Tuy nhiên, để dòng vốn hơn 1 triệu tỷ đồng thực sự phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải ngân nhanh mà còn phải gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tăng cường minh bạch trong công tác điều hành.
Đầu tư công giữ vai trò "đầu kéo" của tăng trưởng
Năm 2026, Chính phủ giao kế hoạch vốn đầu tư công hơn 1,014 triệu tỷ đồng nhằm tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh các động lực truyền thống như tiêu dùng và xuất khẩu vẫn còn nhiều thách thức.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, 6 tháng cuối năm nền kinh tế phải đạt mức tăng trưởng gần 12%. Trong bức tranh đó, đầu tư công tiếp tục được xác định là "đầu kéo" quan trọng. Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương nhận định, quý II, đầu tư công đã trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng khi tiến độ giải ngân được cải thiện rõ rệt, đặc biệt tại các dự án hạ tầng quy mô lớn, có sức lan tỏa mạnh. Việc đẩy nhanh giải ngân không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng ngành xây dựng và các lĩnh vực liên quan mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút đầu tư tư nhân, nâng cao năng lực sản xuất và hoàn thiện kết cấu hạ tầng trong trung và dài hạn.
Nghị quyết số 168/NQ-CP về cập nhật kịch bản tăng trưởng và các giải pháp trọng tâm, nhằm đưa tăng trưởng kinh tế năm 2026 đạt từ 10% trở lên gắn với giữ ổn định kinh tế vĩ mô, được Chính phủ ban hành vào cuối tháng 6 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương bảo đảm giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công, đồng thời xây dựng kịch bản giải ngân theo từng tháng, từng quý và gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu.
Báo cáo của Bộ Tài chính gửi Thủ tướng Chính phủ về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 cho thấy, lũy kế đến hết ngày 16/7, cả nước đã giải ngân 378.009,9 tỷ đồng, đạt 37,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Có 8 bộ, cơ quan và 22 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt mức bình quân chung cả nước trở lên. Một số đơn vị có giá trị giải ngân lớn, trên 15.000 tỷ đồng gồm: Bộ Quốc phòng (26.400 tỷ đồng); Bộ Công an (22.700 tỷ đồng); TP Hà Nội (66.800 tỷ đồng); TPHCM (53.500 tỷ đồng) và TP Hải Phòng (17.000 tỷ đồng). Tuy nhiên, vẫn còn 25 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung cả nước. Trong đó, 6 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 5% hoặc chưa giải ngân gồm: Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Kiểm toán Nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Từ "báo cáo tiến độ" sang "chấm điểm trách nhiệm"
Nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhiều địa phương xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Hà Nội là một trong những điểm sáng khi tỷ lệ giải ngân đạt hơn 51,8% kế hoạch, tương đương trên 62.000 tỷ đồng, đứng đầu cả nước về giá trị tuyệt đối. Đối với các dự án chậm tiến độ, Hà Nội kiên quyết điều chuyển vốn sang những công trình có khả năng giải ngân tốt hơn. Thành phố cũng đang xây dựng hệ thống dữ liệu số để theo dõi tiến độ thi công và giải ngân theo thời gian thực.
Tại An Giang, hơn 32% kế hoạch vốn đã được giải ngân trong 6 tháng đầu năm. Riêng các dự án phục vụ Tuần lễ cấp cao APEC 2027 đạt tỷ lệ trên 38%, cao hơn mức bình quân chung.
Trong khi đó, Lạng Sơn có tốc độ tăng trưởng thấp hơn kỳ vọng đang tập trung tháo gỡ các dự án tồn đọng, đẩy nhanh tiến độ tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, đồng thời quyết tâm giải ngân 100% kế hoạch vốn nhằm tạo động lực bứt phá cho tăng trưởng.
Một điểm mới đáng chú ý trong công tác điều hành đầu tư công năm 2026 là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm kết quả giải ngân vốn đầu tư công đối với các bộ, ngành và địa phương. Theo phương án mới, việc chấm điểm sẽ được thực hiện định kỳ hằng tháng, hằng quý và cả năm trên hệ thống công nghệ thông tin của Bộ Tài chính, đồng thời kết nối với Hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, kết quả chấm điểm hằng tháng và hằng quý sẽ có ý nghĩa nhắc nhở, cảnh báo đối với những đơn vị giải ngân thấp. Trong khi đó kết quả cả năm sẽ là căn cứ để đánh giá chất lượng điều hành, thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu. Điều đáng chú ý là Bộ tiêu chí mới không chỉ mang tính giám sát mà còn tạo động lực cạnh tranh lành mạnh giữa các địa phương. Những đơn vị giải ngân tốt sẽ được biểu dương. Các đơn vị chậm trễ sẽ phải đối diện với áp lực về trách nhiệm giải trình. Bộ Tài chính dự kiến vận hành thử hệ thống chấm điểm trong các kỳ báo cáo tháng 7, 8 và 9 trước khi chính thức áp dụng từ tháng 10.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng 2 con số đang đặt ra yêu cầu rất cao, việc khơi thông dòng vốn đầu tư công không chỉ là nhiệm vụ về tài chính mà còn là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương. Khi trách nhiệm được lượng hóa bằng dữ liệu và kết quả được công khai minh bạch, đầu tư công sẽ tiếp tục phát huy vai trò là động lực quan trọng, tạo xung lực mới cho tăng trưởng kinh tế và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn tới.
Minh Châu