Những cách làm sáng tạo giúp lịch sử trở nên gần gũi, sống động hơn, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước cho thế hệ trẻ.
Lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của người trẻ
"Giữa vùng quê yên bình Phúc Trạch có một nơi lưu giữ ký ức không thể nào quên của dân tộc...", lời thuyết minh mộc mạc của nữ đoàn viên Trường THPT Phúc Trạch mở đầu đoạn video giới thiệu Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Chứng tích tội ác chiến tranh tại Trường cấp II Hương Phúc (xã Phúc Trạch, Hà Tĩnh). Không sử dụng kỹ xảo cầu kỳ, video được thực hiện từ những thước phim giản dị, xen lẫn tư liệu lịch sử và lời kể giàu cảm xúc, tái hiện những mất mát, hy sinh của người dân trên mảnh đất từng hứng chịu bom đạn chiến tranh. Thông qua cách kể chuyện gần gũi, lịch sử không còn là những trang sách khô cứng mà trở thành câu chuyện chạm tới cảm xúc, giúp người xem, đặc biệt là giới trẻ, hiểu hơn về giá trị của hòa bình hôm nay.
Tại Hà Tĩnh, đây không còn là hoạt động đơn lẻ. Nhiều đoàn thanh niên của các trường trên địa bàn tỉnh đang lựa chọn công nghệ số làm cầu nối để quảng bá các di tích lịch sử. Bên cạnh hoạt động tuyên truyền truyền thống, đoàn viên chủ động xây dựng video giới thiệu di tích, thiết kế mã QR để người dân và du khách có thể tra cứu thông tin chỉ bằng một lần quét điện thoại. Những công trình này được triển khai trong khuôn khổ Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè, Chiến dịch Hoa phượng đỏ năm 2026 và phong trào "Mỗi đoàn trường THPT một dự án tình nguyện vì cộng đồng". Không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử, các hoạt động còn tạo môi trường để đoàn viên phát huy khả năng sáng tạo, ứng dụng công nghệ vào những việc làm thiết thực.
Đến nay, Hà Tĩnh đã xây dựng hơn 15 video giới thiệu các di tích lịch sử, đồng thời tích hợp mã QR tại nhiều "địa chỉ đỏ". Những sản phẩm này thu hút hàng chục nghìn lượt xem, chia sẻ và tương tác trên các nền tảng mạng xã hội. Theo Bí thư Đoàn xã Phúc Trạch, việc số hóa các di tích không chỉ giúp thông tin đến với đông đảo người dân mà còn tạo cơ hội để chính đoàn viên hiểu sâu hơn về lịch sử quê hương. Mỗi video, mỗi mã QR đều do đoàn viên trực tiếp tìm kiếm tư liệu, viết kịch bản, ghi hình và biên tập. Chính quá trình ấy giúp các bạn trẻ trở thành những "hướng dẫn viên lịch sử", góp phần lan tỏa giá trị văn hóa, truyền thống bằng ngôn ngữ gần gũi với thế hệ mình.
Viết tiếp ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ hiện đại
Không chỉ ở Hà Tĩnh, nhiều địa phương khác cũng đổi mới cách giáo dục truyền thống bằng việc ứng dụng công nghệ số. Tại Quảng Ninh, hưởng ứng Đề án "Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tham gia lưu giữ và tuyên truyền các câu chuyện lịch sử" do Trung ương Đoàn phát động, tuổi trẻ địa phương đã triển khai nhiều hoạt động sáng tạo nhằm lưu giữ ký ức chiến tranh và lan tỏa truyền thống yêu nước.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập vẫn được lưu giữ trong lời kể của các Mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong và những nhân chứng lịch sử. Mỗi câu chuyện đều chứa đựng những lát cắt chân thực về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Đó cũng là nguồn tư liệu quý để đoàn viên, thanh niên ghi lại bằng nhiều hình thức truyền thông hiện đại.
Điểm nhấn của đề án là chiến dịch "Ký ức sống mãi" và chương trình "Câu chuyện thời hoa lửa". Thay vì chỉ lưu trữ dưới dạng văn bản, các câu chuyện được chuyển thể thành video, infographic (sự kết hợp giữa thông tin cô đọng và hình ảnh trực quan), podcast (tệp âm thanh kỹ thuật số được phát hành dưới dạng chuỗi) và nhiều sản phẩm số khác để tiếp cận đông đảo thanh, thiếu niên. Các cấp bộ Đoàn tại Quảng Ninh đã tích cực gặp gỡ nhân chứng lịch sử, ghi hình, thu thập tư liệu, đồng thời tổ chức các hành trình về nguồn, giao lưu với cựu chiến binh nhân các ngày lễ lớn của đất nước.
Đến nay, hơn 1.200 tin, bài, video, infographic, reels (thước phim) và clip ngắn đã được các cơ sở Đoàn xây dựng, đăng tải trên các nền tảng số. Đặc biệt, 100% cơ sở Đoàn trong tỉnh tham gia cập nhật nội dung lên Cổng thông tin "Những câu chuyện thời hoa lửa" với gần 15.000 bài viết, video và câu chuyện được gửi về hệ thống và phê duyệt.
Không dừng ở việc kể chuyện, tuổi trẻ Quảng Ninh còn ứng dụng công nghệ để gìn giữ những ký ức theo cách bền vững hơn. Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn Quảng Ninh phối hợp với doanh nghiệp triển khai dự án "Phục dựng 1.000 bức ảnh thời hoa lửa", sử dụng công nghệ số để phục hồi những bức ảnh đã phai màu của các anh hùng liệt sĩ, thương binh, cựu chiến binh và người có công với cách mạng. Đến nay, khoảng 260 bức ảnh đã được phục dựng và trao tận tay các gia đình liệt sĩ, người có công. Đối với nhiều gia đình, đó không đơn thuần là một bức ảnh được làm mới mà là sự trở về của những ký ức tưởng chừng đã nhạt phai theo thời gian. Ông Trần Văn Từng (phường Đông Mai, Quảng Ninh) xúc động khi nhận lại bức ảnh người em trai đã hy sinh được phục dựng sau nhiều năm. Tấm ảnh cũ trước đây đã mờ nhòe, nhiều chi tiết không còn nhận rõ. Khi gương mặt người thân hiện lên rõ nét như thuở còn trẻ, ông và người thân không giấu được nước mắt.
Theo Tỉnh Đoàn Quảng Ninh, thời gian tới đơn vị sẽ tiếp tục xây dựng kho dữ liệu lịch sử trực tuyến, mở rộng số hóa tư liệu và phát triển thêm nhiều sản phẩm truyền thông đa nền tảng như podcast, video, infographic để đưa lịch sử đến gần hơn với thanh thiếu nhi. Bên cạnh đó là các hoạt động tri ân, chăm lo thân nhân liệt sĩ và người có công, góp phần để công tác "Đền ơn đáp nghĩa" trở thành việc làm thường xuyên của tổ chức Đoàn.
Trong thời đại chuyển đổi số, mỗi video, mỗi mã QR, mỗi câu chuyện được ghi lại hay mỗi bức ảnh được phục dựng không chỉ là sản phẩm công nghệ mà còn là một cách gìn giữ ký ức dân tộc. Khi người trẻ kể lại lịch sử bằng chính ngôn ngữ của mình, những "địa chỉ đỏ" không còn lặng lẽ trong quá khứ mà tiếp tục sống động trên không gian số, truyền cảm hứng về lòng yêu nước và trách nhiệm gìn giữ truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đ. THỌ
