Việt Nam thiếu hơn 600.000 nhân sự chuyên trách về an ninh mạng
Vài năm trở lại đây, AI được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong mọi lĩnh vực, từ tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử đến y tế, giáo dục và sản xuất. Cùng với sự bùng nổ của AI là nguy cơ tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu và các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi. Điều đó khiến an toàn thông tin trở thành một trong những lĩnh vực được Chính phủ và doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.
Không giống suy nghĩ của nhiều người rằng AI sẽ thay thế lao động trong lĩnh vực công nghệ, các chuyên gia cho rằng sự phát triển của AI lại càng làm tăng nhu cầu về đội ngũ an toàn thông tin. Các hệ thống AI, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, internet vạn vật (IoT) hay hạ tầng số đều cần được bảo vệ trước nguy cơ bị tấn công. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ chuyên gia an ninh mạng.
Tuy nhiên, theo Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), Việt Nam hiện mới có khoảng 56.000 nhân lực an toàn thông tin, trong khi nhu cầu của thị trường lên tới hơn 700.000 người. Đồng nghĩa lĩnh vực này đang thiếu hụt hơn 600.000 nhân lực có chuyên môn, tạo ra dư địa việc làm rất lớn trong nhiều năm tới.
Phần lớn doanh nghiệp tại Việt Nam đều gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân sự an toàn thông tin có trình độ chuyên môn cao. Không chỉ thiếu về số lượng, thị trường còn thiếu các vị trí chuyên sâu như chuyên gia phân tích mã độc, kiểm thử xâm nhập (Pentest), ứng cứu sự cố, điều tra số, kiến trúc sư an ninh mạng hay chuyên gia bảo mật đám mây.
Theo khảo sát trên 4.935 tổ chức và doanh nghiệp, thì hơn 20,06% đơn vị chưa có nhân sự chuyên trách, trong khi 35,56% chỉ bố trí được không quá 5 người phụ trách - con số quá nhỏ so với nhu cầu thực tế (một hệ thống giám sát an ninh mạng tập trung SOC hoạt động 24/7 yêu cầu tối thiểu 8 - 10 chuyên gia mỗi tổ chức).
Tình trạng thiếu hụt nhân sự an ninh mạng không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Theo Báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân do NCA thực hiện, Việt Nam có hơn 552.000 cuộc tấn công mạng được ghi nhận với hơn 52% cơ quan, doanh nghiệp từng chịu tổn hại, tăng đáng kể so với mức 46,15% của năm 2024, cho thấy nguy cơ an ninh mạng hiện hữu. Song, nguồn nhân lực phục vụ cho an ninh mạng vẫn thiếu so với nhu cầu thực tế.
Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng, tập đoàn viễn thông và công ty tài chính sẵn sàng hợp tác với các trường đại học để tuyển dụng sinh viên từ rất sớm thông qua chương trình thực tập, học kỳ doanh nghiệp hoặc các cuộc thi an toàn thông tin.
Sinh viên tốt nghiệp ngành này có thể làm việc tại các doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng, công ty chứng khoán, hãng viễn thông, trung tâm dữ liệu, doanh nghiệp thương mại điện tử, cơ quan nhà nước hoặc các tập đoàn đa quốc gia. Khi quá trình chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh, phạm vi việc làm của ngành này được dự báo sẽ còn mở rộng hơn nữa.
Cơ hội việc làm lớn nhưng yêu cầu chuyên môn rất cao
Theo báo cáo tuyển dụng của các công ty về nhân sự như: VietnamWorks, TopCV, ITviec và Michael Page, sinh viên ngành an toàn thông tin mới tốt nghiệp thường có mức thu nhập khoảng 12 - 20 triệu đồng/tháng. Sau vài năm kinh nghiệm, nhiều vị trí chuyên gia đạt 30 - 60 triệu đồng/tháng, trong khi các vị trí quản lý, chuyên gia cao cấp hoặc giám đốc an toàn thông tin (CISO) tại doanh nghiệp lớn có thể đạt từ 100 - 200 triệu đồng/tháng hoặc cao hơn, tùy quy mô doanh nghiệp và năng lực cá nhân.
Dù được đánh giá là một trong những ngành có triển vọng nhất của nền kinh tế số, an toàn thông tin cũng không phải lựa chọn dễ dàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng tốt về toán học, lập trình, mạng máy tính, hệ điều hành và tư duy phân tích. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học phải thường xuyên cập nhật công nghệ mới bởi các hình thức tấn công mạng thay đổi gần như mỗi ngày. Một chuyên gia an toàn thông tin không chỉ bảo vệ hệ thống trước các nguy cơ hiện hữu mà còn phải dự báo những phương thức tấn công mới để xây dựng giải pháp phòng ngừa.
Khác với nhiều ngành công nghệ thông tin truyền thống, áp lực công việc trong lĩnh vực này khá lớn. Đội ngũ ứng cứu sự cố hoặc vận hành trung tâm giám sát an ninh mạng (SOC) thường phải trực 24/7 để xử lý các cuộc tấn công bất ngờ. Khi xảy ra sự cố, thời gian phản ứng được tính bằng phút, thậm chí bằng giây, bởi chỉ một lỗ hổng nhỏ cũng có thể gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.
Theo PGS, TS Nguyễn Hải Đăng, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, thách thức lớn nhất trong công tác đào tạo nguồn nhân lực an ninh mạng hiện nay xuất phát từ chính tốc độ phát triển rất nhanh của lĩnh vực này, trong khi năng lực đào tạo ở nhiều cơ sở giáo dục đại học chưa theo kịp cả về nội dung, phương thức tổ chức đào tạo và điều kiện bảo đảm chất lượng. Có thể thấy khoảng cách giữa nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động và năng lực đào tạo hiện nay bộc lộ rõ nhất ở khâu thực hành, xử lý tình huống thực tế và khả năng sẵn sàng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp. Phần lớn sinh viên có nền tảng kiến thức cơ bản tương đối tốt, nhưng vẫn còn thiếu kinh nghiệm trong triển khai, vận hành hệ thống an toàn thông tin và ứng phó sự cố trong môi trường thực, nơi các yêu cầu về tốc độ, độ chính xác và trách nhiệm là rất cao.
“Điều này đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải chủ động xây dựng và phát triển các chương trình đào tạo bài bản, cập nhật theo chuẩn mực quốc tế, gắn chặt với thực tiễn công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động, qua đó từng bước hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn không gian số trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia”, PGS, TS Nguyễn Hải Đăng nhấn mạnh.
Diệu Ngọc