngày như trường học tốt hơn, dịch vụ y tế chất lượng hơn, môi trường sống an toàn hơn, chính quyền minh bạch hơn và cơ hội phát triển công bằng hơn.
Cũng theo GS, TS Nguyễn Quốc Sửu, mục tiêu đến năm 2045 không phải xây dựng một mô hình hoàn hảo ngay từ đầu mà là hình thành một mô hình có khả năng tự học hỏi, tự điều chỉnh và không ngừng hoàn thiện, hướng tới một xã hội công bằng, nhân văn và hạnh phúc hơn.
Thực tiễn gần một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy, người dân ngày càng nhận thấy rõ vai trò của chính quyền gần dân, trong khi đội ngũ cán bộ cơ sở cũng nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm phục vụ. Bộ máy quản trị từng bước chuyển từ tư duy "quản lý hành chính" sang "quản trị phát triển".
Việc lựa chọn xã, phường làm điểm khởi đầu cho quá trình xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa mang ý nghĩa chiến lược về mặt tư tưởng và phát triển. Chính từ những nền tảng cơ sở vững chắc ấy sẽ hình thành các cộng đồng phát triển năng động, trở thành điểm tựa để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng xây dựng một quốc gia hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
Châu Anh