Suốt nhiều thập kỷ qua, tại Hàn Quốc tồn tại một công thức thành công cho giới trẻ, đi từ nỗ lực học hành, đậu đại học danh tiếng đến đầu quân cho tập đoàn lớn rồi từng bước thăng tiến. Song, ngày càng nhiều người trẻ hoài nghi liệu sự cam kết truyền thống này có còn mang đến thu nhập xứng đáng, quyền tự chủ, tâm hồn thanh thản và cuộc sống đủ đầy hay không.
Lee Seung-jun (29 tuổi) cử nhân của một trong những trường kỹ thuật hàng đầu, là ví dụ điển hình chọn đi ngược lại công thức thành công của nhiều thế hệ trước. Với xuất thân là cử nhân đại học Hanyang, Lee gia nhập một trong những công ty danh tiếng nhất Hàn Quốc với mức lương khởi điểm tốt, cộng với tiền thưởng hiệu suất công việc và nhiều chế độ đãi ngộ hậu hĩnh. Thế nhưng, sau 6 năm gắn bó, anh quyết định từ bỏ tất cả. Hiện anh là tài xế xe buýt nội đô tại quê nhà Daegu. Gần đây, khi xuất hiện trong chương trình truyền hình “You Quiz on the Block”, anh bộc bạch: “Thu nhập giảm đi, nhưng tôi thấy bớt áp lực hơn”. Lee nhớ lại cảm giác ngột ngạt khi ngồi văn phòng. Việc ban quản lý thay đổi liên tục, nỗi trăn trở về tương lai bấp bênh và văn hóa làm việc khắt khe đã dần lấn át những đãi ngộ cao về mặt tài chính. Bước ngoặt diễn ra sau khi anh nghe được những lời phân biệt đối xử. Anh thừa nhận việc rời bỏ công ty danh tiếng giống như biến mình thành kẻ thất bại của xã hội, nhưng anh cảm thấy khó cố gắng nếu tiếp tục ở lại.
Câu chuyện của anh nhận được sự đồng cảm từ nhiều người trẻ không phải vì nó cá biệt mà bởi nó phản ánh sự thay đổi tư duy phần nào của một bộ phận người trẻ đang hoài nghi về định nghĩa thành công truyền thống.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Hàn Quốc dẫn đầu về tỷ lệ sở hữu bằng cấp cao đẳng, đại học trong số các nước thành viên, khi có tới gần 3/4 học sinh tốt nghiệp trung học chọn học đại học. Dù vậy, quả ngọt kinh tế từ tấm bằng đại học đôi khi không chắc chắn. Thực tế cho thấy nhiều cử nhân sau khi ra trường phải làm những công việc không liên quan đến ngành học, hoặc chấp nhận mức thu nhập tương đối thấp.
Thị trường lao động biến động cũng định hình lại thứ tự ưu tiên của giới trẻ. Theo khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc, sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống hiện là yếu tố then chốt khi chọn việc làm. Bên cạnh đó, có tới 82,6% người tìm việc cho biết họ sẵn sàng cống hiến tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, miễn là điều kiện làm việc đáp ứng được kỳ vọng. Đồng thời, niềm tin vào nấc thang thăng tiến kiểu cũ dường như đang phai nhạt rõ rệt. Phân tích từ OECD chỉ ra rằng, tỷ lệ người trẻ ở Hàn Quốc mang quan niệm “chỉ cần chăm chỉ là sẽ thành công” thấp hơn đáng kể so với các thế hệ đi trước. Rõ ràng, thế hệ trẻ ngày nay không còn tin con đường nỗ lực thuần túy có thể thay đổi địa vị xã hội.
Choi Jae-in (32 tuổi) cũng phải trải qua nhiều lần thử và sai mới dần vỡ lẽ đam mê thật sự. Cô từng dành nhiều năm luyện thi đại học, đi thực tập và thi tuyển vì nghĩ đó là lộ trình đúng đắn. Thế nhưng, khi vào làm tại một tập đoàn lớn, cô mới hiểu việc thích nghi với môi trường công thì giỏi giang chuyện sách vở trường lớp thôi là chưa đủ. Sau đó, Choi chuyển sang làm môi giới bất động sản nhưng rồi cũng sớm bỏ cuộc chủ yếu vì thấy không hợp với việc liên tục tiếp xúc với khách hàng. Hiện cô học nghề vận hành tàu hỏa, hướng đến công việc bình lặng và độc lập hơn. Ngã rẽ sự nghiệp của Choi có vẻ khác thường, nhưng cô khẳng định đây là hành trình thấu hiểu bản thân, không phải những cú trượt dài liên tiếp trong sự nghiệp. Choi nói rằng: “Hạnh phúc đối với tôi giờ đây là không biến cố, không khách hàng khó tính, không chính trị công sở. Chỉ đơn giản là được lặng lẽ làm tốt phần việc của mình”.
Giới chuyên gia nhận định những câu chuyện này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong quan niệm về thành công của thế hệ trẻ.
Giáo sư xã hội học Yoon Yin-jin tại Đại học Hàn Quốc phân tích: “Ở các thế hệ trước, thành công thường được đo đếm bằng bằng cấp, danh tiếng của công ty hay mức thu nhập, bởi chúng thường là nền tảng cho sự ổn định và thăng tiến. Thế nhưng, nhiều người trẻ hôm nay trưởng thành trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng chậm, cạnh tranh khốc liệt và cơ hội đổi đời ngày càng hạn chế. Nhiều người không còn tin rằng cứ áp dụng công thức cũ là nghiễm nhiên cuộc sống an ổn hơn.
Lao động trẻ ngày càng chú trọng đến quyền tự chủ, sức khỏe tinh thần và mức độ phù hợp công việc với tính cách cá nhân, thay vì chỉ nhìn vào mức lương hay địa vị xã hội. Đây không phải là biểu hiện của ngại khó, ngại khổ, mà đúng hơn là sự chuyển dịch từ chạy theo chuẩn mực thành công được xã hội công nhận sang kiến tìm một cuộc sống bền vững cho chính mình”.
Dù vậy, điều này không đồng nghĩa với việc các trường đại học danh giá hay những tập đoàn lớn mất đi sức hút. Đây vẫn là những điểm đến có tỷ lệ chọi khốc liệt nhất đối với học sinh và người tìm việc. Chỉ là việc giành được một suất làm việc tại những nơi này không còn được coi là đích cuối cùng của hành trình sự nghiệp.
Giáo sư Yoon cho rằng, trong bối cảnh thế hệ trẻ đang viết lại công thức thành công, điều khiến họ toại nguyện không còn là mưu cầu cả xã hội công nhận, mà là tự mình quyết định sẽ trở thành ai ngay từ đầu.
Trịnh Hằng (theo Asia News Network)