Hiệu quả nhanh bất thường và những hệ lụy thật
Mới đây, Khoa Điều trị Gan - Mật - Tụy, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã tiếp nhận bệnh nhân nữ 70 tuổi (Hà Nội) nhập viện trong tình trạng vàng da, mệt mỏi và chán ăn kéo dài.
Bệnh nhân có tiền sử tự sử dụng thuốc nam điều trị bệnh xương khớp liên tục khoảng 2 tháng. Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh bị tổn thương gan cấp liên quan đến việc sử dụng thuốc nam và phải điều trị tích cực kết hợp thay huyết tương.
Theo ThS, bác sĩ Đinh Trường Giang, Khoa Điều trị Gan - Mật - Tụy, nhiều người vẫn cho rằng thuốc nam có nguồn gốc thảo dược nên hoàn toàn an toàn và có thể dùng lâu dài mà không gây tác dụng phụ.
“Đây là quan niệm chưa đầy đủ. Một số sản phẩm thuốc nam không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm định chất lượng có thể chứa các hoạt chất gây độc cho gan, thận hoặc tương tác bất lợi với các thuốc điều trị khác”, bác sĩ Giang cho biết.
Không chỉ gây tổn thương gan, việc tự ý sử dụng thuốc nam kéo dài còn có thể dẫn đến suy giảm chức năng thận, rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng hoặc che lấp các triệu chứng của bệnh lý nền, khiến việc chẩn đoán và điều trị bị chậm trễ.
Sự nguy hiểm của các loại thuốc đông y giả còn nằm ở chỗ chúng tạo ra cảm giác khỏi bệnh nhanh. Kết quả giám định một số mẫu thuốc đông y giả cho thấy có mẫu chứa tới khoảng một phần ba hàm lượng là corticoid và paracetamol. Đây đều là các hoạt chất có tác dụng giảm đau, chống viêm, hạ sốt, khiến người dùng nhanh chóng thấy triệu chứng thuyên giảm.
Nhưng chính hiệu quả tức thời ấy lại che giấu nguy cơ lâu dài. Việc sử dụng corticoid không đúng chỉ định hoặc kéo dài có thể gây loãng xương, tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tuyến thượng thận, suy giảm miễn dịch. Paracetamol dùng quá liều hoặc kéo dài có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.
Thực tế cho thấy không ít đối tượng đã mạo danh lương y, quảng cáo thảo dược chữa yếu sinh lý, xương khớp, hen suyễn… để bán hàng với quy mô lớn. Có trường hợp chốt khoảng 40.000 đơn hàng, thu lợi bất chính tới 120 tỷ đồng. Đây không chỉ là hành vi gian lận thương mại mà còn là sự lợi dụng niềm tin của người bệnh, biến thuốc thành “thần dược” để trục lợi.
Thủ đoạn pha trộn tân dược vào thuốc đông y
Ngày 3/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Hà Quang Phước (SN 1952, trú tại phường Dương Nội, Hà Nội) và Bùi Thị Tiết (SN 1988, trú tại xã Dũng Tiến, tỉnh Phú Thọ) về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh” theo khoản 1 Điều 194 Bộ luật Hình sự.
Theo tài liệu điều tra, từ năm 2024, do thuốc đông y tiêu thụ chậm vì tác dụng không nhanh, Phước đã nảy sinh ý định pha trộn thuốc hóa dược vào thuốc đông y, thuốc cổ truyền nhằm tạo hiệu quả giảm đau tức thời, từ đó thu hút người mua.
Các loại thuốc được sử dụng để pha trộn gồm: Paracetamol, Prednisolone, Dexamethasone, Indomethacin, Chlorpheniramine, Furosemide… Sau khi nghiền thành bột, những hoạt chất này được trộn với thuốc đông y có nguồn gốc thảo dược, đóng gói trong túi nilon và dán nhãn “Thuốc đông y gia truyền”.
Thông qua quá trình sinh hoạt tại Hội thầy thuốc Đông y, Phước quen biết Bùi Thị Tiết và được Tiết hướng dẫn cách thu mua, sơ chế, nghiền thảo dược. 2 đối tượng cùng pha trộn theo tỷ lệ khoảng 100 gam thuốc đông y với 3 viên thuốc giảm đau, sau đó đóng gói, dán nhãn và bán cho người bệnh.
Khám xét nơi ở và nơi làm việc của Hà Quang Phước, lực lượng chức năng thu giữ 2.772 gói thuốc mang nhãn “Đông y gia truyền”, nhiều thuốc hóa dược, vỏ thuốc đã qua sử dụng và các bao nguyên liệu dạng bột. Tại cơ sở của Bùi Thị Tiết, công an thu giữ 3.000 gói sản phẩm “Bách bệnh”, sổ sách ghi chép hoạt động buôn bán, tem nhãn, máy nghiền, máy ép nhiệt cùng nhiều loại thuốc tân dược.
Điều đáng lo ngại là quá trình điều tra mở rộng cho thấy số lượng sản phẩm đông y pha trộn thuốc tân dược còn lớn hơn nhiều so với tang vật ban đầu bị phát hiện.
Trước đó, vào tháng 1, Công an TPHCM đã khởi tố, bắt tạm giam 3 đối tượng để điều tra về hành vi sản xuất, buôn bán thuốc đông y giả. Cơ quan điều tra xác định các đối tượng đã trộn betamethasone - hoạt chất chống viêm, giảm đau mạnh - vào sản phẩm gắn mác “thuốc đông y”. Đây là hoạt chất không được phép sử dụng trong thuốc đông y. Trong vụ án này, lực lượng chức năng đã thu giữ 13.096 sản phẩm thuốc đông y giả cùng nhiều máy móc, nguyên liệu, tem nhãn, bao bì phục vụ hoạt động sản xuất.
Tại Nghệ An, một đường dây thuốc đông y giả khác cũng đã bị triệt phá. Gần 1.000 lọ thuốc giả được tiêu thụ từ năm 2025 đến nay, mang lại cho các đối tượng khoản lợi bất chính lên tới hàng trăm triệu đồng.
Điểm chung của các vụ việc là các đối tượng đều khai thác niềm tin của người dân đối với y học cổ truyền, sử dụng những lời quảng cáo như “thuốc nam gia truyền”, “chữa khỏi 100%”, “không tác dụng phụ”, “chữa bách bệnh” để tạo dựng lòng tin và mở rộng tiêu thụ.
Minh Châu