Một trong hai hiện vật được công nhận lần này là bát bồng gốm thuộc văn hóa Hoa Lộc, niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, đang được lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước. Đây là cổ vật tiêu biểu của thời đại kim khí ở Việt Nam, mang giá trị đặc biệt cả về khảo cổ học lẫn lịch sử văn hóa.
Bát bồng không chỉ quý hiếm về mặt khảo cổ học mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy thẩm mỹ tinh tế và kỹ nghệ chế tác điêu luyện của cư dân Việt cổ, cho thấy trình độ thủ công phát triển đáng kể trong hệ thống các văn hóa tiền - sơ sử, tiêu biểu như văn hóa Phùng Nguyên và các nhóm văn hóa tương đương.
Đặc biệt, đây là một trong số rất ít bát bồng còn giữ được trạng thái gần như nguyên vẹn, góp phần cung cấp nguồn tư liệu khoa học có giá trị về kỹ thuật chế tác, chất liệu, hoa văn trang trí và tư duy tạo hình của người xưa. Không chỉ mang giá trị kỹ thuật, bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc còn hàm chứa ý nghĩa tinh thần sâu sắc, gắn với nghi lễ thờ cúng, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân Việt cổ, đặc biệt trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và truyền thống thờ Hùng Vương.
Bên cạnh hiện vật khảo cổ học tiêu biểu, đợt công nhận lần này còn ghi nhận Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, gồm 9 hiện vật (3 tượng Thiên Quan, Địa Quan, Thủy Quan và 6 tượng Thị giả), có niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Bộ tượng hiện thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa, Chủ tịch Hội Cổ vật TPHCM.
Theo ông Lê Thanh Nghĩa, giá trị đặc biệt của bộ tượng không chỉ nằm ở tính độc bản và sự nguyên vẹn hiếm có mà còn ở khả năng phản ánh quá trình dung hợp văn hóa đặc trưng của Nam bộ. Bộ tượng gắn liền với tín ngưỡng dân gian thờ Tam quan Đại đế; sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian đã tạo nên một thực hành tín ngưỡng riêng có trong cộng đồng cư dân người Việt ở Nam bộ. Qua đó, hiện vật thể hiện sinh động quá trình giao lưu, tiếp biến và bản địa hóa tín ngưỡng trong không gian văn hóa phương Nam.
Nhận định về ý nghĩa của việc tổ chức lễ công bố và trưng bày Bảo vật quốc gia thời gian qua, TS Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TPHCM cho rằng, các sự kiện giúp đưa di sản ra khỏi phạm vi chuyên môn hẹp, đến gần hơn với công chúng. Khi một hiện vật được giới thiệu trang trọng với danh hiệu Bảo vật quốc gia, người dân sẽ có điều kiện nhận thức rõ hơn về giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của di sản.
Hơn nữa, việc công bố và trưng bày góp phần nâng cao ý thức bảo vệ di sản trong cộng đồng. Công chúng không chỉ đến tham quan mà còn hiểu rằng di sản là tài sản chung của quốc gia, cần được trân trọng và gìn giữ. Đối với các bảo tàng, đây cũng là cơ hội để chuẩn hóa công tác bảo quản, trưng bày và truyền thông, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn và phục vụ xã hội tốt hơn.
Việc tổ chức công khai lễ công bố bảo vật quốc gia mang ý nghĩa quan trọng trong việc thể hiện sự phối hợp giữa chính quyền và cộng đồng. Bảo tồn di sản không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của Nhà nước hay các cơ quan chuyên môn. Khi những bảo vật thuộc bảo tàng ngoài công lập hoặc sưu tập tư nhân được công nhận và tôn vinh chính thức, điều đó khẳng định vai trò không thể thiếu của cộng đồng trong việc gìn giữ di sản.
Nguyệt Hà
