Trong hành trình ấy, báo chí cách mạng tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, đồng hành cùng Đảng, Nhà nước và nhân dân trong cuộc “sắp xếp lại giang sơn”.
Cầu nối đồng thuận xã hội
Lần đầu tiên kể từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành đồng bộ trên phạm vi cả nước. Từ 63 tỉnh, thành phố được tổ chức lại thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp chuyển sang 2 cấp; hàng nghìn đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp lại.
Đây không đơn thuần là cuộc điều chỉnh địa giới hành chính hay tinh giản bộ máy theo nghĩa thông thường. Đó là cuộc cách mạng về tổ chức, về tư duy quản trị quốc gia và thiết kế không gian phát triển mới cho đất nước trong nhiều thập niên tới. Trong cuộc chuyển đổi lớn lao như vậy, báo chí không chỉ là người ghi chép lịch sử mà còn là chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và góp phần hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam đã chứng minh rằng, mỗi bước ngoặt lớn của dân tộc đều có dấu ấn của báo chí. Từ những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, công cuộc kháng chiến kiến quốc, đến thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, báo chí luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Ngày nay, khi đất nước bước vào cuộc cải cách tổ chức bộ máy sâu rộng nhất trong nhiều thập niên qua, vai trò ấy càng trở nên quan trọng. Trước hết, báo chí là lực lượng đi đầu trong việc truyền tải, giải thích và làm sáng tỏ những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.
Bất kỳ cuộc cải cách nào càng lớn thì càng dễ phát sinh tâm lý băn khoăn, lo lắng, thậm chí nghi ngại trong xã hội. Điều đó là tự nhiên bởi công cuộc “sắp xếp lại giang sơn” tác động trực tiếp đến đời sống của hàng chục triệu người dân và hàng triệu cán bộ, công chức, viên chức. Từ việc thay đổi tên gọi đơn vị hành chính, điều chỉnh nơi làm việc, thay đổi thủ tục giấy tờ, cho đến những vấn đề liên quan đến tâm lý gắn bó với quê hương, địa danh lịch sử, tất cả đều đặt ra những câu hỏi cần được giải đáp.
Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và kịp thời. Những bài viết phân tích sâu sắc về ý nghĩa của Nghị quyết số 18-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, những tuyến bài giải thích mục tiêu của việc sáp nhập đơn vị hành chính, những cuộc phỏng vấn các nhà lãnh đạo, chuyên gia, nhà khoa học đã giúp người dân hiểu rõ rằng đây không phải là sự thay đổi mang tính cơ học, càng không phải là một phép cộng đơn thuần về diện tích hay dân số.
Đằng sau những quyết định lịch sử ấy là tầm nhìn chiến lược về việc mở rộng không gian phát triển, tạo lập các cực tăng trưởng mới, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và chuẩn bị nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Có thể nói, báo chí đã góp phần chuyển hóa những khái niệm tưởng như khô khan của quản trị công thành những câu chuyện gần gũi, dễ hiểu, giúp người dân nhận thức được lợi ích lâu dài của công cuộc cải cách.
Trong những cuộc cải cách lớn của lịch sử, điều quan trọng không kém là tạo dựng sự đồng thuận xã hội. Một chủ trương đúng muốn đi vào cuộc sống cần có sự thấu hiểu, chia sẻ và ủng hộ của nhân dân.
Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình từng nhấn mạnh rằng cuộc cách mạng này đụng chạm đến từng cán bộ, công chức và từng người dân. Sáp nhập đơn vị hành chính có thể khiến một số người phải đi làm xa hơn, thay đổi địa chỉ cư trú, thay đổi những thói quen vốn đã gắn bó nhiều năm. Vì vậy, công tác tư tưởng phải đi trước một bước. Ở đây, báo chí trở thành chiếc cầu nối giữa ý Đảng và lòng dân.
Thông qua những bài phản ánh thực tiễn từ cơ sở, những câu chuyện về các địa phương chủ động thích ứng với mô hình mới, những tấm gương cán bộ sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chung, báo chí đã góp phần lan tỏa tinh thần trách nhiệm và khát vọng đổi mới trong toàn xã hội.
Không ít cán bộ đã tự nguyện nghỉ hưu trước tuổi để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sắp xếp bộ máy. Không ít địa phương đã chủ động vượt qua những khó khăn ban đầu để nhanh chóng ổn định tổ chức và phục vụ người dân tốt hơn. Khi những câu chuyện ấy được báo chí phản ánh sinh động và chân thực, chúng trở thành nguồn cảm hứng, củng cố niềm tin xã hội vào tính đúng đắn của cuộc cải cách.
