Doanh nghiệp đối diện với khoảng trống kỹ năng xanh
Tại Việt Nam, áp lực về nhân lực xanh gia tăng nhanh, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu. Theo báo cáo Khảo sát tiến trình thực hành ESG 2025 của PwC - một trong những công ty kiểm toán và tư vấn lớn nhất toàn cầu, 89% doanh nghiệp Việt Nam đã có hoặc dự kiến triển khai ESG nhưng chỉ 19% tích hợp đầy đủ vào mô hình kinh doanh. Khoảng cách này phản ánh rõ hạn chế về năng lực triển khai, trong đó yếu tố nhân lực là then chốt.
Các vị trí mới đang thiếu hụt rõ rệt gồm chuyên gia kiểm kê phát thải carbon, nhân sự phân tích dữ liệu ESG, chuyên gia đánh giá vòng đời sản phẩm và nhân sự tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Đây đều là những vị trí đòi hỏi kỹ năng liên ngành - kết hợp giữa môi trường, tài chính và công nghệ vốn còn khá mới tại Việt Nam.
Khoảng trống kỹ năng thể hiện rõ qua năng lực dữ liệu. Dù 78% doanh nghiệp đã thu thập dữ liệu ESG nhưng chỉ 3% sử dụng công cụ phân tích nâng cao và khoảng 33% có kiểm toán độc lập báo cáo ESG. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp chưa đủ năng lực nhân sự để chuyển dữ liệu thành thông tin có giá trị và đáng tin cậy.
Bên cạnh đó, cấu trúc quản trị ESG cũng chưa hoàn thiện. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp có lãnh đạo ESG gắn với KPI cụ thể, trong khi nhiều nơi vẫn xem ESG là hoạt động truyền thông hoặc trách nhiệm xã hội. Khi ESG chưa gắn với vận hành, nhu cầu nhân lực chuyên sâu cũng chưa được đầu tư đúng mức.
“Xanh hóa” - điều kiện tất yếu để doanh nghiệp Việt gia nhập nền kinh tế toàn cầu
Theo bà Cao Lê Thanh Loan, Giám đốc Cấp cao, Dịch vụ khoán việc & cho thuê lại lao động và Dịch vụ tư vấn nhân sự, Manpower Việt Nam (đơn vị cung ứng giải pháp nhân sự), trong bối cảnh chuyển đổi xanh toàn cầu, kỹ năng xanh đang trở thành lợi thế cạnh tranh lớn nhất của người lao động. Đối với doanh nghiệp, đây là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro vận hành và duy trì thế mạnh trong chuỗi cung ứng quốc tế... Điều này không chỉ tạo ra áp lực chuyển đổi đối với doanh nghiệp mà còn mở ra những tiêu chuẩn mới về năng lực cần có của nguồn nhân lực trong tương lai.
Bà Loan dẫn chứng thông tin, 79% doanh nghiệp (trong đó có các thị trường lớn như EU, Đức, Mỹ, Australia) cho rằng hiệu suất ESG là yếu tố then chốt khi quyết định rót vốn đầu tư.
Cùng với cam kết của Chính phủ Việt Nam về đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 có thể thấy, xanh hóa không còn là xu hướng mà đã trở thành điều kiện tất yếu để doanh nghiệp gia nhập nền kinh tế toàn cầu.
Tại Việt Nam, con số 89% doanh nghiệp đã và đang có kế hoạch thiết lập các cam kết ESG trong 2 đến 4 năm tới đã cho thấy khoảng trống lớn về nhân lực xanh đang lộ diện. Đó là nhu cầu tuyển dụng vị trí có kỹ năng xanh tăng nhanh gấp đôi tốc độ phát triển kỹ năng của người lao động, trong khi doanh nghiệp vẫn loay hoay vì thiếu nhân sự lành nghề.
Thực tế đó cho thấy, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ hay nguồn vốn mà chính là sự sẵn sàng của năng lực con người cho nền kinh tế mới.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp tìm kiếm nhân lực xanh không chỉ tìm bằng cấp mà tìm những nhân sự hiểu rõ tác động của môi trường, biết tối ưu tài nguyên và có tư duy bền vững. Đây chính là bài toán hóc búa, bắt đầu từ đâu và làm thế nào để đào tạo kỹ năng xanh hiệu quả.
Kỹ năng xanh cần được coi là năng lực cốt lõi ngay từ trên ghế nhà trường
Theo bà Cao Lê Thanh Loan, khảo sát của Manpower Việt Nam cho thấy, có đến 62% ứng viên chủ động tìm hiểu yếu tố “xanh” của nhà tuyển dụng trước khi nhận việc và 35% coi đây là yếu tố quyết định, nhưng khả năng đáp ứng yêu cầu của họ lại chưa tương xứng. Nguyên nhân gốc rễ nằm ở chỗ, hầu hết chương trình đào tạo nghề trong nước vẫn đang nặng về chuyên môn truyền thống.
Vì vậy, bà Loan cho rằng giải pháp đào tạo việc làm xanh cần được triển khai quyết liệt, toàn diện ngay từ trên ghế nhà trường. Trước hết là cần tích hợp kỹ năng xanh vào chiến lược và văn hóa nhà trường. Theo đó, kỹ năng xanh không nên là một chứng chỉ rời rạc mà cần được coi như một năng lực cốt lõi, tích hợp vào toàn bộ chương trình học và văn hóa vận hành của nhà trường.
Như vậy, học viên sẽ được tiếp xúc với nguyên tắc, giá trị xanh mỗi ngày. Từ đó, rèn luyện bản thân để hình thành tác phong làm việc mà thị trường tìm kiếm. Bên cạnh đó, việc đào tạo cần gắn chặt với yêu cầu thị trường. Nhà trường cần bắt tay với doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề để cập nhật thông tin, nắm bắt nhu cầu thực tế và đưa những bài toán xanh cụ thể của địa phương vào giảng dạy. Điều đó giúp cho học viên vận dụng kiến thức, kỹ năng xanh vào xử lý những vấn đề chuyên môn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Ngoài ra, cơ sở vật chất, quy trình vận hành và môi trường học tập cũng cần được chuẩn hóa, nhằm phản ánh chân thực nhu cầu thực tiễn của thị trường đối với lao động trẻ trong bối cảnh chuyển đổi xanh.
Theo chuyên gia, trong bối cảnh chuyển đổi xanh toàn cầu, kỹ năng xanh đã trở thành lợi thế cạnh tranh lớn nhất của người lao động. Do đó, khi mỗi cá nhân được trang bị kỹ năng xanh, họ không chỉ đang bảo vệ môi trường mà còn bảo vệ chính tương lai nghề nghiệp của mình.
Đối với doanh nghiệp, đây là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro vận hành và duy trì thế mạnh trong chuỗi cung ứng quốc tế. Vì vậy, việc các cơ sở đào tạo nghề chủ động xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng xanh không chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán thiếu hụt nhân tài mà còn là bệ phóng vững chắc để lao động trẻ tự tin trong hành trình nghề nghiệp tương lai.
Hà Phương