Thanh Miền: Dấu chân không mỏi trên những mùa vàng Tây Bắc

Hơn một thập niên cầm máy, ông đã trở thành người kể chuyện tận tụy về thiên nhiên và con người vùng cao, góp phần quảng bá hình ảnh, phát triển du lịch của Lào Cai và các tỉnh miền núi phía Bắc.

Dấn thân để có những bức ảnh đẹp 

Ở cái tuổi nhiều người bắt đầu chọn sự an nhàn, Thanh Miền vẫn khoác ba lô, cưỡi xe máy đi khắp những cung đường núi đá để săn ảnh. Có khi trời mưa cả tuần, ông vẫn lên đường. Bởi ông tin vào những biến ảo bất ngờ của thiên nhiên khi nhiều lúc chân núi còn mưa nhưng lên tới đỉnh trời lại nắng.  

Năm 1982, Thanh Miền (tên thật Nguyễn Văn Miền) đi bộ đội, sau đó đi lao động nước ngoài rồi về công tác tại Báo Yên Bái (giờ là Báo Lào Cai). Là hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, hơn một thập niên cầm máy, Thanh Miền ghi dấu ấn với các tác phẩm về ruộng bậc thang và đời sống vùng cao Tây Bắc, đặc biệt là Mù Cang Chải. 

Những ai từng gặp Thanh Miền đều có chung cảm nhận: Giản dị, hiền lành và nhiệt tình với bạn bè. Có lẽ chính sự chân thành ấy giúp ông gần gũi với đồng bào vùng cao. Ông dành phần lớn thời gian để rong ruổi săn tìm ảnh đẹp tại khắp các triền núi của Tây Bắc, từ Mù Cang Chải, Sa Pa đến những bản làng heo hút của Lai Châu, Điện Biên. Những mùa nước đổ, mùa lúa chín, ngày mây xanh bao phủ hay khoảnh khắc bình minh về trên núi đều khơi gợi nguồn cảm hứng sáng tác của ông.  

Tôi hỏi, cơ duyên nào đã đưa ông đến với đề tài này? Nghệ sĩ nhiếp ảnh Thanh Miền chia sẻ: “Ruộng bậc thang Mù Cang Chải, Yên Bái (nay thuộc tỉnh Lào Cai) đối với tôi đó không chỉ là một đề tài mà là một mối duyên. Từ lần đầu đặt chân đến đây vào khoảng năm 2006, tôi đã bị choáng ngợp bởi vẻ đẹp vừa hùng vĩ, vừa mềm mại của những thửa ruộng tầng tầng lớp lớp. Những cái tên như “mâm vàng”, “vòng bạc của người H’Mông”, “đồi mâm xôi”… là cách gọi rất tinh tế về hình khối, vẻ đẹp của thiên nhiên”. 

Cũng theo nghệ sĩ Thanh Miền, càng đi sâu tìm hiểu, ông càng nhận ra các khu ruộng bậc thang là một kiệt tác được tạo nên từ sự lao động bền bỉ, sáng tạo của đồng bào vùng cao, có sự “phối hợp” của thiên nhiên. Chính điều đó khiến ông luôn tìm thấy nguồn cảm hứng mới mẻ qua từng mùa vụ, từng góc chụp và cảm thấy niềm đam mê luôn được nuôi dưỡng. 

Để có tác phẩm ảnh vừa hay vừa đẹp, không chỉ nhờ kỹ thuật mà người nghệ sĩ phải săn tìm bằng sự nhẫn nại, bền bỉ chờ đợi khoảnh khắc đến. Thậm chí, người chụp ảnh phải biết “rình” những khoảnh khắc. Tất nhiên, đó không phải cuộc săn đuổi lạnh lùng mà là cuộc trải nghiệm, lắng nghe hơi thở của thiên nhiên, cỏ cây hoa lá.  

Nghệ sĩ nhiếp ảnh tài năng không thích sự sắp đặt gượng ép. Trong ảnh của ông, công chúng thấy mây là mây thật, ánh nắng là khoảnh khắc thiên nhiên ban tặng, còn con người hiện lên nhuần nhị, mộc mạc giữa núi rừng. Có lẽ vì thế ảnh của Thanh Miền luôn giàu chất thơ, thể hiện sức sống mãnh liệt của người vùng cao. Nhà văn Nông Quang Khiêm (Tạp chí Văn nghệ Lào Cai) chia sẻ: “Thanh Miền là người giàu nội lực, không quản ngại khó khăn, băng rừng, lội suối chỉ để bắt được khoảnh khắc ánh sáng đẹp nhất. Cái chất mộc mạc, giản dị, làm việc nghiêm túc”.  

Còn theo nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, Thanh Miền luôn có cách nhìn riêng. Ánh sáng, bố cục và sự chuyển màu của sương, nắng, gió - tất cả hợp lại để tác phẩm của ông vừa mang hơi thở hiện đại, vừa giữ được chất đặc trưng của miền núi.  

Nghệ sĩ Thanh Miền từng chia sẻ, sự chuyên nghiệp không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở đạo đức nghề nghiệp. Người cầm máy phải hướng đến giá trị “chân - thiện - mỹ”, ghi lại những khoảnh khắc thật, cảm xúc thật để cống hiến cho báo chí, bạn đọc, công chúng những bức ảnh đẹp nhất. Nếu chỉ chạy theo danh lợi hoặc lặp lại những lối mòn thì rất khó tạo ra tác phẩm có sức sống lâu dài. 

Chinh phục sân chơi quốc tế 

Ruộng bậc thang là đề tài, mạch nguồn chính trong sáng tạo của Thanh Miền. Có những buổi sớm, mặt trời vừa nhô lên khỏi đỉnh núi, ánh vàng tràn xuống những thửa ruộng bậc thang in bóng người nghệ sĩ với chiếc máy ảnh trên tay lặng im chờ khoảnh khắc.  

Ngoài ra, ông vẫn dành thời gian ghi lại đời sống thường nhật, các hoạt động văn hóa, xã hội cũng như câu chuyện về phát triển kinh tế, hội nhập của địa phương. Những đề tài như tình bạn, sự sẻ chia trong thiên tai hay nhịp sống vùng cao… đều mang lại cho ông nhiều cảm xúc.  

Từ năm 2020 đến nay, nhiều tác phẩm của Thanh Miền đã được vinh danh ở các cuộc thi quốc tế. Năm 2022, hai tác phẩm “Vòng bạc của người Mông” và “Nấc thang mới” giành Huy chương Vàng và Bạc tại Cuộc thi ảnh quốc tế New World. Đến năm 2025, ông tiếp tục đạt giải Đồng tại Azerbaijan cùng nhiều tác phẩm được triển lãm và được trao huy hiệu ở các sân chơi quốc tế. Với ông, giải thưởng là sự ghi nhận nhưng quan trọng hơn là thông điệp được lan tỏa. 

Thanh Miền mong rằng qua từng bức ảnh đẹp, thế giới sẽ biết đến nhiều hơn các vùng đất thơ mộng, giàu bản sắc của Việt Nam, từ đó góp phần nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị. Cũng bởi, ông không nhìn ruộng bậc thang như một thắng cảnh du lịch đơn thuần mà đó là dấu tích của quá trình bền bỉ lao động, là bản trường ca về sự sống của đồng bào miền núi. Ông cảm phục người H’Mông bởi họ đã vượt qua núi non hiểm trở, biến những vùng đất bạc màu, đá sỏi thành ruộng nương màu mỡ và mùa màng tươi đẹp.  

VŨ THẢO