AI đang làm thay đổi cách tạo ra một bộ phim
Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị của ngành điện ảnh, từ khâu sáng tác, sản xuất đến phát hành và quảng bá tác phẩm. AI được xem là công cụ giúp thay đổi cấu trúc chi phí và năng lực sản xuất của ngành điện ảnh. Công nghệ này có thể hỗ trợ viết kịch bản, xây dựng bảng phân cảnh, xử lý hậu kỳ, tạo hiệu ứng hình ảnh, lồng tiếng, làm phụ đề, phục chế phim cũ, phân tích thị hiếu khán giả và tối ưu hoạt động quảng bá.
Những công việc từng cần nhiều tháng thực hiện với đội ngũ đông đảo nay có thể được rút ngắn đáng kể. Các nhà sản xuất độc lập cũng có thêm cơ hội thử nghiệm ý tưởng mới với chi phí thấp hơn, trong khi các bộ phim Việt có điều kiện tiếp cận nhiều thị trường quốc tế thông qua công nghệ dịch thuật và phân phối số.
Theo TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV, AI cùng dữ liệu lớn, điện toán đám mây và công nghệ số đang làm thay đổi căn bản phương thức vận hành của các ngành công nghiệp sáng tạo. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh toàn cầu.
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trở thành yêu cầu sống còn
Bên cạnh những cơ hội, AI cũng đặt ngành điện ảnh trước hàng loạt thách thức mới về bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ. Nếu trước đây, hành vi vi phạm chủ yếu là sao chép hoặc phát tán trái phép một bộ phim thì trong thời đại AI, rủi ro trở nên đa dạng và tinh vi hơn. Một tác phẩm có thể bị cắt ghép, biến đổi, tóm tắt hoặc sử dụng để huấn luyện các mô hình AI mà chủ sở hữu không hề hay biết. Hình ảnh, giọng nói hay gương mặt của diễn viên cũng có thể bị tái tạo mà chưa được sự đồng ý.
Theo ông Nguyễn Huy Dũng, khi chi phí tạo ra nội dung ngày càng thấp nhờ AI thì chi phí để xác định quyền sở hữu, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ niềm tin của thị trường lại tăng lên đáng kể. Vì vậy, AI không chỉ đặt ra câu chuyện về công nghệ mà còn là bài toán về pháp lý và quản trị.
Ngành điện ảnh không nên chạy theo AI chỉ để chứng minh mình có ứng dụng công nghệ mà cần sử dụng AI để giải quyết những điểm nghẽn thực sự như chi phí sản xuất cao, thiếu dữ liệu khán giả, hạn chế trong phân phối quốc tế hay tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường mạng. Quan trọng hơn, ngành điện ảnh cần chuyển từ tư duy "làm phim" sang tư duy "tạo tài sản điện ảnh". Theo đó, một bộ phim không chỉ kết thúc khi rời rạp mà còn tiếp tục được khai thác trên các nền tảng số, truyền hình, giáo dục, du lịch, trò chơi điện tử và nhiều sản phẩm phái sinh khác. Vì vậy, quyền sở hữu trí tuệ phải được quản trị ngay từ giai đoạn hình thành dự án thay vì chỉ xử lý khi xảy ra tranh chấp.
TS Ngô Phương Lan cũng cho rằng không thể có sáng tạo bền vững nếu người sáng tạo không được bảo vệ. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thực thi các quy định về bản quyền và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số sẽ là nền tảng để xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh phát triển lâu dài.
Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể giúp điện ảnh sản xuất nhanh hơn, tiết kiệm hơn và tiếp cận nhiều khán giả hơn. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của điện ảnh vẫn nằm ở sức sáng tạo của con người và khả năng bảo vệ thành quả sáng tạo đó. Chỉ khi cân bằng được giữa đổi mới công nghệ và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, điện ảnh Việt mới có thể phát triển bền vững, từng bước nâng cao vị thế trên thị trường khu vực và quốc tế.
XUÂN MAI