Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh báo chí hiện đại chuyển từ mô hình đưa tin sang đồng hành cùng xã hội trong tìm kiếm giải pháp cho từng vấn đề cụ thể.
Các chuyên gia “ruột”
Nhà báo giỏi là người sở hữu nhiều số điện thoại của chuyên gia, nhà kinh tế, nhà nghiên cứu, nhà văn hóa, cộng tác viên thân thiết… nhiều nhất. Vì sao vậy? Vì mỗi khi cần đặt bài, xin ý kiến phục vụ bài viết, xây dựng bài phỏng vấn độc lập, động đến lĩnh vực nào là có thể vào việc được ngay.
Trong lĩnh vực kiến trúc đô thị, quy hoạch, tôi sẽ tìm đến các kiến trúc sư như: Phạm Thanh Tùng, Hoàng Đạo Kính, Đào Ngọc Nghiêm, Trần Huy Ánh. Lĩnh vực di sản văn hóa tôi sẽ gặp các nhà văn hóa: Bùi Hoài Sơn, Nguyễn Chí Bền, Lê Hồng Lý, Phạm Việt Long, Phạm Quang Long… Lĩnh vực giáo dục thì tìm các chuyên gia như: Vũ Minh Giang, Nguyễn Tùng Lâm, Phạm Tất Dong, Lê Viết Khuyến, Nguyễn Viết Chức… Lĩnh vực kinh tế có các tiến sĩ: Trần Đình Thiên, Nguyễn Đình Cung, Cấn Văn Lực, Võ Trí Thành…
Ở lĩnh vực bất động sản, nhà ở, ông Nguyễn Văn Đính thường xuyên đưa ra các nhận định và giải pháp về thanh khoản thị trường, nhà ở xã hội và xu hướng phát triển bất động sản; ông Lê Hoàng Châu là người có tiếng nói ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực chính sách bất động sản, thường xuyên kiến nghị sửa đổi luật và tháo gỡ vướng mắc cho thị trường. Còn ông Nguyễn Mạnh Hà có nhiều bài viết và ý kiến về chính sách nhà ở, phát triển nhà ở xã hội và quản lý thị trường.
Đối với các chuyên gia “ruột”, khi phóng viên cần, họ sẽ nhiệt tình, sẵn sàng trả lời phỏng vấn hoặc gửi bài báo. Bản thân tôi, nhiều năm làm báo, quan tâm nhiều các lĩnh vực của đời sống xã hội và luôn nhận được sự chia sẻ, ủng hộ của rất nhiều chuyên gia. Tại sao các chuyên gia lại quan tâm đến báo chí? Thứ nhất, vì trách nhiệm xã hội của người làm chuyên môn. Nhiều chuyên gia coi việc chia sẻ tri thức với công chúng là một phần công việc của mình. Những kiến thức họ tích lũy từ nghiên cứu, quản lý hoặc thực tiễn sẽ có giá trị hơn khi được lan tỏa rộng rãi. Thông qua báo chí, họ có thể giúp xã hội hiểu đúng vấn đề và tránh những nhận thức sai lệch. Thứ hai, họ mong muốn tác động đến chính sách và thực tiễn. Không phải lúc nào các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học cũng đến được với người dân hay nhà hoạch định chính sách. Báo chí là kênh lan tỏa nhanh nhất, phổ cập nhất, vì vậy nhiều chuyên gia xem việc trả lời báo chí là cơ hội để đưa kiến nghị, giải pháp của mình đến với cộng đồng và cơ quan quản lý.
Thứ ba, các chuyên gia dành sự tin tưởng, yêu quý đối với nhà báo và cơ quan báo chí. Khi đã có mối quan hệ hợp tác lâu dài, chuyên gia hiểu rằng ý kiến của họ sẽ được sử dụng một cách trang trọng nên có lúc sẽ chủ động gửi bài hoặc cung cấp tài liệu cho phóng viên để viết bài.
Thứ tư, là nhu cầu phản biện và bảo vệ giá trị chuyên môn. Trong thời đại mạng xã hội, rất nhiều thông tin thiếu kiểm chứng bị tràn lan. Các chuyên gia tham gia viết, trả lời phỏng vấn báo chí để cung cấp tiếng nói khoa học, giúp dư luận có cái nhìn chính xác, sâu sắc hơn về một vấn đề được quan tâm. Đây cũng là cách họ bảo vệ những giá trị của nghề nghiệp và chuyên môn.
