Nếu được tổ chức gắn với xúc tiến thương mại, những sự kiện này không chỉ tạo sức hút du lịch, kích cầu tiêu dùng tại chỗ mà còn có thể mở thêm đầu ra, gia tăng giá trị nông sản.
Khi lễ hội trở thành “đòn bẩy” thương mại
Nhìn từ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk có thể thấy rõ tiềm năng của mô hình này. Không chỉ dừng ở việc giới thiệu sản phẩm đặc trưng, lễ hội đang được địa phương định hướng trở thành một “đòn bẩy” kinh tế, mở thêm kênh tiêu thụ cho nông sản và hàng hóa nội địa.
Lễ hội Sầu riêng năm 2026 diễn ra từ ngày 15/8 đến 2/9, với quy mô kết nối và tiêu thụ được kỳ vọng tiếp tục tăng mạnh. Riêng chương trình diễu hành với hơn 500 xe bán tải chở sầu riêng đã vận chuyển trực tiếp hơn 1.000 tấn nông sản tươi để quảng bá và phục vụ du khách. Tính chung niên vụ gắn với các hoạt động xúc tiến thương mại trong khuôn khổ lễ hội, Đắk Lắk dự kiến hỗ trợ kết nối tiêu thụ gần 500.000 tấn sầu riêng của toàn tỉnh thông qua các hợp đồng liên kết.
Những con số này cho thấy một lễ hội nông sản, nếu được tổ chức gắn với xúc tiến thương mại, hoàn toàn có thể vượt ra ngoài phạm vi của một sự kiện quảng bá. Đây có thể trở thành điểm gặp gỡ trực tiếp giữa vùng nguyên liệu, hợp tác xã (HTX), hộ sản xuất và các nhà phân phối, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất với thị trường và nâng cao khả năng hình thành các đơn hàng quy mô lớn.
Quan trọng hơn, lễ hội còn là “sân khấu” để chứng thực chất lượng sản phẩm. Các nông sản đạt chuẩn VietGAP, OCOP, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu hoặc có mã số vùng trồng được giới thiệu trực tiếp tới người tiêu dùng, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Khi đó, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở lượng hàng hóa bán ra trong những ngày diễn ra lễ hội, mà còn ở uy tín thương hiệu và khả năng mở rộng thị trường sau sự kiện.
Không chỉ các địa phương có vùng nguyên liệu lớn mới có thể khai thác sức mạnh của mô hình này. Ngày 19/8, tại Đại siêu thị GO! Thăng Long (Hà Nội), Tập đoàn Central Retail Việt Nam khai mạc lễ hội “Tự hào đặc sản Việt” 2026, chào mừng Quốc khánh 2/9 và góp phần kích cầu tiêu dùng trong nước.
Lễ hội giới thiệu hơn 200 đặc sản và sản phẩm OCOP đến từ nhiều vùng miền, được triển khai trên hệ thống GO!, Tops Market và Mini Go! trên toàn quốc từ ngày 19/8 đến 9/9. Danh mục sản phẩm đa dạng, từ bánh cốm, bánh đậu xanh, mì Chũ, cá sạch sông Đà, cá ngừ nướng đến bơ, rong sụn, dừa xiêm, xoài cát Hòa Lộc, bưởi hồng da xanh, cua biển...
Theo thống kê của Bộ VH-TT&DL, Việt Nam hiện có khoảng 7.965 lễ hội diễn ra hằng năm trên cả nước. Trong đó, lễ hội truyền thống chiếm hơn 88%; nhóm lễ hội chuyên ngành về kinh tế, ngành hàng, nông sản và xúc tiến thương mại mới chiếm khoảng 1,5 - 2%, tương đương khoảng 120 - 150 sự kiện mỗi năm.
Những sự kiện như: Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, Lễ hội Xoài Đồng Tháp, Lễ hội Dừa Bến Tre hay Lễ hội Trái cây Nam bộ đang cho thấy khả năng kết hợp giữa quảng bá sản phẩm, văn hóa, du lịch và thương mại. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những sự kiện này không chỉ tạo “đỉnh” tiêu dùng trong vài ngày mà có thể kích hoạt cả một chuỗi giá trị kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Từ “sân khấu” đến “sàn giao dịch”
Theo GS, TS Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng văn hóa và Du lịch, lễ hội ngày nay đang từng bước vận hành như một không gian kinh tế trải nghiệm. Để kinh tế lễ hội thực sự phát huy vai trò kích cầu hàng hóa và nông sản, lễ hội phải trở thành điểm kích hoạt cho chuỗi giá trị kéo dài. Nói cách khác, khách hàng không chỉ đến để mua một sản phẩm tại gian hàng mà cần có cơ hội tiếp tục kết nối với vùng nguyên liệu, HTX và doanh nghiệp sau khi rời lễ hội.
Nếu được quy hoạch bài bản, một lễ hội nông sản có thể thu hút hàng trăm nghìn lượt khách, tạo nguồn thu đáng kể cho địa phương thông qua bán lẻ nông sản, dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận tải, vui chơi và các sản phẩm quà tặng OCOP. Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở khả năng hình thành các giao dịch B2B (hình thức giao dịch giữa các doanh nghiệp với nhau), kết nối nhà sản xuất với hệ thống phân phối, doanh nghiệp chế biến và đối tác xuất khẩu.
Từ góc độ này, lễ hội có thể được xem như một “sàn giao dịch” đặc biệt, nơi hàng hóa được giới thiệu không chỉ bằng sản phẩm mà còn bằng câu chuyện văn hóa, trải nghiệm vùng miền và những bằng chứng về chất lượng.
Đối với mục tiêu xuất khẩu, việc nâng tầm các lễ hội nông sản chuyên ngành thành những “hội chợ giao thương quốc tế thu nhỏ” có thể tạo thêm một mắt xích quan trọng trong chuỗi xúc tiến thương mại. Tại đó, doanh nghiệp và HTX không chỉ bán hàng mà còn có thể tìm kiếm đối tác, đàm phán hợp đồng, tìm hiểu tiêu chuẩn thị trường và xây dựng quan hệ thương mại dài hạn. Tuy nhiên, sức hút của lễ hội chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế nếu đi kèm hạ tầng dịch vụ phù hợp.
Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, lễ hội là sân chơi tạo sức hút tiêu thụ, nhưng hạ tầng dịch vụ mới là bệ phóng để biến lượng khách tham quan thành doanh thu thực tế. Do đó, cần đồng bộ hệ thống logistics và chuỗi cung ứng, từ vận chuyển, đi lại, bảo quản đến cung ứng hàng hóa. Bên cạnh đó, các khu vực giao thương, tư vấn pháp lý, truy xuất nguồn gốc và xuất xứ hàng hóa cần được bố trí ngay tại sự kiện. Khi những điều kiện này được chuẩn bị đầy đủ, doanh nghiệp và HTX có thể gặp trực tiếp nhà thu mua, tiến tới ký kết hợp đồng dài hạn thay vì chỉ bán lẻ tại gian hàng.
Đó cũng là bước chuyển quan trọng từ “lễ hội để bán hàng” sang “lễ hội để mở thị trường”. Khi được đặt trong một hệ sinh thái gồm sản xuất, phân phối, logistics, du lịch và xúc tiến thương mại, lễ hội nông sản không còn chỉ là điểm đến trong vài ngày mà có thể trở thành mắt xích thúc đẩy cả chuỗi giá trị nông sản phát triển bền vững.
Châu Anh