Tinh gọn bộ máy, tăng tính chủ động từ cơ sở

Chính quyền chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình phục vụ

Một năm sau khi triển khai, mô hình CQĐP 2 cấp đã dần định hình với những kết quả cụ thể, đo đếm được. Nhiều địa phương ghi nhận sự  thay đổi rõ rệt cả về tổ chức bộ máy lẫn cách thức vận hành.

Tại Lâm Đồng, việc sắp xếp lại tổ chức đã giúp giảm tới 66,6% đầu mối khối Đảng và 61,9% đầu mối khối chính quyền. Đồng thời, địa phương hoàn tất kiện toàn tổ chức tại 124 xã, phường, đặc khu; huy động hơn 730 cán bộ tăng cường cho cơ sở. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở con số tinh giản mà còn ở định hướng phát triển đội ngũ: Lâm Đồng đặt mục tiêu toàn bộ cán bộ, công chức cấp xã đạt trình độ đại học, làm việc trên nền tảng số và sử dụng thành thạo dữ liệu trong quản trị.

Ở tỉnh Thái Nguyên, sau khi hợp nhất với tỉnh Bắc Kạn, số đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã giảm 188 đơn vị, số cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cũng giảm một nửa. Sự thay đổi này không chỉ giúp tinh gọn bộ máy mà còn thúc đẩy tư duy quản trị theo hướng gần dân hơn, khi nhiều nhiệm vụ được đưa về giải quyết ngay tại cơ sở.

Thực tế cho thấy khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn, cấp xã không chỉ là “cánh tay nối dài” mà trở thành một cấp chính quyền có vai trò chủ động, trực tiếp giải quyết công việc của người dân. Điều này góp phần rút ngắn quy trình, giảm độ trễ trong điều hành và nâng cao tính linh hoạt của bộ máy.

Tại tỉnh Tuyên Quang, sau sắp xếp, cấp tỉnh giảm từ 28 cơ quan xuống còn 15, đồng thời giảm 92 đầu mối bên trong các sở, ngành. Cấp xã từng bước tiếp nhận nhiều nhiệm vụ hơn, với hàng trăm nghìn hồ sơ được xử lý ngay tại cơ sở. Tỷ lệ giải quyết trước hạn đạt trên 99% ở cấp xã và hơn 96% ở cấp tỉnh, trong khi mức độ hài lòng của người dân đạt trên 97%.

Những con số này phản ánh một chuyển biến quan trọng: Chính quyền đang dịch chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình phục vụ, trong đó người dân và doanh nghiệp trở thành trung tâm.

Chuyển đổi số mở đường cho cách làm mới

Một trong những điểm sáng của mô hình CQĐP 2 cấp là sự gắn kết chặt chẽ với chuyển đổi số. Khi bộ máy được tinh gọn, áp lực công việc dồn xuống cơ sở buộc các địa phương phải tìm kiếm phương thức vận hành mới hiệu quả hơn.

Tại phường Phan Đình Phùng (Thái Nguyên), sau sáp nhập, dân số lên tới hơn 121.000 người nhưng Trung tâm Phục vụ hành chính công chỉ có 7 cán bộ. Trong bối cảnh đó, địa phương đã lựa chọn chuyển đổi số như một giải pháp mang tính đột phá. Từ tháng 7/2025 đến nay, phường đã tiếp nhận gần 25.000 hồ sơ hành chính, phần lớn được thực hiện trực tuyến, với tỷ lệ giải quyết đạt 97,2%. Đáng chú ý, hệ thống trợ lý ảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được triển khai, hỗ trợ người dân 24/7, góp phần giảm tải đáng kể cho đội ngũ cán bộ. Không chỉ thay đổi về công cụ, cách làm của cán bộ cũng chuyển biến rõ rệt. Thay vì chờ người dân đến, cán bộ chủ động hướng dẫn, hỗ trợ từ xa, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Đây là một trong những biểu hiện rõ nét của tư duy “chính quyền phục vụ”.