Cần “chăm sóc” chuyên gia thế nào?
Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp với những vấn đề đan xen từ kinh tế, giáo dục, y tế, môi trường đến chuyển đổi số, báo chí không chỉ dừng lại ở chức năng phản ánh thực trạng mà được kỳ vọng tham gia vào quá trình tìm kiếm, gợi mở và lan tỏa các giải pháp về mỗi lĩnh vực cụ thể, qua đó góp phần cất tiếng nói của mình, giúp cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trong quá trình này, các chuyên gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ là những người phát ngôn, cung cấp góc nhìn chuyên môn cho các tòa soạn mà còn trực tiếp tham gia viết bài, chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và đề xuất giải pháp. Bởi thế, nhà báo, phóng viên phải “chăm sóc” thật tốt các chuyên gia, cộng tác viên. Điều này thật ra cũng đơn giản, đó có thể chỉ là mời các chuyên gia họp cộng tác viên cuối năm, các dịp kỷ niệm, cũng có thể chỉ là những cuộc hỏi thăm từ phía phóng viên. “Đậm” hơn, nhà báo, phóng viên cũng có thể thông qua các cuộc liên hoan nho nhỏ để trò chuyện, chia sẻ, đó là cơ hội để hiểu hơn về các chuyên gia.
Tôi đã “bỏ túi” rất nhiều số điện thoại của chuyên gia. Bởi thế, mỗi khi cần hoặc khi tổ chức chuyên đề, sản xuất số báo đặc biệt, tôi dễ dàng nhận được sự chia sẻ, nhận lời viết bài hoặc trả lời phỏng vấn của chuyên gia.
Kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam chia sẻ: “Một trong những đặc trưng nổi bật của báo chí giải pháp là không chỉ dừng ở việc nêu vấn đề mà còn đi sâu phân tích những mô hình, cách làm, chính sách hoặc sáng kiến đang phát huy hiệu quả. Điều đó đòi hỏi lượng kiến thức chuyên ngành lớn cùng khả năng đánh giá khách quan về tính khả thi của các giải pháp. Đây chính là lĩnh vực mà các chuyên gia có lợi thế vượt trội. Ở lĩnh vực kiến trúc đô thị, văn hóa kiến trúc, chúng tôi luôn tạo điều kiện để phóng viên các báo, tạp chí có uy tín được tiếp cận, phỏng vấn, lấy thông tin”.
Đối với những cơ quan báo chí như Dân trí với báo in Nội vụ và Xã hội, nơi thường đăng tải các bài viết về chính sách công, cải cách hành chính, an sinh xã hội, nhà ở, lao động, giáo dục, văn hóa hay phát triển kinh tế… vai trò của chuyên gia vô cùng quan trọng. Bởi các chuyên gia góp phần giúp giải mã chính sách, kiến nghị các ý kiến về định hướng phát triển đất nước, chỉ ra các giải pháp giúp người dân, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước. Phần lớn văn bản pháp luật, nghị quyết hay đề án đều chứa nhiều thuật ngữ chuyên môn và quy định phức tạp. Nếu chỉ đưa tin về nội dung văn bản, độc giả khó có thể hiểu đầy đủ ý nghĩa và tác động của chính sách. Các chuyên gia với kiến thức chuyên ngành sẽ giúp lý giải bản chất của chính sách, chỉ ra những điểm mới, lợi ích và cả thách thức trong quá trình thực thi.
Theo nhiều nhà báo, mỗi phóng viên, biên tập viên không thể ôm đồm và… “biết tuốt”. Trong nhiều lĩnh vực, các kết quả nghiên cứu, sáng kiến hay mô hình hiệu quả thường tồn tại trong phạm vi học thuật hoặc quản lý mà chưa được phổ biến rộng rãi. Báo chí trở thành cầu nối để những tri thức ấy đến với cộng đồng. Khi chuyên gia tham gia viết bài, những kinh nghiệm thực tiễn và bài học thành công có cơ hội được lan tỏa mạnh mẽ hơn, từ đó thúc đẩy quá trình nhân rộng các mô hình tích cực trong xã hội.
Việc xây dựng mạng lưới chuyên gia, cộng tác viên là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng nội dung. Đây cũng là cách để báo chí tăng cường tính chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của độc giả trong thời đại thông tin bùng nổ.
Phú Xuyên