Dân số của Liên minh châu Âu (EU) gồm 27 quốc gia sẽ đạt đỉnh vào năm 2029 trước khi suy giảm trong những thập niên tiếp theo - theo một báo cáo công bố tháng 7. Điều này làm nổi bật những thách thức lớn mà khối này phải đối mặt do tình trạng dân số già hóa.
Hiện EU có 450,6 triệu dân, nhưng các nhà nghiên cứu ước tính con số này sẽ đạt mức cao nhất là 453,3 triệu người vào năm 2029 trước khi bước vào giai đoạn suy giảm chậm nhưng kéo dài. Dân số EU được dự báo giảm xuống còn 398,8 triệu người vào năm 2100, tương đương mức giảm tổng thể 11,7%, đưa quy mô dân số trở lại mức từng ghi nhận vào thập niên 1970. Người châu Âu hiện sống thọ hơn bao giờ hết nhờ những cải thiện vượt bậc trong chăm sóc y tế cũng như điều kiện sống và an sinh xã hội. Tuy nhiên, dân số già hóa đặt ra nhiều thách thức đối với xã hội và nền kinh tế EU. Mặc dù nhập cư có thể giúp giảm bớt một phần tác động, đây không phải là giải pháp toàn diện mà châu Âu kỳ vọng.
Trung tâm Nghiên cứu Chung (JRC) thuộc cơ quan hành pháp EU cho biết, tuổi thọ trung bình khi sinh đã đạt 81,5 tuổi vào năm 2024. Theo trung tâm này, đến năm 2050, gần 1/3 cư dân EU sẽ từ 65 tuổi trở lên, trong khi hiện nay tỷ lệ này chỉ là khoảng 1/5 dân số. Đến năm 2100, tuổi thọ trung bình có thể vượt 90 tuổi đối với phụ nữ và 86 tuổi đối với nam giới.
EU cho biết những xu hướng này tạo ra các thách thức đáng kể, bao gồm tình trạng thiếu hụt lao động, áp lực lên ngân sách công, cũng như gánh nặng đối với các hệ thống chăm sóc và giáo dục. Tuy nhiên, không phải mọi tác động đều tiêu cực. Báo cáo chỉ ra sự phát triển của “nền kinh tế bạc”, thị trường hàng hóa và dịch vụ ngày càng mở rộng dành cho người cao tuổi. Các nhà nghiên cứu nhận định nhập cư có thể giúp bù đắp một phần tác động của biến đổi nhân khẩu học tại châu Âu, nhưng chỉ có ảnh hưởng hạn chế đối với mục tiêu giải quyết hoàn toàn những thách thức do dân số già hóa gây ra.
Tuy vậy, khi tỷ lệ sinh tiếp tục giảm, nhập cư đóng vai trò cân bằng một phần những tác động tiêu cực của tình trạng già hóa dân số và sự thu hẹp lực lượng lao động, báo cáo cho biết. “Nhập cư là một điều cần thiết", Ủy viên EU Dubravka Suica nói với các phóng viên. Số trẻ em được sinh ra trên mỗi phụ nữ tại châu Âu đã giảm liên tục kể từ những năm 1960. Tỷ suất sinh giảm xuống còn 1,34 con/phụ nữ vào năm 2024, thấp hơn nhiều so với mức thay thế dân số 2,1 con/phụ nữ cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định nếu không có nhập cư.
Độ tuổi trung bình của người châu Âu là 44,9 vào năm 2025, song có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia thành viên EU. Ireland là một trong những nước trẻ nhất với độ tuổi trung bình 39,6 tuổi, trong khi tại Italy con số này là 49,1 tuổi.
“Chúng ta đang sống lâu hơn và khỏe mạnh hơn bao giờ hết, một trong những thành tựu lớn nhất của nhân loại. Nhưng biến đổi nhân khẩu học đang định hình lại xã hội, nền kinh tế và thị trường lao động của chúng ta", bà Suica cho biết trong một tuyên bố. “Chúng ta phải hành động ngay từ bây giờ để biến sự chuyển đổi này thành một cơ hội", bà nói thêm.
EU khẳng định khối này cần nâng cao năng suất lao động và giảm tỷ lệ thất nghiệp để bù đắp tác động từ lực lượng lao động đang thu hẹp. Báo cáo cho biết hiện khoảng 20% người châu Âu trong độ tuổi lao động không tham gia lực lượng lao động, trong khi khoảng 8 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập cũng như không được đào tạo nghề. Tình trạng này mang tính đặc thù của châu Âu, bởi dân số toàn cầu nhìn chung vẫn đang tăng. Theo báo cáo, tăng trưởng dân số thế giới ngày càng tập trung tại một số khu vực ở châu Phi cận Sahara, Nam Á và một số quốc gia Trung Đông.
Hoạt động đào tạo cũng sẽ đóng vai trò trung tâm trong chiến lược của EU. Trong bối cảnh lực lượng lao động dự kiến tiếp tục thu hẹp, EU đang tập trung nâng cao kỹ năng thông qua các chính sách đào tạo lại và phát triển nghề nghiệp. Chiến lược Liên minh Kỹ năng (Union of Skills) của EU hướng tới mục tiêu tăng cường học tập suốt đời bằng cách hỗ trợ đào tạo nghề và tạo ra các việc làm đòi hỏi kỹ năng cao.
Ủy ban châu Âu cũng nhấn mạnh vai trò mà lao động nhập cư có tay nghề có thể đóng góp. Việc tiếp nhận lao động từ các quốc gia ngoài EU có thể giúp lấp đầy tình trạng thiếu nhân lực trong những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất của sự thiếu hụt lao động, từ đó hỗ trợ đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, Brussels nhấn mạnh rằng ưu tiên hàng đầu vẫn là “phát triển kỹ năng của những người đã sinh sống trong EU thông qua các chương trình giáo dục và đào tạo”.
Thách thức đối với châu Âu trong những thập niên tới sẽ là làm thế nào để biến một xã hội đang già hóa và thu hẹp dân số thành một xã hội vẫn có khả năng đổi mới, duy trì năng lực cạnh tranh và bảo đảm sự gắn kết giữa các thế hệ.
ĐỨC HOÀNG (theo ST)