Làng nghề - Di sản sống cần được bảo vệ
Làng gốm Bát Tràng nằm bên bờ tả ngạn sông Hồng, thuộc xã Bát Tràng (TP Hà Nội), có lịch sử phát triển lâu đời hơn 700 năm tuổi. Nghề làm gốm tại Bát Tràng đã có từ thế kỷ 14. Ông Nguyễn Xuân Hiền, chủ lò gốm Hương Hiền (xã Bát Tràng) cho biết: "Bảo tồn nghề gốm Bát Tràng là việc quan trọng để giữ gìn giá trị văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Một cách bảo tồn hiệu quả là kết hợp kỹ thuật làm gốm thủ công với thiết kế sáng tạo để sản phẩm vừa mang đậm nét truyền thống, vừa phù hợp với nhu cầu hiện đại".
Năm 2023, nghề gốm Bát Tràng chính thức được Bộ VH-TT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thể hiện sự ghi nhận, tinh thần gìn giữ bảo tồn đối với những giá trị văn hóa mà nghề gốm đã mang lại cho cộng đồng.
Xã Bát Tràng hiện có khoảng 200 doanh nghiệp, hơn 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ giải quyết cho hàng chục nghìn lao động, mỗi ngày sản xuất ra với các sản phẩm đa dạng từ vật dụng gia đình đến các tác phẩm nghệ thuật, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn xuất khẩu. Bên cạnh việc đón nhận lượng lao động lớn, Bát Tràng còn đón khoảng 300.000 lượt khách du lịch mỗi năm không chỉ giúp bảo tồn nghề truyền thống mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho người dân địa phương. Mô hình "du lịch làng nghề" tại Bát Tràng đã bước đầu ghi nhận những tín hiệu tích cực. "Chính nhờ du lịch mà sản phẩm Bát Tràng được biết đến nhiều hơn, lớp trẻ cũng bắt đầu quay trở lại học nghề, yêu nghề", nghệ nhân Nguyễn Văn Hiền chia sẻ. Tuy nhiên, áp lực của đô thị hóa, sự thay đổi thị hiếu tiêu dùng và nguy cơ mai một các kỹ thuật làm gốm cổ truyền đang đặt ra nhiều thách thức. Việc bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch tại Bát Tràng được TP Hà Nội coi là vấn đề cốt lõi.
Bảo tồn làng nghề gắn với phát triển kinh tế đêm
Không chỉ nổi tiếng về gốm sứ, Bát Tràng sở hữu hệ thống di sản vật thể và phi vật thể đồ sộ với 47 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 10 di tích cấp quốc gia (đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, Văn Chỉ...); di tích lịch sử cách mạng nơi nhạc sĩ Văn Cao in lần đầu tiên bản "Tiến quân ca"; 23 ngôi nhà cổ, 16 nhà thờ họ xây bằng gạch Bát Tràng rêu phong, tạo nên không gian ngõ cổ mang đậm hơi thở thời gian. Đặc biệt, Bát Tràng tự hào là một trong hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu, đồng thời nắm giữ 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm: Nghề làm gốm truyền thống Bát Tràng; Hội làng Bát Tràng; Tri thức nấu cỗ Bát Tràng.
Đứng trước yêu cầu chuyển dịch kinh tế đô thị, mở rộng không gian dịch vụ và phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô, Bát Tràng đang chủ động triển khai định hướng phát triển kinh tế đêm gắn với bảo tồn di sản làng nghề.
Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Hoàng Tiến Dũng cho biết, mới đây UBND TP Hà Nội phê duyệt Đề án "Phát triển kinh tế đêm trên địa bàn TP Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045", Bát Tràng được lựa chọn là một trong những không gian trọng điểm để triển khai mô hình kinh tế đêm. Mô hình này gắn liền với Đề án thành lập "Khu phát triển thương mại và văn hóa Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng" vận hành theo phương pháp "bảo tàng sống".
Từ trước đến nay, các hoạt động du lịch tại Bát Tràng chủ yếu diễn ra vào ban ngày. Du khách tham quan chợ gốm, trải nghiệm làm các sản phẩm của làng nghề, rồi rời đi trong ngày, dẫn đến thời gian lưu trú ngắn và mức chi tiêu chưa tương xứng với tiềm năng di sản. “Việc phát triển kinh tế đêm không chỉ giúp kéo dài chuỗi giá trị du lịch, gia tăng chi tiêu của du khách, mà còn mở ra cơ hội kinh doanh cho cộng đồng địa phương, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang dịch vụ - thương mại chất lượng cao. Đây cũng là giải pháp bảo tồn động, giúp di sản làng nghề tiếp tục sống và tỏa sáng dưới ánh đèn đêm, thu hút thế hệ trẻ và du khách quốc tế”, Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Hoàng Tiến Dũng kỳ vọng.
Theo lãnh đạo xã Bát Tràng, để đưa định hướng phát triển kinh tế đêm gắn với bảo tồn làng nghề đi vào thực tiễn hiệu quả và bền vững, xã tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp trọng tâm: Quy hoạch hạ tầng và tổ chức giao thông thông minh, cải tạo nâng cấp đường ngõ xóm, bãi đỗ xe tập trung, hệ thống chiếu sáng nghệ thuật, nhà vệ sinh công cộng; kết nối linh hoạt giao thông đường bộ (xe điện, xe buýt) và tuyến du lịch đường thủy nội địa sông Hồng; tích hợp hệ thống chỉ dẫn bản đồ số hóa qua mã QR code cho du khách. Đồng thời xã đẩy mạnh chuyển đổi số và truyền thông thương hiệu, xây dựng cơ sở dữ liệu số kinh tế đêm, ứng dụng thanh toán không dùng tiền mặt, phát triển App/Mini App phục vụ đặt tour và trải nghiệm; quảng bá mạnh mẽ thương hiệu "Đêm Bát Tràng - Hành trình của đất và lửa" trên các nền tảng truyền thông số.
Nguyệt Hà