Bước vào kỷ nguyên số với sự bùng nổ của mạng xã hội và các nền tảng truyền thông mới, sứ mệnh định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và lan tỏa những giá trị tích cực của báo chí càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Giữ vững trận địa tư tưởng trong môi trường truyền thông đa chiều
Báo chí, truyền thông là bộ phận trọng yếu trong công tác tư tưởng, văn hóa của Đảng, đồng thời là công cụ quan trọng để tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật, cổ vũ các phong trào hành động cách mạng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, báo chí không chỉ thực hiện chức năng thông tin đơn thuần mà còn giữ vai trò định hướng dư luận xã hội, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Vai trò đó đã được khẳng định trong nhiều văn kiện quan trọng của Đảng. Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 1/8/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, quy định nhiệm vụ của báo chí là phải nắm vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác tư tưởng, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu của công cuộc đổi mới, phản bác có hiệu quả những thông tin, quan điểm sai trái, phản động, thù địch, bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng; phát huy tiềm lực và ưu điểm, khắc phục các yếu kém, khuyết điểm, nâng cao chất lượng tư tưởng, tính hấp dẫn, mở rộng đối tượng độc giả.
Tiếp đó, Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, báo chí được xác định là công cụ quan trọng trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đặc biệt trên không gian mạng.
Văn kiện Đại hội XIII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức hoạt động báo chí, đồng thời nâng cao trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh của đội ngũ người làm báo trong tình hình mới. Thực tiễn những năm qua cho thấy, báo chí đã hoàn thành tốt sứ mệnh là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; kịp thời truyền tải chủ trương, chính sách đến cuộc sống; đồng thời tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, phản bác các thông tin xuyên tạc, sai sự thật.
Đặc biệt, trong dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và khát vọng phát triển đất nước.
Báo chí chính thống trước thách thức của mạng xã hội
Sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội đã tạo nên môi trường truyền thông đa tầng, đa chiều, nơi bất kỳ ai cũng có thể trở thành người sản xuất và lan truyền thông tin.
Theo các chuyên gia truyền thông, chính sự tiện lợi của công nghệ số cùng khả năng tương tác trực tiếp đã khiến mạng xã hội trở thành môi trường hấp dẫn đối với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường dễ phát tán tin giả, thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng.
TS Nguyễn Đồng Anh, Phó Trưởng khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao cho rằng, sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội xuất phát từ điều kiện tiếp cận internet ngày càng thuận lợi, tỷ lệ sở hữu thiết bị công nghệ cao gia tăng và đặc biệt là khả năng tương tác đa chiều giữa người sản xuất nội dung với công chúng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, mạng xã hội cũng tạo điều kiện cho các tài khoản nặc danh lan truyền thông tin sai lệch, gây nhiễu loạn môi trường truyền thông. Trong khi đó, nhiều người trẻ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin nên dễ trở thành đối tượng tiếp nhận, chia sẻ các thông tin chưa chính xác.
Thực tế cho thấy, mạng xã hội đang trở thành nguồn tiếp cận thông tin chủ yếu của nhiều người dân. Điều này khiến báo chí chính thống không còn giữ vị thế độc quyền về thông tin như trước đây mà phải cạnh tranh quyết liệt để thu hút độc giả. Song chính trong bối cảnh đó, thế mạnh cốt lõi của báo chí lại càng được khẳng định. Đó là khả năng kiểm chứng thông tin, tính chuyên nghiệp trong xử lý nội dung và trách nhiệm xã hội đối với từng sản phẩm báo chí.
Theo TS Nguyễn Đồng Anh, thông tin nhanh, trung thực, khách quan cùng những bình luận có chiều sâu, thuyết phục chính là chìa khóa để báo chí chính thống tiếp tục giữ vai trò định hướng dư luận xã hội trong thời đại số.
Khẳng định vai trò định hướng dư luận trong kỷ nguyên số
Phát biểu tại lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Khi chưa có Đảng, chưa có chính quyền, báo chí là ngọn lửa tinh thần dẫn dắt, định hướng tư tưởng, đường lối, là ánh sáng chỉ hướng tương lai; tập hợp quần chúng, xây dựng chính đảng, xây dựng nhà nước. Trong khói lửa chiến tranh, báo chí là vũ khí sắc bén, mạnh hơn các loại đạn bom, xe tăng, đại bác, truyền tải tinh thần kháng chiến, lòng quả cảm và khát vọng độc lập, kêu gọi toàn dân tộc đấu tranh giải phóng và thống nhất non sông. Trong xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, báo chí là nhịp cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là diễn đàn tin cậy của nhân dân, là sức mạnh, là nguồn cảm hứng cho toàn dân tộc trên con đường hướng tới tương lai giàu mạnh, phồn thịnh, độc lập, tự do, phát triển bền vững”.
Nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng biên tập báo Nhân Dân nhận định, trong thời đại công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn phát triển mạnh mẽ, báo chí không chỉ là phương tiện truyền thông mà còn là lực lượng định hướng xã hội, kết nối chính sách với thực tiễn, niềm tin với hành động.
Nhận diện sớm xu thế, nhiều cơ quan báo chí đã đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển báo điện tử, ứng dụng đa nền tảng, đầu tư sản phẩm truyền thông đa phương tiện nhằm tiếp cận công chúng hiện đại một cách hiệu quả hơn.
Các chuyên gia cho rằng, báo chí không cần chạy đua với mạng xã hội bằng những thông tin hời hợt, thiếu kiểm chứng. Điều quan trọng là phát huy lợi thế về tính xác thực, khả năng phân tích chuyên sâu và trách nhiệm xã hội để trở thành địa chỉ tin cậy của công chúng trong môi trường thông tin hỗn độn. Bên cạnh đó, việc xây dựng “sức đề kháng” thông tin cho người dân cũng là yêu cầu cấp thiết. Mỗi công dân cần được trang bị kỹ năng tiếp nhận, đánh giá và kiểm chứng thông tin, từ đó chủ động tham gia đấu tranh với tin giả và các thông tin xấu độc trên không gian mạng.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những thời cơ và thách thức đan xen, báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn tin cậy của nhân dân. Với bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần đổi mới và năng lực thích ứng với công nghệ hiện đại, báo chí sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là lực lượng dẫn dắt dư luận, lan tỏa giá trị tích cực và góp phần xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên số.
Minh Châu