Từ trải nghiệm miễn phí đến lựa chọn lâu dài
Từ ngày 1/7, Hà Nội thực hiện miễn phí vé xe buýt đối với người dân đi lại trong khu vực Vành đai 1, nhằm hỗ trợ người sinh sống, làm việc trong vùng phát thải thấp và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông công cộng.
Anh Nguyễn Ngọc Quang (phường Hoàn Kiếm), làm việc tại phường Thanh Xuân đã gần 10 năm, di chuyển chủ yếu bằng xe máy và lên kế hoạch mua ô tô. Tuy nhiên, sau một tháng trải nghiệm xe buýt miễn phí, anh đã thay đổi suy nghĩ. “Với người thường xuyên phải di chuyển như tôi, chính sách miễn phí vé xe buýt trong Vành đai 1 rất thiết thực. Đây cũng là yếu tố khiến tôi chuyển đổi từ sử dụng xe cá nhân sang phương tiện công cộng”, anh Quang chia sẻ.
Câu chuyện của chị Nguyễn Thu Hà (phường Cửa Nam) làm việc trên phố Bạch Mai cũng cho thấy sự thay đổi từ trải nghiệm ban đầu. Trước đây, chị Hà đi làm bằng xe máy. Khi thành phố triển khai miễn phí xe buýt trong Vành đai 1, chị chuyển sang xe buýt đơn giản vì muốn trải nghiệm. Sau vài chuyến đi, chị nhận thấy xe buýt điện mang lại cảm giác êm ái, sạch sẽ, an toàn và văn minh, cộng thêm việc không phải trả tiền vé trong phạm vi chính sách nên đã quyết định đi làm bằng xe buýt. Chị Hà cho rằng chuyển sang xe buýt cũng là cách góp phần giảm ô nhiễm môi trường. Chị mong chính sách được kéo dài hơn, đồng thời thành phố tiếp tục đầu tư các điểm trung chuyển để người dân thuận tiện kết nối với mạng lưới giao thông công cộng.
Đây cũng là điều chính sách cần hướng tới: Miễn phí có thể tạo cú hích ban đầu, nhưng chất lượng và sự thuận tiện mới quyết định người dân có tiếp tục lựa chọn xe buýt hay không. Tài xế Vũ Đình Hoàn, thuộc Tổng Công ty Vận tải xe buýt Hà Nội cho biết, lượng hành khách tăng đáng kể sau khi chính sách được triển khai. Lái xe, nhân viên phục vụ cũng tích cực tuyên truyền về lợi ích của phương tiện công cộng, khuyến khích hành khách cùng thay đổi thói quen đi lại. Những chuyển động này cho thấy một chính sách giao thông chỉ thực sự tạo được hiệu quả khi người dân chủ động tham gia. Vì thế, miễn phí vé không nên chỉ được nhìn như một khoản hỗ trợ trực tiếp cho hành khách. Giá trị lớn hơn là tạo ra cơ hội để người dân làm quen với phương tiện công cộng, từ đó hình thành một lựa chọn mới trong đời sống hàng ngày.
Bài học từ TPHCM: Miễn phí phải đi cùng chất lượng
TPHCM triển khai miễn phí vé xe buýt trên 134 tuyến gồm 109 tuyến có trợ giá và 25 tuyến không trợ giá từ ngày 1/7 đến hết năm. Trong 3 tháng đầu, hành khách được đi miễn phí mà chưa cần định danh hay xác thực thông tin.
Sau hơn một tháng thực hiện, hệ thống ghi nhận gần 8,5 triệu lượt khách, tăng 39% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, lượng hành khách sử dụng Metro tăng thêm 15%; tỷ lệ hành khách định danh qua thẻ vé điện tử tăng từ 9% lên 60%. Những con số này cho thấy khi rào cản về chi phí được tháo bỏ, giao thông công cộng có thể nhanh chóng thu hút thêm hành khách. Tuy nhiên, TPHCM cũng cho thấy một điều quan trọng: Người dân có thể đến với xe buýt vì chính sách miễn phí, nhưng để tiếp tục sử dụng, phương tiện này phải đúng giờ, thuận tiện và mang lại trải nghiệm tốt.
Tỷ lệ xe xuất bến đúng giờ đạt 97%. Dù vậy, ngành giao thông thành phố vẫn đặt yêu cầu cải thiện 3% còn lại, bởi chỉ cần thường xuyên lỡ giờ, phải chờ đợi quá lâu hoặc gặp khó khăn trong kết nối, người dân có thể quay trở lại với phương tiện cá nhân.
Đây cũng là bài toán Hà Nội cần tính đến trong quá trình phát triển giao thông công cộng. Chính sách miễn phí vé trong Vành đai 1 đang tạo tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, để những người như anh Quang hay chị Hà trở thành hành khách thường xuyên, thành phố cần tiếp tục nâng chất lượng xe buýt, tăng khả năng kết nối, cải thiện điểm dừng, điểm trung chuyển và khả năng tiếp cận của người dân.
Việc miễn phí trong Vành đai 1 cũng đặt ra những yêu cầu không đơn giản về vận hành. Hệ thống phải xác định chính xác quãng đường trong và ngoài khu vực miễn phí. Với hành khách sử dụng thẻ hoặc mã QR, việc quét khi lên và xuống xe là cần thiết để hệ thống tính toán và hoàn lại phần tiền được miễn. Những trục trặc ban đầu về thiết bị hoặc thao tác cho thấy công nghệ cần tiếp tục được hoàn thiện để chính sách trở nên đơn giản, thuận tiện hơn với người sử dụng, nhất là người cao tuổi.
Một thành phố xanh không chỉ được tạo nên bằng những quy định hạn chế xe cá nhân. Người dân chỉ sẵn sàng thay đổi khi họ có một lựa chọn khác đủ thuận tiện, an toàn và dễ tiếp cận. Vì thế, miễn phí vé xe buýt có thể được xem như một bước khởi đầu. Chính sách giúp người dân có cơ hội trải nghiệm phương tiện công cộng mà không phải cân nhắc quá nhiều về chi phí. Sau đó, chính chất lượng dịch vụ sẽ quyết định sự thay đổi ấy có trở thành thói quen hay không.
Mỗi ngày có thêm nhiều người để xe máy ở nhà và chọn xe buýt, hiệu quả của chính sách sẽ không chỉ nằm ở những khoản tiền vé được miễn. Đó còn là những phương tiện cá nhân ít hơn trên đường phố, lượng khí thải được giảm xuống, không gian đô thị bớt áp lực và người dân có thêm một lựa chọn đi lại văn minh.
Đ.THỌ