Hàng nghìn vị trí cần bổ sung, nguồn cung chưa theo kịp
Làn sóng đầu tư hạ tầng mở ra nhiều cơ hội việc làm cho ngành xây dựng song cũng bộc lộ khoảng trống nhân lực ngày càng lớn. Khi các dự án đường bộ, đường sắt và công trình quy mô lớn liên tục được triển khai, nhiều doanh nghiệp phải mở rộng tuyển dụng nhưng vẫn khó tìm đủ lao động đáp ứng yêu cầu.
Tình trạng thiếu người diễn ra ở nhiều vị trí, từ công nhân kỹ thuật, lái máy, nhân lực trắc địa đến kỹ sư, cán bộ quản lý và chuyên gia có trình độ cao. Đáng chú ý, nguồn cung không chỉ thiếu về số lượng mà còn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn của các công trình hiện đại.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho biết, doanh nghiệp hiện có hơn 10.000 nhân sự trên cả nước. Trong 2 năm tới, nhu cầu nhân lực dự kiến tăng khoảng 30%, tương đương 3.000 người. Với đặc thù thi công trên nhiều địa bàn, doanh nghiệp cần cả lao động địa phương phục vụ xây dựng, vận hành công trình và đội ngũ nhân sự nòng cốt có khả năng đảm nhiệm những vị trí kỹ thuật, chỉ huy, quản lý. Nhóm nhân lực có tay nghề cao đặc biệt khó tuyển do yêu cầu về kinh nghiệm và khả năng làm việc tại nhiều dự án.
Theo ông Trần Đình Lân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Thương mại và Xây dựng Trung Chính, nhu cầu nhân lực của công ty từ năm 2025 đến nay đã tăng gần gấp 3 lần. Trong khi doanh nghiệp cần bổ sung lao động, một bộ phận sinh viên sau tốt nghiệp không muốn làm việc tại công trường xa nhà mà lựa chọn ở lại Hà Nội hoặc chuyển sang lĩnh vực dịch vụ.
Khó khăn tuyển dụng cũng xuất hiện ở những vị trí lao động trực tiếp. Theo ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng), có thời điểm các đơn vị thi công gặp trở ngại trong việc huy động công nhân trở lại làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Một số nơi phải tuyển bộ đội xuất ngũ, liên kết với trường nghề để bổ sung nhân lực.
Áp lực này dự kiến còn tăng khi các dự án lớn bước vào giai đoạn triển khai. Theo tính toán sơ bộ của ông Cầu, riêng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong giai đoạn 2026 - 2032 cần khoảng 700 - 900 cán bộ phục vụ công tác quản lý dự án, chưa kể những lực lượng khác tham gia thực hiện. Nhu cầu lớn trong thời gian ngắn đặt ra yêu cầu chuẩn bị nhân sự từ sớm. Nếu chỉ bắt đầu tuyển dụng khi công trình cần người, doanh nghiệp sẽ khó có đủ thời gian tìm kiếm, đào tạo và bố trí lao động phù hợp.
Tăng lương chưa giải quyết được gốc rễ
Một trong những trở ngại của ngành xây dựng là điều kiện làm việc đặc thù. Người lao động thường phải đi xa, thay đổi địa điểm làm việc theo tiến độ dự án, sinh hoạt tại công trường, kể cả những khu vực vùng sâu, vùng xa. Thu nhập, điều kiện ăn ở và chế độ đãi ngộ vì thế ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định gắn bó với nghề.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, 6 tháng gần đây, Tập đoàn Đèo Cả đã nâng mức lương bình quân của người lao động khoảng 40 - 50% so với giai đoạn 2020 - 2021. Tuy nhiên, tăng lương để thu hút người từ doanh nghiệp khác chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, không làm tăng tổng nguồn cung nhân lực cho toàn ngành.
Khi các doanh nghiệp cùng cạnh tranh để tuyển lao động có tay nghề, người lao động có thể chuyển từ đơn vị này sang đơn vị khác, trong khi khoảng trống nhân sự vẫn còn. Bởi vậy, theo ông Huy, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị nguồn lực trước khi triển khai dự án thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tuyển dụng.
PGS, TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) cho rằng, công tác dự báo và xây dựng chiến lược phát triển nhân lực dài hạn chưa đáp ứng yêu cầu. Sức hút của ngành còn hạn chế, trong khi việc tuyển sinh một số chuyên ngành cầu đường tại các trường đại học từng ở mức thấp, ảnh hưởng đến nguồn bổ sung kỹ sư trong tương lai.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang tạo ra yêu cầu mới đối với nhân lực xây dựng. Người làm công tác thiết kế, quản lý và giám sát cần tiếp cận các công nghệ như: Trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và phần mềm chuyên dụng. Nguồn kỹ sư có chuyên môn sâu trong những lĩnh vực này còn hạn chế, khó đáp ứng ngay bằng tuyển dụng thông thường.
Để cải thiện tình hình, PGS, TS Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải cho rằng, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đến tổ chức thực hành, thực tập và đánh giá năng lực người học. Nội dung đào tạo cần gắn với vị trí việc làm, tăng kỹ năng thực tế và cập nhật công nghệ mới.
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất nghiên cứu cơ chế đặt hàng đào tạo đối với những ngành nghề khan hiếm, nhất là các lĩnh vực chuyên sâu về đường sắt, công trình ngầm và công trình hầm; đồng thời cần xem xét cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo, bồi dưỡng nhân sự tại doanh nghiệp.
Bài toán nhân lực ngành xây dựng không thể chỉ giải quyết bằng việc tăng lương hoặc tuyển dụng theo từng dự án. Cùng với cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc, việc dự báo nhu cầu, đào tạo đúng chuyên ngành và tạo nguồn lao động dài hạn cần được thực hiện đồng bộ. Đây là điều kiện để doanh nghiệp có đủ nhân sự đáp ứng tiến độ các công trình, đồng thời giúp ngành xây dựng tránh tình trạng thiếu người mỗi khi nhu cầu đầu tư tăng cao.
ĐỨC THỌ