Tại Quảng Ninh, chuyển đổi số được triển khai đồng bộ với kết quả nổi bật: 100% TTHC được cung cấp trực tuyến; trên 90% hồ sơ công việc được xử lý trên môi trường điện tử; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 98%. Sau gần một năm, tỉnh đã giảm từ 171 ĐVHC cấp xã xuống còn 54; đồng thời giảm 241 đơn vị sự nghiệp công lập. Dù bộ máy thu gọn mạnh, việc giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp vẫn diễn ra thông suốt, không bị gián đoạn.

Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang trở thành nền tảng vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp.

Bài toán nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ không ít khó khăn, đặc biệt ở cấp cơ sở - nơi trực tiếp “gánh” khối lượng công việc lớn hơn sau phân cấp.

Tại Thái Nguyên, CQĐP thừa nhận vẫn còn tình trạng lúng túng trong vận hành mô hình mới; việc phân công nhiệm vụ chưa thật sự khoa học; mất cân đối nhân lực giữa các lĩnh vực vẫn tồn tại. Đáng chú ý, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số ở cơ sở chưa đồng đều, khiến hiệu quả triển khai chưa đạt như kỳ vọng.

Ở Đà Nẵng, sau khi hợp nhất và mở rộng quy mô, áp lực đối với chính quyền cơ sở càng trở nên rõ rệt. Một bộ phận cán bộ chưa kịp thích ứng với yêu cầu mới, vẫn làm việc theo thói quen cũ; năng lực quản lý và trình độ chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Thành phố cũng ghi nhận tình trạng vừa thừa, vừa thiếu cán bộ diễn ra cục bộ, đặc biệt thiếu nhân lực có chuyên môn sâu. Trong khi đó, khối lượng công việc tăng nhanh do nhiều nhiệm vụ được chuyển giao về cấp xã, khiến áp lực ngày càng lớn.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề con người, một số địa phương còn gặp khó khăn về hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, nhất là tại các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Những hạn chế này cho thấy, việc tinh gọn bộ máy mới chỉ là bước đầu; bài toán nâng cao chất lượng đội ngũ và hoàn thiện điều kiện vận hành vẫn là thách thức lớn trong giai đoạn tiếp theo.

Trước những khó khăn hiện hữu, nhiều địa phương đang chuyển hướng mạnh mẽ sang siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

Tại Đà Nẵng, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh quan điểm không để cán bộ yếu kém cản trở sự phát triển; kiên quyết thay thế những trường hợp thiếu trách nhiệm, né tránh công việc. Đồng thời, thành phố chủ trương điều chỉnh tình trạng mất cân đối nhân lực, đưa cán bộ trẻ, có năng lực về cơ sở và lấy kết quả thực chất làm căn cứ đánh giá.

Quảng Ninh cũng yêu cầu rà soát toàn diện việc phân cấp, ủy quyền; tăng cường kiểm tra, giám sát và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu. Cùng với đó là đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số thực chất, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Tại Tuyên Quang, việc đánh giá cán bộ đã được lượng hóa bằng điểm số theo tháng, quý đối với người đứng đầu các cơ quan, đơn vị và Chủ tịch UBND cấp xã. Đây được xem là bước tiến trong đổi mới công tác cán bộ, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả công việc cụ thể.

Những động thái này cho thấy một xu hướng rõ ràng: Từ “tinh giản số lượng” sang “nâng cao chất lượng”, từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả.

Sau một năm vận hành, CQĐP 2 cấp đã bước đầu chứng minh tính đúng đắn của chủ trương khi tạo ra một bộ máy gọn hơn, linh hoạt hơn và gần dân hơn. Tuy nhiên, để mô hình thực sự phát huy hiệu quả bền vững, các địa phương vẫn cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực đội ngũ và đẩy mạnh chuyển đổi số. Quan trọng hơn, như nhiều địa phương đã khẳng định, thước đo cuối cùng không nằm ở số lượng đầu mối được cắt giảm mà ở mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp - những chủ thể đang trực tiếp cảm nhận sự thay đổi của nền hành chính.

KHÁNH VÂN