Nếu chỉ có những văn bản hành chính thì khó có thể tạo nên sự đồng thuận sâu rộng. Nhưng khi những giá trị của cuộc cải cách được chuyển tải bằng những câu chuyện đời thực, bằng hình ảnh những con người cụ thể, báo chí đã góp phần biến chủ trương thành nhận thức, biến nhận thức thành hành động.
Đồng hành cùng hành trình phát triển mới
Một chức năng đặc biệt quan trọng khác của báo chí trong cuộc “sắp xếp lại giang sơn” chính là thực hiện vai trò phản biện và giám sát xã hội. Một cuộc cải cách quy mô lớn chưa từng có tiền lệ chắc chắn không tránh khỏi những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Từ những bất cập trong xử lý thủ tục hành chính, những khó khăn về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, cho đến những tâm tư, nguyện vọng của người dân và cán bộ cơ sở, tất cả đều cần được lắng nghe và phản ánh kịp thời. Báo chí là diễn đàn rộng mở để người dân bày tỏ ý kiến, đồng thời là kênh thông tin giúp các cấp lãnh đạo nắm bắt thực tiễn một cách nhanh chóng và khách quan.
Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những phản ánh của báo chí về tình trạng quá tải hồ sơ ở một số địa phương, về nhu cầu bổ sung nhân lực, hay những bất cập trong kết nối dữ liệu hành chính đã góp phần giúp các cơ quan chức năng kịp thời điều chỉnh chính sách và hoàn thiện cơ chế vận hành.
Giám sát không phải để tìm kiếm sai sót hay tạo áp lực tiêu cực mà nhằm bảo đảm các chủ trương lớn được thực hiện đúng mục tiêu đề ra. Đây cũng chính là biểu hiện sinh động của nền quản trị hiện đại, nơi tiếng nói của nhân dân được lắng nghe và phản hồi thông qua các kênh thông tin chính thống.
Bất kỳ cuộc cải cách lớn nào cũng dễ trở thành mục tiêu của những thông tin sai lệch, xuyên tạc hoặc bị lợi dụng nhằm gây hoang mang trong dư luận. Công cuộc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại bộ máy nhà nước cũng không phải ngoại lệ.
Thực tế cho thấy đã xuất hiện những thông tin thiếu kiểm chứng liên quan đến việc đổi tên địa phương, thay đổi quyền lợi của người dân hay các vấn đề về nhân sự sau sáp nhập. Trong những thời điểm như vậy, báo chí chính thống đóng vai trò như “lá chắn thông tin”, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ vững sự ổn định xã hội.
Bằng việc kiểm chứng nguồn tin, cung cấp thông tin chính xác và kịp thời bác bỏ các luận điệu sai trái, báo chí giúp người dân phân biệt đúng - sai, thật - giả trong biển thông tin hỗn độn của thời đại số. Đó không chỉ là nhiệm vụ nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm chính trị và trách nhiệm xã hội của báo chí cách mạng.
Quan trọng hơn, báo chí hôm nay không chỉ là người đồng hành với cuộc cải cách mà còn phải trở thành lực lượng kiến tạo niềm tin cho tương lai.
Tại Lễ Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm nhận định, trong suốt chiều dài công cuộc đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, báo chí không chỉ là nhân chứng mà còn là lực lượng trực tiếp thúc đẩy tiến trình cải cách, mở cửa và hội nhập quốc tế. “Báo chí phải trở thành lực lượng kiến tạo niềm tin, cổ vũ khát vọng phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, trường tồn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Cuộc “sắp xếp lại giang sơn” không phải là đích đến mà mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình phát triển mới. Những tỉnh, thành phố được hợp nhất sẽ phải xây dựng mô hình quản trị mới. Những không gian kinh tế mới sẽ phải hình thành các động lực tăng trưởng mới. Những cơ hội mới cũng sẽ đi kèm với những thách thức mới.
Trong hành trình đó, báo chí cần tiếp tục đồng hành cùng đất nước bằng những tác phẩm báo chí có chiều sâu, có tầm nhìn chiến lược và giàu tính xây dựng. Không chỉ phản ánh hiện thực, báo chí còn phải góp phần dự báo xu hướng phát triển, phát hiện các mô hình hay, khuyến khích đổi mới sáng tạo và khơi dậy khát vọng cống hiến trong mỗi người dân.
Từ góc nhìn ấy, có thể thấy vai trò của báo chí trong cuộc “sắp xếp lại giang sơn” không chỉ giới hạn ở nhiệm vụ thông tin tuyên truyền. Báo chí đang tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân, thúc đẩy đồng thuận xã hội và hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại.
Châu Anh