Chuyên đề “Bút sắc, lòng son” gồm 3 nội dung: Trong chốn lao tù; bút sắc, lòng son; gắn kết yêu thương. Công chúng sẽ được xem các tư liệu, hiện vật, hoạt cảnh kể lại những câu chuyện cảm động của các tù chính trị tại Hỏa Lò, những con người dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt vẫn ngời sáng ý chí đấu tranh. Trong đó, phần “Trong chốn lao tù” đưa người xem trở lại những “địa ngục trần gian” từng giam giữ các chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Đó là Nhà tù Hỏa Lò - nơi từng bị thực dân Pháp sử dụng để đàn áp phong trào yêu nước từ năm 1896; Nhà tù Côn Đảo; Khám Lớn Sài Gòn - biểu tượng của chế độ thực dân ở Nam Kỳ; Trại giam Chín Hầm (Huế); Nhà đày Buôn Ma Thuột... Những không gian tối tăm, ẩm thấp, nơi tra tấn dã man đã không khuất phục được tinh thần những người cộng sản. Trái lại, chính tại đây, ý chí đấu tranh, tình yêu nước, tinh thần lạc quan và lòng tin vào cách mạng lại càng được tôi luyện bền bỉ.
Các hoạt cảnh, tư liệu lịch sử tái hiện hình ảnh tù nhân chính trị vẫn kiên gan, bền chí giữa đòn roi, đói rét, bệnh tật làm sống lại hình ảnh của những con người mà thể xác bị giam hãm nhưng tâm hồn thì chưa bao giờ bị khuất phục.
Tâm điểm của trưng bày là phần thứ hai “Bút sắc, lòng son” giới thiệu những tác phẩm thơ văn và thư từ giàu tính chiến đấu, được sáng tác trong tù. Đó không chỉ là những dòng chữ mà là những viên đạn tinh thần, là lời hiệu triệu đấu tranh, là bản tuyên ngôn không lời về ý chí và lòng yêu nước.
Một điểm nhấn xúc động khác là câu chuyện của hai chị em Nguyễn Thị Minh Khai và Nguyễn Thị Quang Thái - những nữ chiến sĩ kiên trung, từng bị giam giữ, tra tấn nhưng vẫn giữ trọn niềm tin vào cách mạng. Đặc biệt, bà Minh Khai từng dùng máu để viết thơ trong tù, thể hiện sự bất khuất của người phụ nữ Việt trong kháng chiến. Không chỉ thế, nhiều chiến sĩ trong tù còn làm báo bí mật, gửi thư mật ra ngoài, nuôi dưỡng ngọn lửa cách mạng trong cả những ngày đen tối nhất. Ngòi bút trong tay họ chính là ngọn giáo nhọn, xuyên qua xiềng xích, thắp sáng niềm tin cho đồng đội, cho nhân dân.
Ở phần cuối của trưng bày “Gắn kết yêu thương”, khán giả được tiếp cận những lá thư, bài thơ thấm đẫm tình cảm gia đình và hậu phương. Dù bị giam cầm nơi rừng thiêng nước độc hay trong bốn bức tường ngục tối, những chiến sĩ vẫn gửi gắm tình yêu thương tới vợ, con, bạn bè. Những dòng chữ ấy không chỉ là cầu nối giữa tiền tuyến - hậu phương mà còn là liều thuốc tinh thần, là động lực để người lính vượt qua muôn vàn gian khó.
Đáng chú ý là hoạt cảnh về đồng chí Phạm Hướng, cán bộ Đoàn phụ trách phong trào học sinh, sinh viên Hà Nội bị giam tại Hỏa Lò năm 1949 - 1950 đã khiến nhiều người xúc động. Khoảnh khắc ông gặp lại bạn tù, rồi chia tay gia đình trong lần thăm nuôi ngắn ngủi trước khi bị đày ra Côn Đảo đã để lại nhiều nước mắt nơi người xem. Ông Võ Điện Biên, con trai Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho biết: “Những mất mát, hy sinh của thế hệ cha anh là ngọn lửa thiêng liêng nhắc nhở thế hệ hôm nay phải trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm với đất nước”.
Với cách tiếp cận giàu cảm xúc, trưng bày “Bút sắc, lòng son” không chỉ là một chương trình tưởng niệm mà là cầu nối giữa lịch sử và hiện tại. Nơi ấy, tinh thần yêu nước, khí phách anh hùng, tình đồng chí - đồng đội, tình mẫu tử, lứa đôi... đan xen trong từng trang thơ, lá thư, hiện vật, tạo nên một bản giao hưởng hào hùng và lặng lẽ.
