6/7 kỹ năng chưa đạt kỳ vọng ở các tân cử nhân
Báo cáo “Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026” do Trường Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) công bố cho thấy, trong 7 nhóm năng lực của sinh viên mới ra trường, các doanh nghiệp đánh giá năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất nhìn chung đạt yêu cầu.
Báo cáo dựa trên khảo sát 375 công ty trong và ngoài nước về quyết định tuyển dụng đối với sinh viên mới ra trường và 20 cuộc phỏng vấn chuyên sâu nhà tuyển dụng, lãnh đạo doanh nghiệp, các bên liên quan và các chuyên gia giáo dục.
Theo khảo sát, có 7 năng lực được nhà tuyển dụng coi trọng gồm: Quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, giao tiếp, khả năng thích ứng, tư duy phản biện, làm việc nhóm và hợp tác, năng lực số. Nhưng khi quan sát các tân cử nhân làm việc, các nhà tuyển dụng cho biết có đến 6 năng lực chưa đạt kỳ vọng. Khoảng thiếu hụt lớn nhất nằm ở kỹ năng quản lý thời gian và giải quyết vấn đề, sau đó là giao tiếp và tính thích ứng. Riêng năng lực số nhỉnh hơn kỳ vọng 3 điểm nhưng đây lại là năng lực mà mức độ đòi hỏi ngày càng tăng nhanh.
Điểm chung của những năng lực chưa đạt kỳ vọng là sự thiếu hụt lộ rõ khi cử nhân gặp phải công việc gấp, thông tin chưa đầy đủ và phải phối hợp với nhiều người để thực hiện. Trong tình huống này, doanh nghiệp cần nhân sự giữ đúng cam kết, báo cáo sớm khi việc có nguy cơ trễ hạn và tự đề xuất phương án giải quyết thay vì chờ hướng dẫn chi tiết.
Bên cạnh đó là kỹ năng quản trị thời gian, lập kế hoạch, giải quyết các vấn đề trong các tình huống thực tế.
Kết quả cho thấy đối với các sinh viên mới ra trường, điều doanh nghiệp đòi hỏi cao nhất không phải yếu tố chuyên môn hoặc kinh nghiệm cao mà là thái độ, sự bền bỉ, khả năng gắn bó lâu dài. Trong khi đó, nhiều bạn trẻ vào công ty vài hôm đã nghỉ hay gặp một vấn đề, một tình huống khó cũng nghỉ thay vì tìm cách giải quyết.
Cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và nhà trường
Báo cáo nghiên cứu của Trường Đại học BUV cũng cho thấy, quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường hiện chủ yếu dừng ở khâu tuyển dụng. 59% doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập nhưng chỉ 15% tham gia góp ý chương trình đào tạo, 23% chưa hợp tác với bất kỳ trường đại học nào.
Theo TS Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc, Tập đoàn Truyền thông Lê (Le Group), các nhà trường đã quan tâm đến đào tạo kỹ năng thông qua nhiều hoạt động. Tuy nhiên, những vấn đề đặt ra trong nhà trường vẫn mang tính chuyên môn trong khi môi trường doanh nghiệp yêu cầu phải xử lý tình huống thực tế đa dạng hơn như: Giao tiếp với sếp, xử lý mâu thuẫn với đồng nghiệp hay khi khách hàng không hài lòng…
Thực tế, còn nhiều doanh nghiệp chê nhà trường chưa đào tạo được nhân lực như mong muốn nhưng lại thờ ơ trong việc hỗ trợ nhà trường để đào tạo tốt hơn.
Là Phó Chủ tịch Hiệp hội văn hóa doanh nghiệp, ông Vinh cho hay một trong các tiêu chí của hiệp hội là doanh nghiệp phải tham gia, góp phần cùng cơ quan Nhà nước và cơ sở giáo dục trong đào tạo. Tuy nhiên, thực tế nhiều doanh nghiệp không có khả năng cùng làm việc với các trường đại học hoặc không biết phải phối hợp thế nào. Do đó, TS Vinh cho rằng nếu các trường chủ động đặt ra các yêu cầu cụ thể thì doanh nghiệp có thể hỗ trợ hiệu quả hơn.
Bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc Điều hành Navigos Search cho biết thêm đã từng trao đổi với nhiều doanh nghiệp và các doanh nghiệp đều bày tỏ sẵn lòng hỗ trợ các trường nếu được kết nối.
Dẫn chứng ngay những báo cáo nghiên cứu thị trường hàng năm của Navigos Search, bà Lan cho rằng, đây cũng có thể là tài liệu tham chiếu hữu ích cho các trường. “Hàng năm, trường có hàng nghìn sinh viên đi thực tập, mỗi sinh viên đều có thể đưa lại những phản hồi giá trị về việc thị trường đang cần gì, sinh viên đang thiếu gì và nhà trường cần điều chỉnh trong đào tạo ra sao”, bà Lan góp ý.
Hà Phương