Không ngăn chặn kịp thời sẽ trở thành “cường quốc” về hát nhép
Thời gian gần đây, bên cạnh những mặt tích cực, đời sống nghệ thuật xuất hiện nhiều biểu hiện lệch chuẩn liên quan đến tính trung thực trong đó có vấn nạn hát nhép. Công chúng không ít lần chứng kiến những màn trình diễn mà sự lệch pha giữa tiếng hát và động tác biểu diễn quá rõ ràng. Có nghệ sĩ chạy, nhảy với cường độ lớn nhưng giọng hát vẫn đều đặn, không hụt hơi; có tiết mục xảy ra sự cố âm thanh để lộ việc sử dụng bản thu sẵn; thậm chí ở một số chương trình lớn, toàn bộ phần ca hát được dựng trên nền âm thanh ghi trước nhằm tránh mọi rủi ro kỹ thuật…
Theo nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, sân khấu vốn được coi là thánh đường của nghệ thuật, nơi người nghệ sĩ giao thoa cảm xúc chân thực nhất với công chúng. Song, ở một số nơi, sân khấu bị biến thành địa điểm trình diễn của những công nghệ mang tính chất đối phó, lừa dối người xem, làm tổn thương lòng tự trọng nghề nghiệp và niềm tin của nhân dân.
Trên thực tế, tình trạng này diễn ra tràn lan từ các chương trình sự kiện, lễ hội trực tiếp đến cả các sân khấu ca nhạc chuyên nghiệp. NSND Vương Duy Biên, Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam chia sẻ, nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời hoặc chế tài mạnh hơn, thì có thể đến lúc nào đó chúng ta sẽ trở thành "cường quốc" về hát nhép.
Điều đáng lo ngại là làn sóng giả tạo này đã tràn qua các sân khấu nghệ thuật quần chúng. Ngay cả các chương trình dành cho thiếu nhi, hình ảnh các cháu nhỏ hồn nhiên múa hát trên nền băng thu sẵn diễn ra ngày càng phổ biến, tạo nên tiền lệ nguy hiểm. Rõ ràng, đây không còn là câu chuyện của riêng người sáng tác hay người biểu diễn mà trở thành căn bệnh hệ thống xuất phát từ chính tư duy và cách thức tổ chức.
Nhạc sĩ Giáng Son cũng thừa nhận, tình trạng nghệ sĩ sử dụng bản thu sẵn, hát nhép, hát đè trên sân khấu là vấn nạn tồn tại dai dẳng từ nhiều năm nay. Ngay cả trong những chương trình nghệ thuật quy mô lớn, với sự góp mặt của các nghệ sĩ tên tuổi, việc lạm dụng kỹ thuật này vẫn diễn ra phổ biến, gây thất vọng cho khán giả và làm giảm giá trị của các tác phẩm dù được đầu tư hoành tráng. Nhạc sĩ Giáng Son cho rằng, việc biểu diễn thiếu trung thực không chỉ là sự thiếu tôn trọng người xem mà còn làm mất đi tính cảm xúc cốt lõi của nghệ thuật.
Ca sĩ Thảo Trang từng trực tiếp chia sẻ trên trang facebook cá nhân nêu rõ quan điểm: "Hát nhép như là một cực hình đối với những người đi hát chuyên nghiệp. Dù hiểu được tính chất khác nhau của nhiều chương trình nhưng khi nhận được yêu cầu thì Thảo Trang cũng từ chối hát nhép, cơ bản là vì mỗi lần hát sẽ phiêu khác nhau, không thể nào khớp với bản thu âm được. Vấn đề được nhìn nhận ở khía cạnh lòng tự trọng của nghệ sĩ”.
Không chỉ dừng lại ở biểu diễn, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những thách thức mới về đạo đức nghề nghiệp và bản quyền. Nhiều nghệ sĩ cho rằng AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế cảm xúc, tư duy sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp của người nghệ sĩ.
Cần những chế tài đủ mạnh
Có thể nói, vấn nạn hát nhép, đàn nhép hay lạm dụng công nghệ để che lấp sự yếu kém về năng lực đã trở thành căn bệnh trầm kha, gây bức xúc trong dư luận xã hội.
Theo NSND Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội, việc ứng dụng công nghệ, khai thác các phương thức biểu đạt hiện đại hay tiếp thu tinh hoa quốc tế là cần thiết để nâng cao sức hấp dẫn của các chương trình nghệ thuật, đặc biệt đối với công chúng trẻ. Tuy nhiên, đổi mới không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi hoặc đánh mất những giá trị cốt lõi đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
NSND Trần Quốc Chiêm cho rằng, cần có những cơ chế, chính sách đồng bộ, xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để quản lý hoạt động nghệ thuật trong môi trường số, nhằm vừa khuyến khích sáng tạo, vừa bảo đảm định hướng thẩm mỹ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Theo nhà nghiên cứu, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, việc ứng dụng công nghệ phải hướng tới mục tiêu hỗ trợ con người thay vì thay thế con người, bởi yếu tố cảm xúc, sự chân thực và tính nhân văn vẫn là những giá trị không thể sao chép của nghệ thuật. Cùng với việc chủ động thích ứng với công nghệ mới, cần sớm hoàn thiện hệ thống quy định pháp lý, xây dựng các chế tài đủ mạnh nhằm bảo vệ tính trung thực trong biểu diễn, tạo môi trường phát triển lành mạnh cho nghệ thuật Việt Nam, đồng thời giữ gìn bản sắc và những giá trị bền vững của văn hóa dân tộc trong thời đại số.
Nguyệt Hà
