Nhân lực chất lượng cao - một trong 3 đột phá chiến lược
Trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục được xác định là một trong 3 đột phá chiến lược mang tính quyết định. Trao đổi về nội dung này, TS Nguyễn Văn Tạo (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho biết, Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV đã xác định rõ 3 đột phá chiến lược gồm: Đột phá về thể chế và thực thi; đột phá về nguồn nhân lực; đột phá về hạ tầng đồng bộ, hiện đại.
Bàn sâu về đột phá nguồn nhân lực, TS Nguyễn Văn Tạo nhấn mạnh, nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò quyết định đối với sự hưng thịnh của mỗi quốc gia. Từ xa xưa, cha ông ta đã khẳng định “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, coi nhân tài là nền tảng của sức mạnh và sự phát triển bền vững. Tư tưởng đó xuyên suốt trong quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các văn kiện của Đảng qua các kỳ Đại hội, khi luôn xác định con người là “gốc của công việc”, là trung tâm và chủ thể của quá trình phát triển.
Trong bối cảnh mới, vai trò của nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao càng được đặt ở vị trí trung tâm. Quan điểm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có sức khỏe, năng lực, trình độ, ý thức và trách nhiệm cao với bản thân, gia đình, xã hội và Tổ quốc tiếp tục được khẳng định trong văn kiện Đại hội XIII và nhấn mạnh trong văn kiện Đại hội XIV. Tuy nhiên, theo ông Tạo, dù đã có nhiều cải thiện nhưng chất lượng nguồn nhân lực vẫn được xem là “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thu hút và trọng dụng nhân tài, phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, TS Nguyễn Văn Tạo cho rằng cần những giải pháp căn cơ, quyết liệt, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Trong đó, vai trò trực tiếp và then chốt thuộc về hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học - nơi đang hàng ngày đào tạo, rèn luyện kiến thức, kỹ năng, đạo đức và trách nhiệm xã hội cho nguồn nhân lực tương lai của đất nước.
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tạo đột phá trong giáo dục và đào tạo, tiêu biểu như Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị. Những chính sách này đã và đang tạo động lực lớn cho các cơ sở đào tạo và đội ngũ nhà giáo. “Để đáp ứng yêu cầu mới, hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cần tiếp tục đổi mới toàn diện, mang tính đột phá từ quản trị nhà trường, chương trình đào tạo, phương pháp dạy - học, phát triển đội ngũ nhà giáo đến chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng văn hóa liêm chính, đạo đức học đường. Khi chất lượng nguồn nhân lực được nâng lên thực chất, đột phá trong các lĩnh vực khác mới có nền tảng vững chắc để hình thành và phát huy hiệu quả”, TS Nguyễn Văn Tạo nhấn mạnh.
Chuyển từ “năng suất cơ bắp” sang “năng suất trí tuệ số”
Theo các chuyên gia, việc đặt nhân lực vào mối quan hệ hữu cơ với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thể hiện tư duy quản trị quốc gia hiện đại. Đây là sự chuyển dịch căn bản từ mô hình “năng suất dựa trên cơ bắp” sang “năng suất dựa trên trí tuệ số” - tiền đề quan trọng để Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và tiến vào kỷ nguyên số.
Thực tế, Việt Nam chỉ có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình khi tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) tăng cao mà động lực cốt lõi chính là nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, yêu cầu “tăng cường năng lực số” không còn là lựa chọn mà trở thành vấn đề sống còn. Nhân lực không chỉ dừng ở việc sử dụng công nghệ mà phải làm chủ công nghệ, đủ khả năng giải quyết các bài toán phát triển đặc thù của Việt Nam.
PGS, TS Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa học xã hội - Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định (TPHCM) cho rằng, tư duy quản trị mới còn thể hiện rõ ở triết lý “giáo dục là định hướng, thị trường là thước đo”. Điểm đột phá nằm ở việc gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động, chuyển từ tư duy “đào tạo cái mình có” sang “đào tạo cái nền kinh tế cần”. Việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục không chỉ là thay đổi sách giáo khoa mà là thay đổi toàn bộ hệ sinh thái học tập. Trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp giữ vai trò “người đặt hàng” và “giám khảo” đối với chất lượng đào tạo. Điểm đáng chú ý trong Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là cách tiếp cận đa chiều về đội ngũ nhân lực: Không chỉ cần nhà khoa học giỏi mà còn cần doanh nhân tài ba và công nhân kỹ thuật cao. Một quốc gia không thể “hóa rồng” nếu chỉ mạnh về lý thuyết mà thiếu những đôi bàn tay lành nghề và tư duy kinh doanh nhạy bén.
“Chỉ khi có đội ngũ nhân lực làm chủ được công nghệ lõi, Việt Nam mới thực sự có độc lập về kinh tế và tự chủ về phát triển trong một thế giới đầy biến động. Nếu thể chế là “khung đường”, hạ tầng là “con đường” thì nguồn nhân lực chính là “người lái xe” và “động cơ” để đưa con tàu Việt Nam bứt phá, đuổi kịp và vượt lên trong cuộc đua toàn cầu từ năm 2026 và những thập kỷ tới”, ông nhấn mạnh.
Giáo dục nghề nghiệp: Từ “đáp ứng” sang “dẫn dắt”
Ở góc độ giáo dục nghề nghiệp, TS, Nhà giáo Ưu tú Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cho rằng, một trong những đột phá chiến lược được Đại hội XIV xác định là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Điều này đòi hỏi giáo dục nghề nghiệp phải chuyển mạnh từ “đáp ứng” sang “dẫn dắt”, từ “đào tạo theo khả năng” sang “đào tạo theo nhu cầu chiến lược” của nền kinh tế.
Từ thực tiễn đào tạo, TS Phạm Xuân Khánh cho biết, chất lượng đào tạo cần được đo bằng năng lực làm việc thực tế của người học, bằng khả năng “làm được việc, làm tốt việc và phát triển bền vững”, thay vì chỉ nhìn vào số lượng ngành nghề hay quy mô tuyển sinh. Trên tinh thần đó, nhà trường kiên định quan điểm lấy người học và thị trường lao động làm trung tâm; tái cấu trúc chương trình theo hướng tiếp cận năng lực và chuẩn đầu ra; coi đào tạo tại doanh nghiệp là cấu phần bắt buộc; đồng thời chú trọng rèn luyện tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động và kỹ năng mềm.
Cùng với đó, mối quan hệ hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp cần đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững hơn. Doanh nghiệp không chỉ tham gia ở khâu tiếp nhận lao động mà cần hiện diện ngay từ khâu thiết kế chương trình, tổ chức giảng dạy, đánh giá kỹ năng đến thực tập và tuyển dụng.
Tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách và nguồn lực đủ mạnh, nhất là trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực. Khi giáo dục đào tạo, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp thực sự “đi cùng và đi trước một bước”, nguồn nhân lực sẽ trở thành động lực then chốt, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và tự cường của đất nước trong giai đoạn mới.
ĐỨC THỌ
