Muốn hút "đại bàng", phải tạo hệ sinh thái đủ mạnh
Trong 7 tháng đầu năm, vốn FDI thực hiện đạt khoảng 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ. Không chỉ quy mô vốn tiếp tục tăng, cơ cấu đầu tư cũng cho thấy tín hiệu tích cực khi ngày càng nhiều dự án hướng vào công nghệ và đổi mới sáng tạo thay vì những ngành có giá trị gia tăng thấp. Theo các chuyên gia, Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, sức hấp dẫn ấy sẽ khó được duy trì nếu chỉ dựa vào các lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ, quỹ đất hay ưu đãi thuế.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV nhận định, yếu tố quyết định để thu hút FDI thế hệ mới không nằm ở mức ưu đãi mà ở năng lực hấp thụ công nghệ, khả năng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước và sức mạnh đổi mới sáng tạo của nền kinh tế. Nếu doanh nghiệp nội địa không đủ khả năng tham gia chuỗi giá trị, dòng vốn đầu tư dù lớn cũng khó tạo ra giá trị gia tăng bền vững.
Quan điểm này cũng phù hợp với đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) khi cho rằng, FDI không chỉ mang theo dòng vốn mà còn là kênh lan tỏa công nghệ, kỹ năng quản trị và tri thức. Điều Việt Nam cần hướng tới không đơn thuần là tăng số lượng dự án mà là tận dụng hiệu quả những giá trị mà dòng vốn chất lượng cao mang lại.
Trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI hiện nay, điều các tập đoàn quốc tế tìm kiếm không còn là những gói ưu đãi lớn nhất mà là một môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. Ông Mark Gillin, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) cho rằng, những quy định rõ ràng, việc thực thi nhất quán và cơ chế đối thoại thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa không kém các chính sách ưu đãi đầu tư. Trong khi đó, đại diện các hiệp hội doanh nghiệp Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản và Đức cũng đều nhấn mạnh tầm quan trọng của một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định cùng hệ sinh thái công nghiệp đủ sức hỗ trợ các dự án công nghệ cao phát triển lâu dài.
Đầu tư cho con người để giữ chân dòng vốn chất lượng
Nếu thể chế được ví như nền đất thì nguồn nhân lực chính là "mạch nước" nuôi dưỡng hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao. Đây cũng là yếu tố được hầu hết các tập đoàn đa quốc gia nhắc đến khi đánh giá sức hấp dẫn của một điểm đến đầu tư.
Các doanh nghiệp nước ngoài đều cho rằng, lợi thế về chi phí lao động của Việt Nam sẽ dần thu hẹp. Điều họ cần là lực lượng lao động có kỹ năng, khả năng làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu sản xuất thông minh và tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao.
Theo đại diện SingCham Việt Nam, để tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần đầu tư mạnh cho đào tạo nghề, kỹ năng quản trị và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp đa quốc gia với doanh nghiệp trong nước. Trong khi đó, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình cho rằng, đất nước cần nhanh chóng chuẩn bị đội ngũ kỹ sư trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số nếu không muốn bỏ lỡ cơ hội từ làn sóng dịch chuyển đầu tư toàn cầu.
Theo nhiều chuyên gia, bên cạnh việc đào tạo nguồn nhân lực mới, Việt Nam cũng cần tận dụng lực lượng kỹ sư, chuyên gia đã trưởng thành trong môi trường làm việc của các tập đoàn FDI. Đây là nguồn nhân lực giàu kinh nghiệm, có thể trở thành cầu nối giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những chuyển động tại Hải Phòng là minh chứng rõ nét cho xu hướng thay đổi trong thu hút đầu tư nước ngoài. Trong 7 tháng, địa phương thu hút khoảng 3,26 tỷ USD vốn FDI, trong đó phần lớn tập trung vào các lĩnh vực bán dẫn, điện tử, robot, vật liệu mới và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn như LG Innotek, Lite-On, Shin-Etsu hay Rorze Robotech không chỉ mang đến nguồn vốn mới mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất hiện đại, tạo sức hút đối với các doanh nghiệp vệ tinh và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ thực tiễn này có thể thấy, giá trị lớn nhất của dòng vốn FDI không chỉ nằm ở những con số đăng ký hay vốn thực hiện mà ở khả năng chuyển giao công nghệ, tạo việc làm chất lượng cao, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy doanh nghiệp Việt từng bước tham gia vào các mắt xích có giá trị cao hơn. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh thu hút FDI trong giai đoạn mới không còn là cuộc đua về ưu đãi thuế hay lao động giá rẻ. Thay vào đó, các quốc gia sẽ cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực trình độ cao, năng lực đổi mới sáng tạo và sức mạnh của khu vực doanh nghiệp trong nước.
XUÂN MAI