Tuy nhiên, quá trình vận hành đã và đang đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kịp thời để nâng cao hiệu quả thực hiện.
Nhận diện những bất cập trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp
Tại hội thảo “Nhận diện bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động của CQĐP 2 cấp và kiến nghị hoàn thiện” vừa được tổ chức tại Hà Nội, nhiều đại biểu đã đánh giá về thực trạng, thẳng thắn nhận diện những bất cập về pháp lý, áp lực đối với cán bộ cấp xã và đề xuất hoàn thiện khung pháp lý để tháo gỡ vướng mắc cho mô hình CQĐP 2 cấp sau một năm vận hành.
Nhận diện bất cập trong thực tiễn hoạt động của CQĐP 2 cấp, GS, TS Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, còn khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao và những điều kiện thực hiện, nhất là ở cấp xã - nơi đang phải trực tiếp tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp và giải quyết rất nhiều công việc hàng ngày.
Bên cạnh đó, một số công việc chưa rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính, cơ quan nào phối hợp, nhất là những công việc liên quan đến nhiều ngành, nhiều địa phương hoặc là vấn đề mới phát sinh.
Người dân ở một số nơi đang gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công, một phần do hồ sơ, dữ liệu, cán bộ, thủ tục và hệ thống công nghệ thông tin chưa được hoàn thiện, kết nối một cách thông suốt.
Đại diện phường Tây Tựu (Hà Nội), bà Nguyễn Thị Hồng Mai cho biết, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện nay được chuyển xuống cấp xã, trong khi bộ máy và nguồn nhân lực chưa được điều chỉnh tương xứng. Bà Mai kiến nghị cho phép thành lập thêm các phòng chuyên môn, nâng cao tiêu chuẩn tuyển dụng, cải thiện chế độ đãi ngộ và tăng thẩm quyền giải quyết hồ sơ ngay tại bộ phận một cửa để giảm thời gian xử lý cho người dân.
Đồng quan điểm, bà Đặng Bích Ngọc, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ cho rằng, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Nhiều cán bộ được đào tạo theo yêu cầu của mô hình cũ nên gặp khó khăn khi phải đảm nhiệm các lĩnh vực chuyên môn sâu như xây dựng, đất đai, tài nguyên môi trường hay chuyển đổi số.
Khẳng định việc chuyển đổi mô hình CQĐP từ 3 cấp sang 2 cấp là một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức quản trị công, tuy nhiên TS Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng chỉ ra hiện tượng "dồn nén" khối lượng công việc nhưng nguồn lực lại chưa được phân bổ tương xứng. Dẫn chứng thực tiễn từ Cần Thơ, ông Chuyền cho hay, định mức biên chế hiện nay thấp hơn nhiều so với yêu cầu thực tiễn, tạo áp lực quá tải lớn lên đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là khi phải thực hiện thêm các chức năng quản lý hành chính Nhà nước phát sinh.
Từ thực tiễn địa phương, một số ý kiến nhận định, mặc dù hệ thống quy phạm pháp luật hiện nay về thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới đã được thiết lập tương đối đồng bộ, song việc tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn phát sinh khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Trong đó, việc “cát cứ” dữ liệu, tình trạng lỗi hệ thống liên thông, sự đùn đẩy trách nhiệm khi xảy ra sai sót thông tin và đặc biệt là những hạn chế về khung năng lực số của đội ngũ công chức cấp xã dẫn đến phương thức thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới còn chưa phát huy tương xứng với kỳ vọng.
Bên cạnh đó, việc phân cấp chưa gắn với phân bổ nguồn lực tương ứng. Trong nhiều trường hợp, địa phương được giao thêm nhiệm vụ nhưng chưa được bổ sung đầy đủ về ngân sách, biên chế, nhân lực và hạ tầng kỹ thuật, dẫn đến quá tải ở cấp cơ sở và ảnh hưởng chất lượng giải quyết công việc.
Cần quan tâm đến cán bộ cơ sở
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước, theo GS, TS Vũ Công Giao, việc hoàn thiện mô hình CQĐP 2 cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu hiện nay là phải xuất phát từ trải nghiệm thực tế của người dân, tổ chức và doanh nghiệp, đặc biệt là các nhóm yếu thế. Để làm được điều này, chính quyền cần xây dựng một kênh phản ánh chính thức, đơn giản và dễ sử dụng. Kênh thông tin này không chỉ dành cho người dân mà còn cho chính quyền cấp xã để báo cáo nhanh chóng các vướng mắc về thẩm quyền, thủ tục hồ sơ, dữ liệu, nhân sự và sự phối hợp giữa các cơ quan.
Cũng theo GS, TS Vũ Công Giao, trong bối cảnh hiện nay, đội ngũ cán bộ cấp cơ sở phải chịu áp lực rất lớn. Do đó, cần tránh việc đổ dồn mọi trách nhiệm lên vai họ khi có sai sót phát sinh từ hệ thống. Đặc biệt, cần thiết lập một cơ chế bảo vệ cán bộ khi họ thực hiện đúng quy trình và tinh thần phục vụ, dù kết quả có thể bị chậm trễ do những yếu tố khách quan.
Quá trình cải cách bộ máy cần gắn chặt với mục tiêu xây dựng một chính quyền "gần dân, vì dân", lấy con người và công dân làm trung tâm để nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
TS Đào Ngọc Chuyền đề xuất, cần có hành lang pháp lý riêng cho các thành phố lớn để chủ động huy động nguồn lực và quản trị đô thị hiện đại, không thể áp dụng chung một khung quản lý cho cả xã nông thôn và phường đô thị loại đặc biệt. Đồng thời, chuyển tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" minh bạch. Ban hành khung pháp lý bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" để giải tỏa áp lực tâm lý, khơi thông tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ tuyến đầu.
Trong khi đó, từ góc độ nghiên cứu chính sách, TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, một số quy định phân cấp hiện vẫn mang dấu ấn của mô hình chính quyền 3 cấp trước đây. Việc chuyển giao nhiệm vụ cần đi kèm với đánh giá đầy đủ về năng lực thực hiện, điều kiện tổ chức bộ máy và nguồn lực của cấp cơ sở để bảo đảm tính khả thi. Ông cũng lưu ý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả công việc của đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng cụ thể, định lượng hơn, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.
Để nâng cao hiệu quả thực hiện mô hình CQĐP 2 cấp, nhiều chuyên gia đề nghị tiếp tục rà soát, xử lý toàn bộ các văn bản có nội dung không còn phù hợp với CQĐP 2 cấp, trong đó bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Tổ chức chính quyền địa phương với các luật chuyên ngành, từ đó giúp địa phương có cơ sở rà soát, xử lý các văn bản bảo đảm đồng bộ, minh bạch, hiệu quả.
Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất cho địa phương theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền”, tăng tính chủ động cho địa phương trong quản lý, điều hành và giải quyết công việc.
Có thể thấy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, việc bảo đảm nguồn lực, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở và thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ sẽ là những yếu tố quyết định để mô hình CQĐP 2 cấp phát huy hiệu quả, hướng tới mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Thái An